Kolesterol Alevlenmeleri: Kalp ve Damar Sağlığını Korumak

Genel Bakış

Kolesterol vücudumuzun ihtiyaç duyduğu yağ benzeri bir maddedir. Ancak kandaki seviyesi normalin üzerine çıktığında damar içinde plak adı verilen birikimlere yol açabilir. 'Kolesterol alevlenmesi' tıbbi bir tanı değildir; halk arasında kolesterol seviyesinin belirli dönemlerde hızla yükselmesini anlatmak için kullanılan bir deyimdir. Bu yükselme genellikle belirtiye yol açmaz, ama kalp krizi ve inme riskini zamanla artırır.

Evet, çok yaygındır. Dünya genelinde ve Türkiye'de kalp-damar hastalıklarının en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir. Birçok kişi farkında olmadan yüksek kolesterolle yaşar.

Her yaşta görülebilir. Orta yaş ve üzeri yetişkinlerde, ailesinde erken kalp hastalığı öyküsü olanlarda, fazla kilolu, hareketsiz ve dengesiz beslenen kişilerde daha sıktır. Çocuklarda da nadir olarak genetik nedenlerle görülebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Genellikle hiçbir belirti yoktur.
• Damarlar belirgin şekilde daralmışsa, eforla gelen göğüs ağrısı, nefes darlığı ve bacak ağrısı görülebilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da genellikle belirti olmaz.
• Kalıtsal (ailesel) kolesterol yüksekliğinde dirsek, diz veya göz kapaklarında sarımsı yağ bezeleri görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler yaşlılarda da genellikle yoktur.
• Damar tıkanıklığına bağlı olarak yürüyünce bacak krampları, göğüs ağrısı ve nefes darlığı gibi şikayetler ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Doymuş yağ ve trans yağ içeren beslenme (işlenmiş etler, kızartmalar, hazır hamur işleri)
• Ailesel geçişli kolesterol yüksekliği (ailesel hiperkolesterolemi)
• Hipotiroidi (tiroid bezinin az çalışması), böbrek veya karaciğer hastalıkları
• Diyabet (şeker hastalığı)

Risk faktörleri

• Hareketsiz yaşam
• Sigara ve alkol kullanımı
• Fazla kilo veya obezite
• Yüksek tansiyon, diyabet, böbrek hastalığı
• Ailede erken kalp hastalığı öyküsü
• 40 yaş üstü olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Eforla gelen veya istirahatte devam eden göğüs ağrısı varsa
• Nefes darlığı, çarpıntı veya bayılma hissi varsa
• Çok yüksek çıkan bir kolesterol testinin ardından doktorunuza ulaşamadıysanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra en az 4-6 yılda bir kolesterol testi yaptırın; risk faktörleriniz varsa daha sık.
• Kolesterol ilacı kullanıyorsanız, doktor önerisi olmadan ilacı bırakmayın; kontrol muayenelerini aksatmayın.

Tanı

Doktorunuz genel sağlık öykünüzü alır, tansiyon ve kilo gibi ölçümler yapar. Kolesterol, kan örneğinden yapılan 'lipid paneli' adı verilen testle belirlenir. Test genellikle 9–12 saat açlık sonrası yapılır.

Yapılabilecek testler

• Total kolesterol, LDL (kötü kolesterol), HDL (iyi kolesterol) ve trigliserit ölçümü
• Gerekirse doktorunuz ek testler isteyebilir (örneğin lipoprotein(a), apolipoprotein B)
• Risk değerlendirmesi için kan şekeri, HBA1C veya tansiyon takibi gibi ek incelemeler yapılabilir

Randevunuzda neler beklenir

Test için koldan birkaç dakikada kan alınır, herhangi bir ağrı hissedilmez. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz sonucu, yaşınız ve risk faktörlerinizle birlikte değerlendirip size özel bir hedef belirler.

Tedavi

Tedavinin amacı LDL kolesterolü düşürmek ve kalp-damar hastalığı riskini azaltmaktır. İlk adım her zaman yaşam tarzı değişiklikleridir. Doktorunuz kan değerlerinize ve riskinize göre ilaç tedavisi de önerebilir. Tedavi, sizin de aktif katılımınızı gerektiren uzun vadeli bir süreçtir.

Evde kişisel bakım

• Kalp dostu, sebze ve meyveden zengin bir beslenme düzeni benimseyin.
• Haftanın çoğu günü en az 30 dakika tempolu yürüyüş yapın.
• Sigara ve aşırı alkol tüketimini bırakın.
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya yoga gibi yöntemleri deneyin.
• Doktorunuzun verdiği ilaçları aksatmadan kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, karaciğerde kolesterol üretimini azaltan, bağırsaktan emilimi engelleyen veya kandaki LDL seviyesini artıran bazı proteinleri hedef alan ilaçlar önerebilir. İlaç seçimi kişiye göre değişir; hangi ilacın size uygun olduğuna yalnızca doktorunuz karar vermelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kolesterol yüksekliğinin kendisi için cerrahi uygulanmaz. Ancak damar tıkanıklığı kalp krizi veya inmeye neden olacak düzeyde ilerlediyse, anjiyoplasti (balonla açma) veya baypas ameliyatı gibi girişimler yapılabilir.

Bu durumla yaşamak

Kolesterolü günlük yaşamınızın bir parçası olarak yönetmelisiniz. Düzenli ilaç kullanımı, sağlıklı öğünler ve aktif bir yaşam, değerlerinizi kontrol altında tutar. Yakınlarınıza durumunuzu anlatın, onlardan destek isteyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatte yemek yiyin; öğün atlamayın.
• Haftada en az 150 dakika orta yoğunluklu aktivite hedefleyin.
• Kilo verin ve ideal kilonuzu koruyun.
• Tansiyon ve kan şekerinizi de düzenli kontrol ettirin.
• Doktor kontrolünden kaçmayın; testleri aksatmayın.

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, kurubaklagil, tam tahıl ve haftada birkaç kez yağlı balık (somon, sardalya) tüketin. Kırmızı et, işlenmiş gıdalar, kızartma ve tam yağlı süt ürünlerini sınırlandırın. Egzersiz olarak tempolu yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi aktiviteler kalbe iyi gelir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kolesterol yüksekliği tanısı bazı kişilerde kaygı yaratabilir; 'kalp krizi geçirir miyim' endişesi görülebilir. Bu duygular normaldir. Doktorunuzla konuşarak, düzenli takip ve sağlıklı alışkanlıklarla riskin azaltılabileceğini hatırlayın. Gerekirse bir psikolog veya destek grubundan yardım alabilirsiniz.

Önleme

Büyük ölçüde evet. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigara ve alkolden uzak durma, kiloyu kontrol altında tutma ile yüksek kolesterolün birçok türü önlenebilir. Ailesel yüksek kolesterol gibi genetik nedenlerde, düzenli takip ve tedaviyle komplikasyonların önüne geçilebilir.

Aşılar

Aşılar kolesterolü düşürmez, ancak kalp ve damar hastalığı riskini artıran enfeksiyonlardan (örneğin grip ve zatürre) korunmak için güncel aşılarınızı yaptırmanızı öneririz. Aşı konusunda doktorunuza danışın.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın bulaşıcı olmayan hastalıklar tarama programı kapsamında, 40 yaş üzeri yetişkinlere periyodik kolesterol taraması önerilmektedir. Ailede erken kalp hastalığı öyküsü veya diyabet gibi risk faktörleri varsa tarama daha erken yaşta ve daha sık yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ateroskleroz: damarların içinde plak birikerek sertleşmesi ve daralması
• Kalp krizi (miyokard enfarktüsü)
• İnme (felç)
• Bacaklarda damar tıkanıklığına bağlı yürüme güçlüğü
• Göz damarlarının tıkanmasına bağlı görme kaybı

Uzun vadeli görünüm

Kolesterol yüksekliği tedavi edilebilir ve kontrol altında tutulabilir. Düzenli doktor takibi, sağlıklı yaşam ve gerekli ilaç tedavisiyle kalp krizi ve inme riski önemli ölçüde azalır. Birçok insan kolesterolünü kontrol altına alarak uzun ve aktif bir hayat sürdürür.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.