Kolesterol ve Aile Hayatı

Genel Bakış

Kolesterol, vücudumuzun her hücresinde bulunan, yağa benzeyen bir maddedir. Bedenimizin bazı hormonları, D vitamini ve sindirim sularını üretebilmesi için kolesterole ihtiyacı vardır. Ancak kanda fazla miktarda kolesterol bulunması, zamanla damar duvarlarında birikerek damarların daralmasına ve tıkanmasına yol açabilir. Kolesterolü 'iyi' (HDL) ve 'kötü' (LDL) olarak iki ana türde düşünebiliriz; yüksek LDL, kalp hastalığı riskini artırır.

Evet, çok yaygındır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre yüksek kolesterol, kalp ve damar hastalıkları için önemli bir risk faktörüdür. Türkiye'de her üç erişkinden birinde kolesterol yüksekliği görülebilmektedir.

Kolesterol yüksekliği yetişkinlerde daha sık görülse de genetik yatkınlık varsa çocuklarda da ortaya çıkabilir. Ailede yüksek kolesterol veya erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa, tüm aile bireyleri risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün kendine özgü belirtileri yoktur.
• Damar tıkanıklığı ilerlemişse göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bacak ağrısı görülebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle belirti vermez; ancak ailesel kolesterol yüksekliğinde ciltte sarımsı yağ birikimleri görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda yüksek kolesterol damar sertliğini artırır; bacak ağrısı, göğüs ağrısı, yorgunluk ve hafıza sorunları gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Aileden geçen genetik özellikler
• Doymuş yağ ve işlenmiş gıdalarla zengin beslenme
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sigara ve alkol kullanımı
• Fazla kilo
• Şeker hastalığı, tiroit azlığı gibi bazı hastalıklar

Risk faktörleri

• Aile bireylerinde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• 45 yaş üstü erkek, 55 yaş üstü kadın olmak
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı
• Obezite
• Stresli yaşam ve uyku düzensizliği

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi kalp krizi belirtileri yaşarsanız; hemen 112'yi arayın ve sağlık ekipleri gelene kadar dinlenin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 20 yaşından itibaren kolesterol düzeyinizi ölçtürün.
• Ailenizde yüksek kolesterol veya kalp hastalığı varsa daha erken yaşta tarama yaptırın.
• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli gidin.

Tanı

Kolesterol, koldan alınan küçük bir kan örneğiyle ölçülür. Sonuçlarda toplam kolesterol, LDL, HDL ve trigliserit adı verilen yağ türleri incelenir.

Yapılabilecek testler

• Lipid profili (toplam kolesterol, LDL, HDL, trigliserit)
• Açlık kan şekeri ve diğer risk faktörlerinin değerlendirilmesi
• Kişinin risk durumuna göre ek görüntüleme testleri

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için genellikle 9-12 saat aç olmanız istenebilir. Sonuçlar birkaç gün içinde açıklanır. Doktorunuz sonuçları yaş, cinsiyet, tansiyon ve diğer risklerle birlikte değerlendirerek size bir plan önerir.

Tedavi

Kolesterol tedavisinin temeli, kalp ve damar hastalığı riskini azaltmaktır. Bu; sağlıklı beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kilo kontrolü ve sigarayı bırakmayı içerir. Gerekli görülen durumlarda doktorunuz ilaç tedavisi de başlayabilir.

Evde kişisel bakım

• Sebze, meyve, tam tahıl ve baklagil ağırlıklı bir beslenme düzeni oluşturun.
• Kızartmalardan, işlenmiş et ürünlerinden ve hazır hamur işlerinden kaçının.
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya yüzme yapın.
• Sigara ve alkol kullanımını azaltın; bırakmak için profesyonel destek alın.

Tıbbi tedaviler

Kolesterol ilaçları, karaciğerin kolesterol üretimini azaltarak veya kolesterolün bağırsaktan emilimini engelleyerek çalışır. Hangi ilacın ve hangi dozda kullanılacağına doktorunuz karar verir. İlaçların düzenli kullanılması ve yan etkiler konusunda doktorunuzla konuşulması önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ciddi damar tıkanıklığına bağlı kalp krizi riski yüksekse, anjiyografi ile tanı konulup balon veya bypass gibi girişimsel işlemler yapılabilir. Bu işlemler, kalp damar cerrahisi uzmanları tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Kolesterol yüksekliği genellikle günlük yaşamı doğrudan etkilemez; ancak damar sağlığınızı korumak için sürekli bir özen gerektirir. Aile bireyleri olarak birlikte sağlıklı alışkanlıklar edinmek, hem sizin hem de sevdiklerinizin kalp sağlığını güçlendirir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Ailece haftalık yürüyüş veya bisiklet gibi aktiviteler planlayın.
• Evde sağlıklı atıştırmalıklara yönelin; çay ve kahvede şekeri azaltın.
• Televizyon ve tablet karşısında geçen süreyi sınırlandırın.
• Birlikte yemek hazırlayın, böylece denetim sizde olur.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu beslenme; her gün en az 5 porsiyon sebze ve meyve, haftada en az 2 kez balık tüketimini önerir. Zeytinyağı gibi bitkisel yağları tercih edin. Ayrıca haftada 150-300 dakika orta yoğunlukta egzersiz, kolesterolü düşürmede ilaçlar kadar etkilidir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Bir sağlık sorunu ile yüzleşmek zaman zaman kaygı yaratabilir. Ailenize ve arkadaşlarınıza hislerinizi anlatın. Gerekirse bir psikolog veya uzman görüşü alın. Unutmayın, bu bir kriz değil; kontrolü yeniden ele alma fırsatıdır.

Önleme

Kolesterol yüksekliği tamamen önlenemese de etkili şekilde kontrol altına alınabilir. Çocukluk çağından itibaren sağlıklı yeme ve düzenli hareket alışkanlığı, aile genelinde kolesterol riskini azaltır.

Aşılar

Kolesterolü doğrudan önleyen bir aşı bulunmamaktadır. Ancak kalp hastalığına yol açabilen grip ve zatürre aşıları, riski azaltmak için doktorunuzun önerisiyle yapılabilir.

Tarama programları

Sağlıklı bireylerin 20 yaşından itibaren en az 5 yılda bir kolesterol düzeyini ölçtürmesi önerilir. Ailesinde erken kalp hastalığı olanlar veya yüksek kolesterolü olanlar daha sık tarama yaptırmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damar sertliği ve daralması (ateroskleroz)
• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Bacakta ağrı ve yürüme zorluğu (periferik arter hastalığı)

Uzun vadeli görünüm

Kolesterol yüksekliği, doğru adımlarla yönetilebilen bir durumdur. Sağlıklı yaşam tarzı ve gerekli tıbbi desteğin yanı sıra düzenli kontrollerle kalp krizi ve inme riski belirgin ölçüde azalır. Ailenizle birlikte attığınız her sağlıklı adım, geleceğiniz için en büyük yatırımdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü ↗
• Amerikan Kalp Derneği ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye
• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.