Kolesterol ve Egzersiz Rehberi

Genel Bakış

Kolesterol, vücudunuzdaki yağ benzeri bir maddedir. Vücudunuzun hücre zarları, bazı hormonlar ve D vitamini üretmek için kolesterole ihtiyacı vardır. Ancak kolesterol seviyeleriniz çok yüksek olduğunda, atardamarlarınızda damar tıkanıklığına yol açabilecek plak adı verilen yağ birikintileri oluşabilir. Bu durum kalp krizi ve inme riskini artırır. Egzersiz, iyi kolesterolü (HDL) yükseltmeye, kötü kolesterolü (LDL) ve trigliseritleri düşürmeye yardımcı olarak kalp sağlığınızı korur.

Evet. Yüksek kolesterol dünyada çok yaygındır ve her yaştan insanı etkileyebilir. Türkiye'de her 3 yetişkinden yaklaşık 1'inde yüksek kolesterol olduğu düşünülmektedir.

Yüksek kolesterol herkesi etkileyebilir, ancak risk ilerleyen yaşla birlikte artar. Ailede yüksek kolesterol öyküsü, aşırı kilo, hareketsiz yaşam tarzı ve sağlıksız beslenme riski artıran faktörlerdir. Egzersiz çocuklardan yaşlılara kadar her yaş grubu için faydalıdır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterol genellikle hiçbir belirtiye yol açmaz.
• Damar tıkanıklığı ilerlediğinde göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bacak krampları gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle belirti görülmez. Nadir durumlarda ciltte sarımsı yağ yumruları (ksantom) görülebilir. Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz, çocuklarda kolesterol seviyesinin kontrolüne yardımcı olur.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İlerleyen yaşla birlikte damar sertliği belirtileri daha belirgin olabilir. Yürürken bacaklarda kramp, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi şikayetler görülebilir. Düzenli egzersiz, yaşlı bireylerde kolesterol yönetimine katkı sağlar.

Nedenler

Ana nedenler

• Doymuş yağ ve trans yağ bakımından zengin sağlıksız beslenme
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Aşırı kilo veya obezite
• Sigara içmek
• Genetik yatkınlık (ailesel yüksek kolesterol)

Risk faktörleri

• Yaş (yaşlandıkça risk artar)
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı veya yüksek kolesterol öyküsü
• Haftada 150 dakikadan az fiziksel aktivite
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Sigara kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma veya felç belirtilerinden herhangi birini yaşarsanız hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yüksek kolesterol genellikle belirti vermez. Bu nedenle 40 yaşından sonra sağlık kontrolü sırasında kan kolesterol testi yaptırın.
• Egzersiz programına başlamadan önce, özellikle kalp hastalığı, diyabet veya eklem sorunlarınız varsa doktorunuza danışın.

Tanı

Kolesterol, kan yağı profili adı verilen bir kan testi ile ölçülür. Test için genellikle 9-12 saatlik açlık istenir. Sonuçlar total kolesterol, LDL ('kötü'), HDL ('iyi') ve trigliserit düzeylerini gösterir.

Yapılabilecek testler

• Lipid profili (total kolesterol, LDL, HDL, trigliserit)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz sonuçları yaşınıza, cinsiyetinize, tansiyonunuza, sigara kullanımınıza ve diğer hastalıklara göre değerlendirir. Böylece size özel bir hedef belirlenir. Yüksek çıkan değerlerde yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekirse ilaç tedavisi planlanır.

Tedavi

Yüksek kolesterolün tedavisinde ilk adım yaşam tarzı değişiklikleridir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo verme, sigara ve alkolden kaçınma bu değişikliklerin temelini oluşturur. Egzersiz, kolesterol yönetiminin vazgeçilmez bir parçasıdır.

Evde kişisel bakım

• Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz yapın (tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme).
• Haftada 2 veya 3 gün kas güçlendirici egzersizler ekleyin (hafif ağırlık veya direnç bantlarıyla).
• Uzun süre hareketsiz oturmaktan kaçının; gün içine kısa yürüyüşler serpiştirin.
• Yeni başladıysanız haftada birkaç gün 10 dakikalık yürüyüşlerle başlayın, süreyi ve sıklığı kademeli olarak artırın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, egzersiz ve beslenme değişikliklerine rağmen kolesterol hedeflerine ulaşılamıyorsa ya da kalp hastalığı riskiniz yüksekse kolesterol düşürücü ilaçlar önerebilir. Bu ilaçları düzenli kullanmak, doktor kontrolünü sürdürmek ve egzersiz planınıza devam etmek çok önemlidir. İlaçlar yalnızca doktor önerisiyle ve reçete edilen şekilde kullanılmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir ve ağır vakalarda, örneğin ailesel yüksek kolesterol hastalığında, bir damar hastalıkları uzmanı apheresis (kandaki kolesterolün özel bir cihazla süzülmesi) gibi ileri tedaviler gerekebilir. Bu durumda kalp ve damar cerrahisi ekibinin değerlendirmesi yapılır.

Bu durumla yaşamak

Kolesterolle yaşamak, günlük alışkanlıklarınıza dikkat ederek sağlığınızı koruma sürecidir. Egzersizi gününüzün düzenli bir parçası haline getirmek, kan şekerinizi ve kan basıncınızı da iyileştirir. Kalp hastalığınız varsa veya yeni egzersize başlıyorsanız önce doktorunuzla konuşun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 5 gün 30 dakikalık tempolu yürüyüşleri hedefleyin.
• Merdivenleri asansör yerine kullanmayı deneyin.
• Haftada 2 gün kas kuvvetlendirme egzersizleri yapın.
• Günde 7-8 saat uyumaya özen gösterin.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri, meditasyon veya keyif aldığınız aktivitelerle ilgilenin.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu bir diyet; bol sebze, meyve, tam tahıl, kurubaklagil, sağlıklı yağlar (zeytinyağı, avokado, kuruyemiş) ve omega-3 içeren balıkları içerir. Kızartmalardan, işlenmiş gıdalardan, şekerli içeceklerden ve aşırı kırmızı et tüketiminden kaçının. Tuz kullanımını azaltın. Egzersizle birlikte bu beslenme düzeni kolesterol seviyelerinizi iyileştirmeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek kolesterol teşhisi veya kalp hastalığı riski bazı kişilerde kaygı ve stres yaratabilir. Egzersiz, endorfin salgılanmasını sağlayarak ruh halinizi iyileştirir ve kaygıyı azaltır. Kendinize gerçekçi hedefler koyun ve her ilerlemeyi kutlayın.

Önleme

Yüksek kolesterolü tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da; düzenli egzersiz, kalp dostu beslenme, sigara kullanmama, kilo kontrolü ve düzenli sağlık kontrolleri ile riskinizi önemli ölçüde azaltabilirsiniz.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 40 yaşından sonra rutin sağlık kontrollerinde kolesterol ölçümü yapılmasını önermektedir. Ailede erken kalp hastalığı veya çok yüksek kolesterol öyküsü varsa taramaya daha erken yaşta başlanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmeyen yüksek kolesterol, atardamarlarda ateroskleroza (damar sertliği) yol açar.
• Kalp krizi riskini artırır.
• İnme (felç) riskini artırır.
• Periferik arter hastalığı (bacaklarda damar tıkanıklığı) gelişebilir.

Uzun vadeli görünüm

Yüksek kolesterol, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerekli tıbbi tedaviyle başarılı şekilde yönetilebilir. Düzenli egzersiz yapan, sağlıklı beslenen ve doktorunu düzenli takip eden kişiler kalp hastalığı riskini önemli ölçüde azaltabilir. Erken tanı ve tedavi hayat kurtarır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.