Bebeklerde Kalça Gelişimsel Displazisi (Kalça Çıkığı) Farkındalığı

Genel Bakış

Kalça gelişimsel displazisi, bebeğin kalça ekleminin doğumdan önce veya sonra tam olarak gelişmemesi durumudur. Kalça eklemi, top (femur başı) ve yuva (asetabulum) olarak iki parçadan oluşur. Bu durumda yuva çok sığdır, top yerinde durmakta zorlanır ve kısmen veya tamamen kayabilir. Erken teşhis edilirse genellikle basit yöntemlerle tedavi edilebilir.

Evet, oldukça sık görülen bir doğumsal ortopedik sorundur. Her 1000 canlı doğumda yaklaşık 1-2 bebekte rastlanır.

Genellikle yeni doğan bebekleri etkiler. Özellikle kız bebeklerde, ilk bebeklerde, makat gelişi (ters doğum) olanlarda ve ailede kalça çıkığı öyküsü bulunan bebeklerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacak boylarında eşitsizlik (bir bacak diğerinden kısa görünebilir)
• Kalça ve uyluk bölgesindeki cilt kıvrımlarında asimetri (bir tarafta daha fazla kıvrım olması)
• Bebeğin altını değiştirirken kalçayı yana açmada zorluk veya kısıtlılık

Çocuklarda belirtiler

• Yürümeye başlayan çocukta topallama veya ördek gibi yalpalayarak yürüme
• Bir bacağı diğerine göre daha az kullanma eğilimi
• Çocuk büyüdükçe kalça ve diz ağrısı şikayetleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Kalça ekleminde ağrı ve sertlik
• Yürürken topallama veya rahatsızlık hissi
• Uzun süre oturma veya yürüme sonrası kalçada ağrı

Nedenler

Ana nedenler

• Kalça ekleminin anne karnında yeterince derinleşmemesi
• Genetik faktörler (ailede kalça çıkığı öyküsü)
• Makat geliş (bebeğin doğumda ters pozisyonda olması) nedeniyle kalçaya binen baskı
• Doğum sonrası bebeğin bacaklarının çok sıkı ve uzun süreli olarak birbirine yakın tutulması (sıkı kundaklama)

Risk faktörleri

• Kız cinsiyet (erkeklere göre 4-5 kat daha sık)
• Ailede kalça displazisi öyküsü
• İlk gebelik (anne karnında rahim duvarı daha gergin olduğu için)
• Bebeğin makat gelişiyle doğması
• Oligohidramniyos (amniyon sıvısının az olması)
• Doğum sonrası sıkı kundaklama veya bacakları birleştiren uygulamalar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bebekte bacak boyu eşitsizliği veya kalça kıvrımlarında asimetri fark ederseniz
• Bebeğinizin bacaklarını yana açmakta zorlanıyorsanız veya bebek bu hareket sırasında huzursuzlanıyorsa
• Çocuğunuz yürümeye başladığında topallıyor veya yalpalayarak yürüyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bebeğiniz doğduktan sonraki ilk haftalarda çocuk doktoru veya ortopedi uzmanı tarafından yapılan rutin kalça muayenesi
• 3-6 aylık dönemde yapılan ultrason taraması
• Her sağlıklı çocuk izlemi sırasında doktorun kalça kontrolü yapması normaldir

Tanı

Doktor, bebeğin kalçasını elle muayene ederek tanıya yardımcı olur. Bebeğin bacakları nazikçe hareket ettirilir ve kalça ekleminin yerinden çıkıp çıkmadığı kontrol edilir. Ailede kalça çıkığı öyküsü varsa veya fizik muayenede şüphe varsa görüntüleme testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (Ortolani ve Barlow testleri): Doktorun bebeğin bacaklarını hareket ettirerek kalçanın stabilitesini değerlendirmesi
• Kalça ultrasonografisi: Özellikle 6 aydan küçük bebeklerde kullanılan, ağrısız ve radyasyon içermeyen bir görüntüleme yöntemi
• Röntgen: 6 aydan büyük bebeklerde ve çocuklarda kalça ekleminin yapısını değerlendirmek için kullanılır

Randevunuzda neler beklenir

Muayene genellikle bebek sakin veya uyurken yapılır. Doktor bebeğin bacaklarını nazikçe yana açar, dizlerini büker ve kalçaya hafifçe bastırarak yerinden çıkma eğilimini kontrol eder. Bu işlem kısa sürelidir ve bebek için ağrılı değildir. Ultrason veya röntgen çekimi için bebeğin kıyafetleri çıkarılır, işlem birkaç dakika sürer.

Tedavi

Tedavi, bebeğin yaşına ve kalça displazisinin şiddetine göre değişir. Temel amaç, kalça topunu yuvasına yerleştirmek ve orada kalmasını sağlamaktır. Çoğu bebekte erken teşhisle basit yöntemler yeterli olur.

Evde kişisel bakım

• Bebeğinizin bacaklarını serbest bırakan geniş alt bezleri kullanın (bacakları birbirine yapıştırmayan bezler tercih edin)
• Sıkı kundaklama yapmayın; bebeğin bacaklarının doğal olarak yana açılmasına izin verin
• Bebeğinizi sırtüstü yatırırken bacaklarının rahatça yana düşmesini sağlayın
• Bebeğinizi taşırken bacaklarını ayırarak 'M' pozisyonunda tutun (kalçalar dizlerden daha yukarıda olacak şekilde)

Tıbbi tedaviler

Erken dönemde (0-6 ay) en sık kullanılan yöntem Pavlik bandajı veya benzeri bir ortezdir (kalça çıkığı ateli). Bu cihaz bebeğin bacaklarını doğru pozisyonda tutarak kalçanın yerine oturmasını sağlar. Genellikle 6-12 hafta boyunca sürekli kullanılır. Daha büyük bebeklerde (6-18 ay) kapalı redüksiyon (kalçanın elle veya alçıyla yerine oturtulması) veya alçılama yapılabilir. Her tedavi yöntemi doktor tarafından belirlenmeli ve düzenli takip edilmelidir. Tedavide kullanılan hiçbir ilaç veya cihaz adı burada verilmemektedir; doktorunuz size en uygun seçeneği açıklayacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kalça displazisi geç teşhis edilirse (18 aydan sonra) veya kapalı yöntemler başarısız olursa cerrahi gerekebilir. Cerrahi, kalça eklemini yeniden şekillendirmek ve topu yuvasına yerleştirmek için yapılır. Ameliyat sonrası bir süre alçı veya atel kullanılabilir. Cerrahi kararı mutlaka bir çocuk ortopedi uzmanı tarafından verilmelidir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi devam ederken bebeğinizin bandaj veya ateli düzgün kullanılmalı ve doktorun verdiği talimatlara uyulmalıdır. Bandajın ciltte tahriş yapmaması için temiz ve kuru tutulmasına özen gösterin. Bebeğinizin hareketleri kısıtlı olabilir, ancak bu geçicidir. Tedavi sonrası çocuğunuz normal aktivitelerine dönebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Çocuğunuz büyüdükçe kalça ve bacak kaslarını güçlendirecek aktiviteleri teşvik edin (yüzme, bisiklet gibi)
• Yüksek etkili sporlar (örneğin koşu, zıplama) konusunda ortopedi doktoruna danışın
• Düzenli kontrolleri aksatmayın, özellikle büyüme çağında yıllık muayeneler önemlidir

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Ancak sağlıklı kilo alımı kalçaya binen yükü azaltır. Egzersiz olarak yüzme ve bisiklet gibi düşük etkili aktiviteler kalça kaslarını güçlendirir ve eklemi korur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kalça displazisi tanısı ailelerde kaygı yaratabilir. 'Bebeğim iyileşecek mi?' sorusu sıkça sorulur. Erken tedavi ile sonuçların çok iyi olduğunu bilmek rahatlatıcıdır. Yine de endişelerinizi doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Tedavi sürecinde sabırlı olmak önemlidir.

Önleme

Kalça displazisi tamamen önlenebilir bir durum değildir, çünkü bir kısmı genetik ve gelişimsel faktörlere bağlıdır. Ancak doğum sonrası bacakları sıkıca kundaklamaktan kaçınmak, bebeğin bacaklarının serbest hareket etmesine izin vermek riski azaltabilir.

Aşılar

Kalça displazisi için özel bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Tüm yeni doğan bebeklere, doğumdan sonraki ilk günlerde ve 6-8 haftalıkken fizik muayene (Ortolani ve Barlow testleri) yapılması önerilir. Ayrıca 4-6 haftalıkken kalça ultrasonu ile tarama yapılabilir. Ailede kalça displazisi öyküsü varsa bu tarama daha erken yapılmalıdır. Sağlık Bakanlığı'nın bebek izlem protokollerinde rutin kalça muayenesi yer almaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça ekleminin tamamen kayması (çıkık) ve yerine oturmaması
• Bacak boyunda kısalık ve yürüyüş bozukluğu (topallama)
• Erken yaşta kalça ekleminde kireçlenme (osteoartrit) ve ağrı
• Kalça hareketlerinde kısıtlılık, özellikle bacağı yana açmada zorluk
• İleriki yaşlarda kalça protezi ameliyatı gereksinimi

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis edilen ve uygun şekilde tedavi edilen kalça displazisinde prognoz (sonuç) mükemmeldir. Çoğu bebek tamamen normal bir kalça eklemine kavuşur ve hiçbir kısıtlama olmadan hayatına devam eder. Tedavi edilmeyen veya geç tanı konulan durumlarda bile günümüzdeki cerrahi yöntemlerle önemli düzelmeler sağlanabilmektedir. Unutmayın, bu durum tedavi edilebilir ve umut vericidir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Kalça Displazisi Enstitüsü (International Hip Dysplasia Institute) ↗

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.