Kolesterol Takibi ve Kontrolü

Genel Bakış

Kolesterol, vücudunuzun ihtiyaç duyduğu, mumsu bir yağ türüdür. Vücudunuz kolesterolü kendi üretir ve ayrıca hayvansal gıdalardan da alır. Kolesterolün bir kısmı vücut için gereklidir, ancak kanda çok fazla kolesterol bulunması, damarlarınızda tıkanıklıklara yol açabilir. Kolesterol takibi, bu değerlerin düzenli kontrol edilmesi ve kalp-damar sağlığının korunması için yapılan bütün bir süreçtir.

Evet. Yüksek kolesterol, hem dünyada hem de Türkiye'de çok yaygındır. Yetişkinlerin büyük bir kısmında kolesterol değerleri, önerilen aralıkların üzerindedir.

Kolesterol yüksekliği her yaşta görülebilir, ancak en sık yetişkinlerde, özellikle 40 yaş üzerindeki kişilerde ortaya çıkar. Ailesel kolesterol yüksekliği gibi kalıtsal durumlarda çocuklar da etkilenebilir. Erkeklerde ve kadınlarda görülmekle birlikte, kadınlarda menopoz sonrası risk artar.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu insan yüksek kolesterol nedeniyle hiçbir belirti yaşamaz
• Nadiren göz kapaklarında veya tendonlarda sarımsı yağ birikintileri (ksantelazma) görülebilir

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle belirti görülmez
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa, çocuklarda da kolesterol kontrolü önerilebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta da kolesterol yüksekliği belirti vermez
• Yüksek kolesterol, yaşlılarda kalp krizi ve inme riskini artırabilir, bu nedenle düzenli takip önemlidir

Nedenler

Ana nedenler

• Doymuş yağ ve trans yağ içeren beslenme
• Ailesel (kalıtsal) kolesterol yüksekliği
• Karaciğerin kolesterol üretiminde dengesizlik
• Bazı hastalıklar (örneğin diyabet, hipotiroidi) kolesterol seviyesini etkileyebilir

Risk faktörleri

• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• Sigara içmek
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• İleri yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni başlayan göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi kalp damar hastalığı belirtilerinde hemen acil servise başvurun
• Kolesterol ilacına başladıktan veya doz değişikliğinden sonra şiddetli kas ağrısı, koyu renkli idrar veya aşırı halsizlik yaşarsanız aynı gün doktorunuza danışın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kolesterol yüksekliği olan kişiler için genellikle yılda bir kez lipid paneli önerilir
• Kalp hastalığı riskiniz varsa doktorunuz daha sık kontrol isteyebilir
• Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa, doktorunuza bunu mutlaka söyleyin

Tanı

Kolesterol, bir kan testi ile ölçülür. Bu test, 'lipid paneli' olarak adlandırılır ve toplam kolesterol, LDL ('kötü' kolesterol), HDL ('iyi' kolesterol) ve trigliseritleri gösterir.

Yapılabilecek testler

• Lipid paneli (açlık gerektirmeyen veya bazen 9-12 saat açlık gerektiren kan testi)
• Doktorunuz gerekli gördüğünde kalp-damar riskini belirlemek için ek testler de isteyebilir

Randevunuzda neler beklenir

Test için bir sağlık kuruluşuna giderek kan örneği verirsiniz. Sonuçlar çıktığında doktorunuz, sayıların sizin için uygun aralıkta olup olmadığını değerlendirir. Risk faktörlerinize göre size özel hedef kolesterol değerlerini açıklar ve gerekirse tedavi planı oluşturur.

Tedavi

Kolesterol tedavisinin temeli yaşam tarzı değişiklikleridir. Doktorunuz, kalp-damar riskinize göre yaşam tarzı önlemlerinin yeterli olup olmadığına veya ilaç tedavisine ihtiyaç duyulduğuna karar verir. Tedavi herkese özel planlanır.

Evde kişisel bakım

• Doymuş yağ ve trans yağlardan kaçının; zeytinyağı gibi sağlıklı yağları tercih edin
• Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketin
• Haftanın çoğu günü orta yoğunlukta fiziksel aktivite yapın
• Sigara ve tütün ürünlerini kullanmayın
• Alkolü sınırlandırın veya bırakın
• Hedef kilonuzu koruyun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse kolesterol düşürücü ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar, karaciğerin kolesterol üretimini azaltarak veya kolesterolün emilimini engelleyerek çalışır. İlaçlar her zaman doktor gözetiminde, düzenli kontrollerle kullanılmalıdır. İlaç adı ve dozu doktorunuz tarafından belirlenir; kendi başınıza ilaç başlamayın veya bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kolesterol yüksekliği için genellikle cerrahi bir işlem gerekmez. Çok nadir ve ağır ailesel kolesterol hastalıklarında, damar tıkanıklığını gidermek için cerrahi veya girişimsel yöntemler düşünülebilir; bu durumlar mutlaka uzman bir doktor tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Kolesterol yüksekliği olan biri olarak günlük hayatınızda düzenli olarak aldığınız yiyeceklere, fiziksel aktiviteye ve ilaçlarınızı doğru zamanda almanıza dikkat etmeniz önemlidir. Ayrıca doktorunuzun önerdiği kontrollere aksatmadan gitmeniz, kolesterol seviyenizi takip etmenin en güvenilir yoludur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kalp dostu bir beslenme düzeni oluşturun (Akdeniz tipi beslenme iyi bir örnektir)
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya egzersiz hedefleyin
• Stresi yönetmeye çalışın; yoga, nefes egzersizleri ve hobilere zaman ayırın
• Uyku düzeninize dikkat edin, günde 7-9 saat uyumaya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Beslenmede tam yağlı süt ürünleri, kırmızı et, işlenmiş etler ve kızartmalar yerine; yağsız et, derisiz tavuk, balık, baklagiller, sebze ve meyveler tercih edilmelidir. Omega-3 içeren balıklar (örneğin somon, sardalya) haftada birkaç kez tüketilebilir. Egzersiz olarak hızlı yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi aktiviteler kalbinizi güçlendirir ve HDL kolesterolü yükseltmeye yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kolesterol yüksekliği herhangi bir belirti vermese de, ömür boyu takip gerektirmesi bazı insanlarda kaygı ve strese neden olabilir. Sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerinin ve doktor takibinin riski büyük ölçüde azalttığını hatırlamak önemlidir. Kendinizi bunalmış hissediyorsanız, bir psikolojik danışman veya destek grubundan yardım alabilirsiniz.

Önleme

Evet, çoğu durumda yüksek kolesterol sağlıklı yaşam tarzı ile önlenebilir veya geciktirilebilir. Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, sigara içmemek, ideal kiloyu korumak ve alkolü sınırlandırmak en etkili önlemlerdir.

Aşılar

Kolesterol yüksekliğini doğrudan önleyen bir aşı yoktur. Ancak kalp ve damar sağlığını korumak için grip ve zatürre aşıları gibi önerilen aşılar, doktorunuzun tavsiyesi doğrultusunda yapılabilir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda, 20 yaşından itibaren risk faktörlerine göre kolesterol taraması yapılabilir. Ailede erken kalp hastalığı öyküsü varsa tarama daha erken yaşlarda başlayabilir. Bu taramaların sıklığı için bir sağlık kuruluşuna başvurabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi riskinde artış
• İnme (felç) riskinde artış
• Bacak ve ayak damarlarında tıkanıklık (periferik arter hastalığı)
• Göğüs ağrısı (anjina)

Uzun vadeli görünüm

Kolesterol yüksekliği, düzenli takip ve tedavi ile yönetilebilir bir durumdur. Sağlıklı yaşam tarzı ve gerektiğinde doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli kullanarak kalp krizi ve inme riskinizi çok büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Doğru bakım ile kalbinizi korumanız ve uzun, sağlıklı bir yaşam sürmeniz mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.