Çocuklarda Kolesterol

Genel Bakış

Kolesterol, vücudumuzun yapı taşlarından biridir ve bazı işlevler için gereklidir. Ancak kanda çok fazla kolesterol bulunması, damar sağlığını tehdit edebilir. Çocuklarda da yetişkinlerde olduğu gibi yüksek kolesterol görülebilir ve bu durum uzun vadede kalp ve damar hastalıklarına yol açabilir.

Çocuklarda yüksek kolesterol, özellikle ailesel yatkınlık ve obezite ile birlikte giderek daha sık görülmektedir. Ancak tam olarak ne kadar yaygın olduğu ülkeye ve yaş grubuna göre değişir.

Her yaştan çocuğu etkileyebilir, ancak ailede yüksek kolesterol veya erken kalp hastalığı öyküsü olan çocuklarda daha sık görülür. Fazla kilolu veya hareketsiz çocuklarda da risk yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün çoğu zaman belirtisi yoktur.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda yüksek kolesterol genellikle belirti vermez. Nadir durumlarda ciltte sarı renkli yağ birikintileri (ksantom) veya göz çevresinde yağ yumruları görülebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yetişkinlerde yüksek kolesterol belirti vermeyebilir; ancak uzun süre tedavi edilmezse göğüs ağrısı, nefes darlığı veya kalp krizi gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Ailesel (genetik) yüksek kolesterol
• Doymuş yağ ve trans yağ içeren beslenme
• Obezite
• Hareketsiz yaşam
• Bazı hastalıklar (şeker hastalığı, tiroid hastalığı gibi)

Risk faktörleri

• Ailede yüksek kolesterol veya erken kalp hastalığı öyküsü
• Fazla kilolu olmak
• Sağlıksız beslenme alışkanlıkları
• Hareketsizlik
• Bazı kronik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Çocukta göğüs ağrısı veya bayılma
• Ciltte sarı renkli yağ birikintileri
• Ailede erken kalp krizi öyküsü varsa kontrol planı için

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Çocuk doktoru, aile öyküsü veya risk faktörlerine göre 9-11 yaş arasında ve gerekirse 17-21 yaş arasında kolesterol testi önerebilir.

Tanı

Çocuklarda kolesterol, genellikle rutin bir kan testi ile teşhis edilir. Testten önce 9-12 saat açlık gerekebilir, ancak bazen açlık gerekmeden de yapılabilir.

Yapılabilecek testler

• Lipid profili (total kolesterol, LDL, HDL, trigliserit)
• Aile öyküsü değerlendirmesi
• Fizik muayene
• Gerekirse diğer risk faktörleri için ek testler

Randevunuzda neler beklenir

Test sonuçları çocuğunuzun kolesterol değerlerini gösterir. Doktorunuz bu sonuçları yaş ve cinsiyete göre değerlendirir ve sonuca göre bir plan yapar. Genellikle ilk adım yaşam tarzı değişiklikleridir.

Tedavi

Çocuklarda yüksek kolesterolün tedavisi, öncelikle sağlıklı beslenme, hareket ve kilo kontrolü gibi yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar. İlaç tedavisi yalnızca çok yüksek değerlerde ve doktor kararıyla, genellikle 10 yaşından sonra düşünülür.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı ve dengeli beslenme alışkanlığı kazandırın
• Doymuş yağ ve trans yağ içeren gıdaları sınırlayın
• Günde en az 60 dakika hareket etmelerini teşvik edin
• Ailece birlikte sağlıklı yemekler hazırlayın
• Ekran süresini sınırlayın

Tıbbi tedaviler

İlaç tedavisi, yaşam tarzı değişikliklerinin yetersiz kaldığı durumlarda ve genellikle 8-10 yaşından büyük çocuklarda düşünülür. Hekiminiz çocuğunuzun durumuna göre uygun bir tedavi planı oluşturacaktır. Tedavi sürecinde düzenli doktor kontrolü önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çocuklarda kolesterol nedeniyle cerrahi bir işlem önerilmez. Cerrahi, yalnızca çok nadir ve ağır ailesel kolesterol hastalıklarında damar tıkanıklığı oluşmuşsa düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterol bir hastalık değil, uzun vadede yönetilmesi gereken bir risktir. Ailecek sağlıklı alışkanlıklar edinerek çocuğunuzun hem fiziksel hem duygusal olarak desteklenmesini sağlayabilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli fiziksel aktivite
• Sağlıklı kiloyu koruma
• Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durma
• Yeterli uyku
• Stres yönetimi

Diyet ve egzersiz

Çocuğunuzun tabağında meyve, sebze, tam tahıl, süt ürünleri, balık ve kurubaklagillere yer verin. Kızartmalar, işlenmiş atıştırmalıklar ve şekerli içeceklerden kaçının. Günde en az 60 dakika oyun, spor veya bisiklet gibi aktiviteler önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek kolesterol tanısı çocukta kaygıya veya farklı hissetmeye yol açabilir. Ona bunun bir suç olmadığını, birlikte üstesinden gelebileceğinizi nazikçe anlatın. Beslenme baskısı yapmaktan kaçının.

Önleme

Ailesel yüksek kolesterol tamamen önlenemez, ancak sağlıklı yaşam alışkanlıkları etkisini azaltabilir ve komplikasyon riskini düşürebilir. Çocuklukta kazanılan alışkanlıklar kalp sağlığı için ömür boyu koruyucudur.

Aşılar

Kolesterol doğrudan bir aşıyla önlenmez; ancak Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği çocukluk çağı aşı takvimine uymak genel sağlığı korur.

Tarama programları

Aile öyküsü veya risk faktörleri varsa, çocuk doktorunuz 9-11 yaş arasında kolesterol testi önerebilir. Risk yoksa bile rutin kontrollerde değerlendirme yapılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Atardamarlarda yağ birikmesi (ateroskleroz) yavaşça ilerleyebilir
• İlerleyen yaşlarda kalp krizi veya inme riski artar
• Damar tıkanıklığına bağlı göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkabilir

Uzun vadeli görünüm

Çocuklukta yüksek kolesterol fark edildiğinde, doğru yaklaşım ve sağlıklı alışkanlıklarla büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Çoğu çocuk, aile desteğiyle sağlıklı bir yetişkin olma yolunda ilerler.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Heart Association ↗
• World Heart Federation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye
• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.