Yüksek Kolesterol: Ne Zaman Doktora Başvurmalı?

Genel Bakış

Kolesterol, vücudun hücre zarları ve bazı hormonları üretmek için ihtiyaç duyduğu, yağa benzer bir maddedir. Ancak kanda aşırı miktarda bulunması, damarların iç duvarında birikerek damar sertliğine ve tıkanıklığına yol açabilir.

Çok yaygındır. Dünya genelinde her 3 yetişkinden yaklaşık 1'inde kolesterol yüksekliği görülür. Türkiye'de de kalp damar hastalıklarına yol açan en önemli risk faktörlerinden biridir.

Her yaşta görülebilir. Ailede kolesterol yüksekliği öyküsü olanlar, fazla kilolu kişiler, diyabet hastaları ve 40 yaş üstü bireylerde daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek kolesterolün kendisi genellikle hiçbir belirti vermez.
• Hasta olduğunu çoğunlukla yaptırdığı kan testi sonucunda öğrenir.
• Eğer damar tıkanıklığı gelişmişse göğüs ağrısı, yürüyünce bacak ağrısı gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Ailesel yüksek kolesterolü olan çocuklarda genellikle belirti olmaz.
• Nadiren, diz ve dirsek çevresinde sarımsı yağ birikintileri fark edilebilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler yine çoğunlukla sessizdir.
• Kalp veya beyin damarlarında daralma varsa göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi yaşanabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Doymuş ve trans yağlardan zengin beslenme
• Genetik (ailesel hiperkolesterolemi)
• Karaciğerin vücut için gerekenden fazla kolesterol üretmesi
• Böbrek ve karaciğer hastalıkları, kontrolsüz diyabet gibi durumlar

Risk faktörleri

• Obezite veya fazla kilolu olmak
• Hareket azlığı
• Sigara içmek
• Yüksek tansiyon
• Diyabet
• Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü
• İleri yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
• Göğüs ağrısı veya nefes darlığı gibi yeni belirtiler yaşıyorsanız aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 40 yaşından sonra her 4-6 yılda bir kolesterol ölçümü yaptırın.
• Diyabet, böbrek hastalığı, ailede erken kalp hastalığı gibi riskleriniz varsa doktorunuzun önerdiği sıklıkta kontrol olun.
• Daha önce yüksek çıktıysa tedavi planınız varsa düzenli kontrol randevularınızı ihmal etmeyin.

Tanı

Kolesterol yüksekliği, kan testiyle (lipit profili) belirlenir. Aç karnına alınan bir damar kanı örneğiyle ölçülür.

Yapılabilecek testler

• Total kolesterol plazma ölçümü
• LDL (kötü) kolesterol
• HDL (iyi) kolesterol
• Trigliserit
• Skorlama ile kalp damar riski hesaplaması

Randevunuzda neler beklenir

Testin sonucu genellikle aynı gün veya ertesi gün çıkar. Doktorunuz sonucu, yaşınıza, ek hastalıklarınıza ve genel riskinize göre yorumlar.

Tedavi

Tedavinin ilk basamağı sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kilo kontrolüdür. Buna rağmen kolesterol yüksek kalırsa doktorunuz ilaç önerebilir. Tedavi kişiye özeldir ve düzenli takip gerektirir.

Evde kişisel bakım

• Haşlama, fırında veya ızgara pişirme yöntemlerini tercih edin.
• Zeytinyağı, ceviz, badem gibi yağ kaynaklarını ölçülü kullanın.
• Haftada en az 150 dakika orta tempolu yürüyüş yapın.
• Sigara kullanıyorsanız bırakmak için destek alın.
• Doktorunuza danışarak günlük alkol tüketimini sınırlandırın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kolesterolü düşürmek için ilaç tedavisi başlayabilir. Bu ilaçların adını, dozunu ve kullanım süresini yalnızca doktorunuz belirlemelidir. İlaçları düzenli kullanmanız ve yan etki hissederseniz doktorunuza bildirmeniz önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kolesterolün kendisi için genellikle ameliyat gerekmez. Ancak damar tıkanıklığı ilerlemiş ve kalp krizi riski yüksekse anjiyoplasti veya baypas cerrahisi gibi girişimler uygulanabilir.

Bu durumla yaşamak

Kolesterol değerinizi bilmek ve takip etmek günlük yaşamın bir parçası haline gelmelidir. Doktorunuzun önerdiği tedaviye sadık kalın, düzenli kan testlerinizi yaptırın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün aynı saatlerde kısa yürüyüşler yapın.
• Yemeklerinize taze sebze ve meyve ekleyin.
• Tam tahıllı ekmek ve baklagilleri sofradan eksik etmeyin.
• Hazır paketli atıştırmalıklardan kaçının.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya hobiler edinin.

Diyet ve egzersiz

Kalp dostu Akdeniz tipi beslenme önerilir. Kırmızı eti sınırlandırın, yerine tavuk, balık ve kurubaklagil tüketin. Haftada en az 5 gün, günde 30 dakika orta tempolu yürüyüş hedefleyin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kolesterol yüksekliği tanısı bazı kişilerde kaygı yaratabilir. Tedavi başarı şansının yüksek olduğunu hatırlayın. Gerekirse bir psikologdan destek istemekten çekinmeyin.

Önleme

Çoğu yüksek kolesterol vakası sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla önlenebilir veya geciktirilebilir. Ailesel formlar tam olarak önlenemese de tedaviyle kontrol altına alınabilir.

Tarama programları

40 yaşından sonra her 4-6 yılda bir kolesterol testi yaptırmanız önerilir. Ailede erken kalp hastalığı veya şiddetli yüksek kolesterol öyküsü varsa daha erken yaşta ve daha sık kontrol gerekir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Bacak damarlarının tıkanması (periferik arter hastalığı)
• Karotis arter darlığı

Uzun vadeli görünüm

Kolesterol yüksekliği ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir, ancak erken tanı ve uygun tedaviyle risk büyük ölçüde azalır. Yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli takip sayesinde çoğu kişi kalp krizi ve inmeden korunur.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.