Kolesterol Nedir? Kalp ve Damar Sağlığınız İçin Bilgiler

Genel Bakış

Kolesterol, vücudunuzun ihtiyaç duyduğu, yağa benzer bir maddedir. Hücrelerin yapısında bulunur ve bazı hormonların üretiminde rol oynar. Ancak kanda fazla miktarda bulunması damar duvarlarında birikerek damar sertliğine ve kalp hastalıklarına yol açabilir.

Evet, yüksek kolesterol dünyada ve Türkiye'de çok yaygındır. Erişkinlerin önemli bir bölümünde kolesterol yüksekliği saptanır.

Yüksek kolesterol her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak yaş ilerledikçe ve ailede yüksek kolesterol öyküsü varsa risk artar. Sağlıksız beslenen, hareketsiz yaşayan, sigara içen ve fazla kilolu kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün kendisi belirti vermez. Bu yüzden 'sessiz' bir durumdur; çoğu kişi farkında olmadan yaşar.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda da genellikle belirti görülmez. Nadiren, ailesel yüksek kolesterolü olan çocuklarda ciltte veya tendonlarda sarımsı yağ birikintileri (ksantom) fark edilebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İleri yaşta da yüksek kolesterol belirti vermez. Ancak damar tıkanıklığına bağlı olarak göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bacaklarda ağrı gibi şikayetler gelişebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Sağlıksız beslenme: doymuş yağ ve trans yağ içeren gıdaların fazla tüketilmesi
• Genetik faktörler ve ailesel yüksek kolesterol
• Hareketsiz yaşam ve az egzersiz
• Aşırı kilo veya obezite
• Diyabet, tiroid hastalığı veya böbrek hastalığı gibi bazı rahatsızlıklar

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Erkeklerde 45 yaş üzeri, kadınlarda menopoz sonrası risk artışı
• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı veya yüksek kolesterol öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Göğüs ağrısı, nefes darlığı, inme veya kalp krizi belirtilerinden herhangi birini yaşarsanız hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaş üzerindeyseniz veya risk faktörleriniz varsa düzenli aralıklarla kan yağı (lipid) ölçümü yaptırın.
• Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa doktorunuza durumdan bahsedin.

Tanı

Yüksek kolesterol basit bir kan testi ile saptanır. Test genellikle aç karnına yapılır, ancak bazı durumlarda açlık gerektirmeyen testler de kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Lipid profili kan testi: toplam kolesterol, LDL (kötü kolesterol), HDL (iyi kolesterol) ve trigliserit düzeylerini ölçer.

Randevunuzda neler beklenir

Kolunuzdan az miktarda kan alınır, birkaç dakika sürer. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde belli olur. Doktorunuz sonuçları diğer risk faktörlerinizle birlikte değerlendirir ve size özel bir tedavi planı oluşturur.

Tedavi

Yüksek kolesterolün tedavisi öncelikle sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanmakla başlar. Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli gelmezse veya kalp-damar riskiniz yüksekse doktorunuz ilaç tedavisine başvurabilir.

Evde kişisel bakım

• Sebze, meyve, tam tahıl ve balık ağırlıklı kalp dostu beslenme
• Haftada en az 150 dakika orta düzeyde fiziksel aktivite
• Sigara ve alkolden uzak durma
• Fazla kiloların verilmesi
• Stresle başa çıkma yöntemleri geliştirme

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, yaşam tarzı değişikliklerine rağmen kolesterol düzeyleri yüksek seyrediyorsa veya kalp-damar hastalığı riskiniz yüksekse, kolesterolü düşürmek için ilaç önerebilir. İlaçların mutlaka doktor tavsiyesi ve kontrolünde kullanılması gerekir; dozunu ve süresini asla kendiniz değiştirmeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi genellikle yüksek kolesterolün kendisi için gerekmez. Ancak kolesterol damar tıkanıklığına neden olduysa, tıkanan damarın balonla açılması (anjiyoplasti) veya baypas cerrahisi gibi yöntemler hekim tarafından önerilebilir.

Bu durumla yaşamak

Yüksek kolesterol ile yaşamak düzenli takip gerektirir. Hekiminizin önerdiği kontrollere gidin, ilaç kullanıyorsanız aksatmayın ve sağlıklı alışkanlıklarınızı sürdürün.

Yaşam tarzı ipuçları

• Akdeniz tipi beslenme düzeni
• Düzenli yürüyüş veya yüzme gibi orta tempolu egzersizler
• Tansiyon ve kan şekeri takibi
• Sigara bırakma programları
• Yeterli ve düzenli uyku

Diyet ve egzersiz

Doymuş yağlar ve trans yağlardan kaçının; bitkisel sıvı yağları, kuruyemişleri ve lifli gıdaları tercih edin. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Yüksek kolesterol tanısı bazı insanlarda kaygı veya moral bozukluğu yaratabilir. Bu durumun yönetilebilir olduğunu unutmayın; hissettiklerinizi doktorunuzla paylaşın ve gerekirse bir uzmandan yardım isteyin.

Önleme

İyi haber: Yüksek kolesterol büyük ölçüde önlenebilir veya kontrol altına alınabilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, sigarasız yaşam ve kilo kontrolü en etkili önlemlerdir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı ve hekiminizin önerileri doğrultusunda, özellikle 40 yaşından sonra ve risk faktörü taşıyan kişilerin düzenli kolesterol ölçümü yaptırması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Bacak damarlarında tıkanıklık
• Karotis arter hastalığı (boyun damarlarında daralma)
• Kalp yetmezliği

Uzun vadeli görünüm

Yüksek kolesterol erken fark edildiğinde ve uygun şekilde yönetildiğinde kalp-damar hastalıkları riski büyük ölçüde azalır. Sağlıklı bir yaşam sürmek ve hekiminizin önerilerine uymak, kalbinizi korumanın en güvenilir yoludur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.