Dolaşım Alevlenmeleri: Belirtileri, Nedenleri ve Yönetimi

Genel Bakış

Dolaşım alevlenmesi, kanın vücuttaki damarlarda normalden daha zor veya yavaş akmaya başladığı dönemleri anlatan bir terimdir. Bu durum, ellerin ve ayakların soğumasına, uyuşmasına, ağrıya veya renk değişikliğine neden olabilir. Çoğu zaman geçicidir, ancak bazen altta yatan bir damar hastalığının habercisi de olabilir.

Evet, özellikle Raynaud fenomeni denen, soğukta damarların geçici olarak daralması durumu oldukça yaygındır. Bacaklara kan götüren damarların daralması (periferik arter hastalığı) ise yaşlandıkça daha sık görülür.

Dolaşım alevlenmeleri her yaşta görülebilir. Raynaud fenomeni sıklıkla genç kadınlarda, periferik arter hastalığı ise genellikle 50 yaş üstünde, diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterol sorunu olan kişilerde ortaya çıkar. Sigara içenlerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ellerde ve ayaklarda üşüme, uyuşma ve karıncalanma
• Parmak uçlarının beyaz, mavi veya mor renge dönmesi
• Bacaklarda, yürüyüşle ortaya çıkan kramp veya ağrı (dinlenince geçer)
• Ayaklarda zor iyileşen yaralar
• Bacaklarda şişlik, ağırlık hissi ve varis belirtileri
• Ciltte solgunluk, parlaklık veya tüy dökülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda en çok soğuk havada veya ateşli durumlarda parmaklarda beyazlama görülür
• Soğukta oluşan el ve ayak ağrısı
• Ağlama, sindirim veya solunum sorunlarıyla kan akışının geçici olarak kötüleşmesi beklenebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda bacaklarda yürüyüşle ağrı daha sık görülür
• Bir bacakta aniden soğukluk, solukluk ve ağrı olması (acil durum)
• Ayaklarda iyileşmeyen yaralar ve cilt renginde kalıcı değişiklikler
• Bacaklarda şişlik ve deride sertlik ile giden toplardamar yetmezliği belirtileri

Nedenler

Ana nedenler

• Soğuğa veya strese bağlı damar büzüşmesi (vazospazm)
• Damar sertliği: atardamar duvarlarında plak adı verilen maddelerin birikmesi
• Kan pıhtılaşma eğiliminin artması
• Toplardamar yetmezliği (kanın bacaklardan kalbe dönüşünün zorlaşması)
• Diyabet, yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol nedeniyle damarların hasar görmesi

Risk faktörleri

• Sigara içmek veya pasif sigara dumanına maruz kalmak
• İleri yaş
• Hareketsiz yaşam ve uzun süre oturmak
• Şişmanlık (obezite)
• Diyabet, tansiyon ve kolesterol yüksekliği
• Ailede kalp-damar hastalığı öyküsü
• Soğuk iklim ve stresli yaşam

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ağrı dinlenirken de oluyorsa, geceleri uyandırıyorsa veya giderek şiddetleniyorsa
• Yürüme mesafeniz belirgin şekilde kısaldıysa
• Herhangi bir yara veya ülser oluştuysa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yürürken sürekli bacak krampı veya ağrınız varsa
• Elleriniz ve ayaklarınız çabuk üşüyorsa ve soğukta renk değiştiriyorlarsa
• Bacaklarınızda şişlik, varis veya ağırlık hissi varsa

Tanı

Doktorunuz önce sizi dinler, kollarınızdan ve ayaklarınızdan nabızları kontrol eder, cildin rengini ve sıcaklığını değerlendirir. Ardından kan akışını ölçmek için basit testler isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Ayak bileği-kol basınç indeksi: ayak ve koldan tansiyon ölçüp karşılaştırma
• Doppler ultrasonografi: damarlar içindeki kan akışının ses dalgalarıyla görüntülenmesi
• Kan tahlili: kolesterol, şeker, böbrek fonksiyonları ve pıhtılaşma ile ilgili değerler
• Anjiyografi: özel boya ile damarların röntgen ile görüntülenmesi (gerekirse yapılır)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene ve testlerin çoğu ağrısızdır. Ultrason ve tansiyon ölçümü birkaç dakika içinde tamamlanır. Anjiyografi gibi detaylı tetkikler ancak gerekli durumlarda ve uzman bir merkezde yapılır.

Tedavi

Dolaşım alevlenmelerinde tedavi, altta yatan nedene yöneliktir. Öncelikle yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli egzersiz, sigara bırakma ve sağlıklı beslenme planlanır. Böylece damar sağlığı korunur ve ataklar azalır.

Evde kişisel bakım

• Soğuk havalarda eldiven, kalın çorap ve uygun ayakkabı giyin; ellerinizi ve ayaklarınızı sıcak tutun.
• Günde düzenli olarak kısa yürüyüşler yapın; yürüme ağrısı olursa bir süre dinlenip devam edin.
• Sigarayı bırakın ve dumanından uzak durun.
• Gün içinde uzun süre hareketsiz kalmayın; otururken bacaklarınızı hareket ettirin, yüksekte tutun.
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri, yürüyüş veya hoşlandığınız bir hobi deneyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, damar sağlığını korumak ve kolesterol, tansiyon veya diyabeti kontrol altına almak için bazı ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların adı ve dozu tamamen kişiye özeldir; mutlaka doktorunuzun yönlendirmesiyle kullanılmalıdır. İlaç tedavisine ek olarak, damarları açmak amacıyla anjiyoplasti (balonla genişletme) veya stent takılması gibi girişimsel yöntemler de gündeme gelebilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Damar tıkanıklığı çok ilerlemişse ve ilaçlarla kontrol altına alınamıyorsa, cerrahi seçeneklerden bahsedilebilir. Bunlar, tıkalı bölgeye yeni bir damar köprüsü (bypass) kurma veya varis gibi damarsal sorunlarda uygulanan operasyonlardır. Hangi ameliyatın gerektiğine damar cerrahı branşı karar verir.

Bu durumla yaşamak

Dolaşım alevlenmeleri ile yaşarken en önemli şey vücudunuzdaki belirtileri tanımaktır. Bacaklarınızı her gün hafif yüksekte tutmak, sık sık pozisyon değiştirmek ve düzenli yürümek şikayetleri azaltır. Ayaklarınızı her akşam kontrol edin; yaralar, tırnak batması veya kızarıklık varsa vakit kaybetmeden bakım yapın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş veya size uygun bir egzersiz
• Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak
• Düzenli uyku ve dinlenme
• Tuz tüketimini azaltmak, işlenmiş gıdalardan kaçınmak
• Kan şekeri ve tansiyonu düzenli kontrol ettirmek

Diyet ve egzersiz

Kalp ve damar sağlığını destekleyen Akdeniz tipi beslenme önerilir: bol sebze, meyve, kurubaklagil, tam tahıl, zeytinyağı ve balık. Kırmızı eti ve şekerli gıdaları sınırlayın. Egzersize yavaş yürüyüşlerle başlayın; haftada en az 5 gün, günde 30 dakika hedefleyin. Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi veya nefes darlığı olursa durun ve doktorunuza haber verin.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik dolaşım sorunları bazen ağrı, korku ve çaresizlik hissi yaratabilir. Bu duygularla başa çıkmak için destek almak önemlidir. Kendinizi yalnız hissettiğinizde aileniz, arkadaşlarınız veya bir psikologdan yardım isteyebilirsiniz. Düzenli egzersiz ve nefes egzersizleri, ruh halinizi olumlu yönde etkiler.

Önleme

Dolaşım alevlenmelerinin bir kısmı, özellikle sigara ve hareketsiz yaşamla ilgili olanlar, büyük ölçüde önlenebilir. Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz, kilo kontrolü ve stres yönetimi damarları koruyan en güçlü önlemlerdir. Diyabet, tansiyon ve kolesterol gibi hastalıkların düzenli takibi de atak riskini azaltır.

Tarama programları

Risk altındaki kişiler (örneğin 50 yaş üstü, diyabetli, sigara içenler) yıllık genel sağlık kontrolü yaptırmalıdır. Doktorunuz gerek görürse ayak bileği-kol basınç indeksi gibi basit bir tarama testi isteyebilir. Ailede damar hastalığı öyküsü varsa daha erken yaşta tarama gerekebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacaklarda sürekli ağrı ve yürümede ileri derecede zorluk
• İyileşmeyen ayak ve parmak yaraları (ülser) ve kangren riski
• Kalp krizi veya inme geçirme riskinin artması
• Damar tıkanıklığına bağlı olarak böbrek fonksiyonlarında bozulma

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı konulduğunda ve önerilen tedavi uygulandığında çoğu kişi günlük yaşamına devam edebilir. Bacak ağrısı azalır, yürüme mesafesi artar ve damarların daha fazla hasar görmesi önlenebilir. Düzenli doktor takibi, sağlıklı yaşam tarzı ve tedaviye bağlılık ile umut verici sonuçlar elde edilebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Heart Association ↗
• World Heart Federation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.