Dolaşım Sağlığı İçin Kendi Kendine Bakım

Genel Bakış

Dolaşım, kalbin pompaladığı kanın damarlar aracılığıyla vücudun her yerine taşınması ve geri toplanmasıdır. Bu sistem sayesinde organlar oksijen ve besin alır, atık maddeler uzaklaştırılır. Kendi kendine bakım; dolaşımı güçlü ve sağlıklı tutmak için günlük hayatınızda yapacağınız basit ama etkili seçimlerdir.

Dolaşım sorunları toplumda oldukça yaygındır. Özellikle hareketsiz yaşam, fazla kilo, şeker hastalığı ve yüksek tansiyon gibi durumlar dolaşım problemlerine zemin hazırlar.

Herkesi etkileyebilir, ancak ileri yaş, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, obezite ve sigara kullanan kişilerde daha sık görülür. Ailedeki damar hastalığı öyküsü de riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ellerde ve ayaklarda üşüme
• Uyuşma veya karıncalanma hissi
• Bacaklarda yürürken ağrı ve kramp, dinlenince geçmesi
• El ve ayaklarda renk değişikliği (solukluk veya morarma)
• Yaraların geç iyileşmesi
• Bacaklarda şişlik

Nedenler

Ana nedenler

• Damar sertliği (ateroskleroz)
• Kan pıhtısı oluşumu (tromboz)
• Toplardamar yetmezliği ve varis
• Damar iltihabı (nadir)
• Düşük tansiyon veya yetersiz kalp pompa gücü

Risk faktörleri

• Sigara ve tütün ürünleri kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Yüksek kolesterol
• Aşırı kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• İleri yaş
• Ailede damar hastalığı öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani şişlik, kızarıklık veya şiddetli ağrı
• Yürümekle gelen ve dinlenince geçen bacak ağrısı
• Geç iyileşen yaralar veya parmaklarda renk değişikliği
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya çarpıntı

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yılda bir kez tansiyon ve kan şekeri ölçümü yaptırın
• Kolesterol düzeyinizi kontrol ettirin
• Bilinen bir damar hastalığınız varsa takip randevularınızı kaçırmayın

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Atardamar nabızlarınızı kontrol eder, tansiyonunuzu ölçer, cilt rengi ve sıcaklığınıza bakar. Gerekirse kesin tanı için çeşitli testler istenir.

Yapılabilecek testler

• Bilek-kol tansiyon indeksi (BKI)
• Renkli Doppler ultrasonografi
• Kan testleri (kolesterol, kan şekeri, böbrek fonksiyonları)
• Anjiyografi (kontrastlı görüntüleme)

Randevunuzda neler beklenir

Bu testlerin çoğu ağrısız veya hafif rahatsızlık vericidir. Bazı görüntüleme işlemlerinden önce birkaç saat aç kalmanız istenebilir. Sonuçlar doktorunuz tarafından sizinle paylaşılır ve size en uygun tedavi planı anlatılır.

Tedavi

Dolaşım sorunlarının tedavisi, sorunun türüne ve şiddetine göre değişir. İlk adım olarak sağlıklı yaşam alışkanlıkları kazanmak önerilir. Gerekli durumlarda ilaçlar veya girişimsel tedavi yöntemleri planlanır.

Evde kişisel bakım

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş veya yüzme gibi orta düzeyde bir aktivite yapın
• Sigara ve tütün ürünlerini tamamen bırakın
• Uzun süre oturuyorsanız saat başı kısa yürüyüşler yapın
• Dinlenirken bacaklarınızı kalp seviyesinin üzerine kaldırın
• Su tüketiminizi artırın ve öğünlerdeki tuzu azaltın
• Hekiminiz önerdiyse varis çorabı kullanın

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kan basıncını ve kolesterolü dengelemeye, kan pıhtılarını önlemeye veya damarları genişletmeye yardımcı olabilecek ilaçlar reçete edebilir. İlaç seçimi kişiye özeldir; mutlaka reçeteye uygun şekilde kullanılmalıdır. Kendi başınıza doz değiştirmeyin veya ilaç eklemeyin.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri düzeyde damar tıkanıklığı varsa, kapalı yöntemle balon ve stent yerleştirilmesi veya baypas cerrahisi gibi işlemler gerekebilir. Bu karar radyolojik görüntüleme ve uzman değerlendirmesinden sonra verilir.

Bu durumla yaşamak

Günlük yaşamda hareketli olmak, otururken bacakları sık sık hareket ettirmek, sigaradan uzak durmak ve düzenli kontrolleri yaptırmak dolaşım sağlığını destekler. Küçük değişiklikler büyük fark yaratabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Günde 30 dakika tempolu yürüyüş yapın
• Akdeniz tipi beslenme: bol sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı
• İşlenmiş gıdalardan ve aşırı tuzdan kaçının
• Alkolü sınırlayın veya tamamen bırakın
• Sağlıklı bir kiloda kalmaya çalışın
• Stresi azaltmak için nefes egzersizleri veya hobiler edinin

Diyet ve egzersiz

Sebze, meyve, yağlı balık, ceviz ve zeytinyağı içeren bir beslenme damarları destekler. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmak, kasların kanı damarlarda taşınmasına yardımcı olur. Tempolu yürüyüş en kolay başlangıçtır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Damar hastalıkları ağrı, kısıtlılık veya sürekli ilaç kullanımı gerektirebildiği için kişide kaygı ve üzüntüye yol açabilir. Bu duyguları sevdiklerinizle paylaşın, gerekiyorsa bir psikolojik danışman size yardımcı olabilir. Kendinize ya da başkalarına zarar verme düşüncesi hissederseniz, hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Önleme

Dolaşım hastalıklarının büyük bir kısmı yaşam tarzı değişiklikleriyle önlenebilir veya ilerlemesi durdurulabilir. Sigara bırakma, düzenli egzersiz, dengeli beslenme ve kilo kontrolü en önemli koruyucu önlemlerdir.

Aşılar

Grip ve zatürre aşıları, kalp ve damar hastalığı olan kişilerde ciddi enfeksiyonları önleyerek sağlığı korumaya katkı sağlar. Sizin için hangi aşıların uygun olduğunu hekiminizle görüşün.

Tarama programları

Tansiyon, kan şekeri ve kolesterol düzeylerini düzenli ölçtürmek, dolaşım sorunlarının erken fark edilmesini sağlar. Risk grubundaysanız yıllık kontrollerinizi aksatmayın.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• İyileşmeyen bacak yaraları ve enfeksiyon
• Damar tıkanıklığı nedeniyle hareket kısıtlılığı
• Kan pıhtısının kalbe, beyne veya akciğerlere ulaşarak kalp krizi, inme veya akciğer embolisi yaratması
• İleri tıkanıklık durumunda dokuların hasar görmesi ve nadiren amputasyon

Uzun vadeli görünüm

Dolaşım sorunları erken fark edildiğinde ve doğru şekilde yönetildiğinde yaşam kalitesi korunabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları ve düzenli takip sayesinde belirtiler azalır, ciddi riskler engellenebilir. Kendinize iyi bakmak geleceğiniz için en değerli yatırımdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Heart Association ↗
• World Heart Federation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Kardiyoloji Derneği ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.