Kabızlık

Genel Bakış

Kabızlık, bağırsak hareketlerinin seyrek olması veya dışkıyı çıkarmada zorluk çekme durumudur. Normalde haftada üçten az dışkılama, sert ve kuru dışkı yapma, ıkınma gerektirmesi kabızlık olarak kabul edilebilir.

Evet, kabızlık toplumda her 100 kişiden 15-20'sini etkileyen çok yaygın bir durumdur.

Kabızlık her yaşta görülebilir. Çocuklar, hamileler ve 65 yaş üstü yetişkinler daha sık etkilenir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Haftada üçten az dışkılama
• Sert, kuru veya topak topak dışkı
• Dışkı çıkarmada aşırı ıkınma
• Dışkıyı tam boşaltamama hissi
• Karında şişkinlik ve rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Karnında ağrı ve şişkinlik
• Tuvalete gitmekten korkma
• İştahsızlık
• Bezde sert, kuru dışkı

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha sık ıkınma
• Bağırsak hareketlerinde azalma
• Tuvalet ihtiyacını hissetmeme
• Dışkı kaçırma (sıvı dışkının sert dışkıyı geçememesi)

Nedenler

Ana nedenler

• Yetersiz lifli gıda tüketimi (meyve, sebze, tam tahıl)
• Az su içme
• Hareketsiz yaşam
• Tuvalet ihtiyacını erteleme
• Bazı ilaçlar (ağrı kesiciler, antidepresanlar, demir hapları)
• Stres ve günlük rutin değişiklikleri

Risk faktörleri

• Yaşlı olmak
• Hamilelik
• Diyabet, tiroid hastalıkları, irritabl bağırsak sendromu (IBS)
• Uzun süre yatmak zorunda olmak
• Daha önce kabızlık geçirmiş olmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtiler varsa hemen 112'yi arayın
• Kabızlık şiddetli ağrı, kusma veya kanama ile birlikteyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabızlık 3 haftadan uzun sürüyorsa
• Kilo kaybınız varsa
• Ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa
• Kabızlık yaşam kalitenizi etkiliyorsa

Tanı

Doktor genellikle şikayetlerinizi dinleyerek ve fizik muayene yaparak tanı koyabilir. Gerekirse ek testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (tiroid, şeker gibi değerler için)
• Dışkı testi (gizli kan aranması)
• Karın röntgeni veya ultrason
• Kolonoskopi (bağırsağın kamera ile incelenmesi – özellikle ileri yaşta veya uyarı işaretleri varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktor size beslenme, tuvalet alışkanlıkları ve ek belirtiler hakkında sorular soracaktır. Fizik muayenede karnınızı dinleyebilir ve gerekirse rektal muayene yapabilir. Testler genellikle ağrısızdır ve kolonoskopi öncesinde özel bir hazırlık gerekebilir.

Tedavi

Kabızlık tedavisi öncelikle yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar. Doktorunuz gerekirse ilaç önerebilir, ancak ilk adım beslenme ve hareket alışkanlıklarını düzenlemektir.

Evde kişisel bakım

• Günde en az 2 litre su için
• Lifli besinler tüketin (kuru baklagiller, yulaf, tam buğday ekmeği, sebze, meyve)
• Haftada en az 5 gün 30 dakika yürüyüş yapın
• Tuvalet ihtiyacını ertelemeyin, her gün aynı saatte tuvalete gitmeye çalışın
• Stres yönetimi teknikleri uygulayın (derin nefes, yürüyüş)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, bağırsak hareketlerini artıran lif takviyeleri veya dışkıyı yumuşatan ilaçlar önerebilir. Laksatif (müshil) denen ilaçlar kısa süreli kullanılır; uzun süreli kullanım doktor kontrolünde olmalıdır. Ayrıca bağırsaktaki sinirleri uyaran ilaçlar da vardır. İlaçların türü şiddete ve altta yatan nedene göre seçilir. Kendi başınıza sık sık müshil kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Çok nadir durumlarda, örneğin bağırsak tıkanıklığı, fıtık veya anüsteki darlık gibi yapısal sorunlar varsa ameliyat gerekebilir. Genellikle kabızlık cerrahi tedavi gerektirmez.

Bu durumla yaşamak

Kabızlıkla yaşarken tuvalet alışkanlıklarınıza dikkat etmek önemlidir. Her gün düzenli saatte tuvalete gitmeyi deneyin. Yeterince su içip lifli gıdalar tüketmeye özen gösterin. Hareket etmek bağırsakları çalıştırır. Günlük yaşamda küçük değişiklikler büyük fark yaratabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Güne bir bardak ılık su ile başlayın
• Yemeklerinize zeytinyağı ekleyin
• Kuru kayısı, incir gibi doğal laksatifleri ara öğün olarak tüketin
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme)
• Stresten uzak durmaya çalışın

Diyet ve egzersiz

Liften zengin beslenme ve düzenli fiziksel aktivite kabızlığı önlemenin en etkili yollarındandır. Her öğünde sebze ve meyve bulundurun. Tam tahıllı ekmek, bulgur, yulaf ezmesi tercih edin. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik kabızlık, utanç, kaygı ve sosyal hayattan çekilmeye yol açabilir. Sindirim sorunları ruh halinizi etkileyebilir. Bu nedenle yaşadığınız zorlukları doktorunuzla açıkça paylaşmanız önemlidir. Gerekirse bir psikologdan destek alabilirsiniz.

Önleme

Evet, kabızlık çoğunlukla önlenebilir. Yeterli su içmek, lifli beslenmek, düzenli egzersiz yapmak ve tuvalet ihtiyacını ertelememek kabızlığı önlemenin temel yollarıdır.

Tarama programları

Genel tarama önerilmez. Ancak 50 yaş üstü kişilerde kolorektal kanser taraması kapsamında yapılan gaitada gizli kan testi veya kolonoskopi, kabızlık dahil birçok sorunu erken tespit edebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda düzenli tarama yaptırmanız önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Hemoroid (basur) – ıkınma sonucu anüsteki damarların şişmesi
• Anal fissür (makat çatlağı) – sert dışkının anüsü yırtması
• Dışkı tıkacı (fekaloma) – sert dışkının bağırsakta birikmesi
• Rektal prolapsus (bağırsağın anüsten dışarı çıkması)
• İdrar kaçırma – kronik ıkınma pelvik kasları zayıflatabilir

Uzun vadeli görünüm

Kabızlık çoğu zaman basit yaşam değişiklikleriyle düzelen bir durumdur. Tedavi edilmediğinde rahatsız edici olabilir ancak ciddi sonuçları nadirdir. Erken önlem almak ve doktorunuza danışmak uzun vadede sağlıklı bir sindirim sistemi için önemlidir. Çoğu kişi uygun tedavi ile rahatlar ve normal hayatına döner.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Foundation for Functional Gastrointestinal Disorders ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı – Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Daire Başkanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.