Yaşlı Yetişkinlerde Kolesterol: Kalbinizi Korumak İçin Bilmeniz Gerekenler

Genel Bakış

Kolesterol, vücudun hücre yapısı ve bazı hormonlar için kullandığı yağ benzeri bir maddedir. Karaciğer kolesterolün çoğunu üretir, bir kısmı da besinlerle alınır. Kolesterolün bir kısmı 'iyi' (HDL), bir kısmı 'kötü' (LDL) olarak adlandırılır. Kötü kolesterolün fazlası damar duvarlarında birikerek damarları sertleştirebilir ve daraltabilir.

Evet. Yaş ilerledikçe kolesterol düzeyleri yükselebilir ve 60 yaş üstü yetişkinlerde yaygın olarak görülür. Bu yaşlarda düzenli tarama ve doğru yönetim, kalp ve damar hastalıklarını önlemenin anahtarıdır.

Kadın ve erkeklerin her ikisinde görülür. Menopoz sonrası kadınlarda koruyucu etkiler azaldığı için risk belirginleşir. Özellikle ailede erken kalp hastalığı, yüksek tansiyon, diyabet veya fazla kiloya sahip kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğunlukla hiçbir belirti vermez.
• Belirti vermediği için ancak kan testiyle fark edilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda nadiren ve genellikle ailesel bir duruma bağlı olarak görülür; bu durumda çocuk doktoru gerekli taramayı planlar.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda genellikle belirti yoktur.
• Damar tıkanıklığı ilerlediyse göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bacak ağrısı görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Yaşlanmayla birlikte damarların esnekliği ve kolesterol işleme hızı değişir.
• Kalıtsal (ailevi) kolesterol yüksekliği.
• Doymuş yağ ve trans yağ içeren beslenme alışkanlığı.
• Hareketsiz yaşam tarzı.
• Bazı kronik hastalıklar ve kullanılan ilaçlar da kolesterol düzeyini etkileyebilir.

Risk faktörleri

• 60 yaş ve üzerinde olmak
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Fazla kilo veya obezite
• Sigara ve alkol kullanımı
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı veya yüksek kolesterol öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yeni gelişen göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma hissi varsa aynı gün acil tıbbi değerlendirme isteyin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaş üzerindeyseniz ve son bir yılda kolesterol testi yaptırmadıysanız aile hekiminizden kan testi isteyin.
• Yüksek kolesterolü bilinen bir hasta olarak düzenli kontrol randevularınızı aksatmayın.

Tanı

Kolesterol tanısı, genellikle aç veya aç olmayan bir kan örneğinden bakılan lipid profili adlı test ile konur. Doktorunuz yalnızca kolesterol değerine değil, yaşınız, tansiyonunuz, sigara kullanımınız ve diğer risk faktörlerinize de bakar.

Yapılabilecek testler

• Lipid profili: total kolesterol, LDL (kötü kolesterol), HDL (iyi kolesterol) ve trigliserit ölçümü
• Doktorunuz gerek görürse ek kalp-damar risk hesaplama testleri

Randevunuzda neler beklenir

Test öncesinde doktorunuz aç olup olmadığınızı size bildirir. Kan alımı birkaç dakika sürer; sonuçlar genellikle birkaç gün içinde açıklanır. Sonuçlarınızı doktorunuzla birlikte değerlendirin, çünkü tek bir yüksek değer tanı koydurmaz.

Tedavi

Yaşlı yetişkinlerde yüksek kolesterol tedavisinin amacı, kalp krizi, inme ve diğer damar hastalıklarının riskini azaltmaktır. Tedavi; yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli takip ve doktorun gerekli görmesi halinde ilaçlarla yürütülür.

Evde kişisel bakım

• Sebze, meyve, baklagil ve tam tahıllardan zengin bir beslenme düzeni kurmak
• Doymuş yağ ve trans yağ içeren hazır gıdalardan, kızartmalardan ve işlenmiş etlerden kaçınmak
• Haftanın çoğu günü doktorunuzun onayı ile 30 dakika yürüyüş yapmak
• Sigarayı bırakmak ve alkolden uzak durmak
• Doktorunuzun önerdiği kontrollere düzenli gitmek

Tıbbi tedaviler

Yaşam tarzı değişiklikleri tek başına yeterli olmadığında doktorunuz kolesterolü düşürmeye yardımcı bir ilaç önerebilir. İlaç seçimi, dozu ve süresi kişiye özeldir; doktorunuzun talimatlarına uymak, ilaçları düzenli kullanmak ve kontrolleri aksatmamak gerekir. İlaç kullanırken herhangi bir yan etki hissederseniz hekime danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Yüksek kolesterolün neden olduğu damar tıkanıklığı ilerlemişse, anjiyografi, balon/stent işlemleri veya baypas ameliyatı gibi girişimsel tedaviler gerekebilir. Bu tür işlemler, damarların açılmasını ve kan akışının düzeltilmesini sağlamak için uygulanır.

Bu durumla yaşamak

Kolesterol kontrolü günlük tercihlerle başlar. Sağlıklı öğünler planlamak, düzenli yürüyüş yapmak ve ilaçları ihmal etmemek, kalbinizi korumak için atacağınız en değerli adımlardır. Küçük ama sürekli değişiklikler uzun vadede büyük fark yaratır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde yemek yiyin ve porsiyonları kontrol edin
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş veya yüzme gibi aktivitelere çalışın
• Stresi yönetmek için nefes egzersizleri veya hobi edinin
• Düzenli uyuyun ve uyku kalitesine dikkat edin

Diyet ve egzersiz

Akdeniz tipi beslenme kalp sağlığı için en çok önerilen beslenme düzenlerindendir: zeytinyağı, balık, sebze, meyve, tam tahıl ve kuruyemiş ağırlıklı; kırmızı et ve şekerli gıdalar sınırlı. Egzersizde önemli olan yoğunluk değil sürekliliktir; yürüyüş, bisiklet veya yüzme gibi sevdiğiniz bir aktiviteyi haftanın çoğu günü yapmayı hedefleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir sağlık durumuyla yaşamak kaygı ve stres yaratabilir. Bu duyguları ailenizle veya doktorunuzla paylaşmak ve gerekiyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almak, tedavinin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Yüksek kolesterol kalıtsal olduğu için tamamen önlenemeyebilir, ancak yaşam tarzı alışkanlıklarıyla riski büyük ölçüde azaltmak ve kolesterolü kontrol altında tutmak mümkündür.

Aşılar

Kolesterolü önleyen bir aşı yoktur; ancak kalp ve akciğer sağlığını korumak için mevsimsel grip ve diğer önerilen aşıları zamanında yaptırmak, damar hastalıkları riskini dolaylı olarak azaltabilir.

Tarama programları

50 yaşından itibaren herkesin kolesterol düzeyini en az bir kez ölçtürmesi önerilir. Yüksek kolesterol veya risk faktörleri varsa doktorunuz, hangi sıklıklarla tekrar test yaptırmanız gerektiğini size söyleyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Damar sertliği ve daralması
• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Bacaklarda yürüyüşle kötüleşen ağrı (periferik arter hastalığı)

Uzun vadeli görünüm

Kolesterol kontrol altına alındığında kalp krizi ve inme riski belirgin şekilde azalır. Yaşınız ne olursa olsun, sağlıklı yaşam adımları ve doktorunuzla iş birliği sayesinde damar sağlığınızı korumak ve yaşam kalitesini artırmak mümkündür.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.