Type 1 Diabetes
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırarak vücudun insülin hormonunu üretememesi durumudur. İnsülin, kan şekerini hücrelere taşıyan bir hormondur. Bu hastalık genellikle çocukluk veya genç erişkinlikte başlar ve ömür boyu insülin tedavisi gerektirir.
Önemli bilgiler
- Tip 1 diyabet bulaşıcı değildir.
- İnsülin tedavisi hayat boyu gereklidir.
- Düzenli takip ile sağlıklı bir yaşam sürdürülebilir.
Tip 1 diyabet, tip 2 diyabete göre daha az yaygındır. Türkiye'de her 1000 kişiden yaklaşık 1'inde görülür.
Genellikle çocuklar, ergenler ve genç erişkinlerde ortaya çıkar, ancak her yaşta gelişebilir.
Belirtiler
- Nefes darlığı veya hızlı nefes alma
- Göğüs ağrısı
- Bilinç bulanıklığı veya koma
- Şiddetli karın ağrısı ve kusma
- ⚠Kan şekeri 250 mg/dL üzerinde ve meyvemsi nefes kokusu
- ⚠Mide bulantısı ve kusma
- ⚠Hızlı nefes alma
Yaygın belirtiler
- Sık idrara çıkma
- Aşırı susama
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Yorgunluk
- Bulanık görme
Çocuklarda belirtiler
- Gece yatağını ıslatma (daha önce kontrol varsa)
- Huysuzluk ve sinirlilik
- İştah artışına rağmen kilo kaybı
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yorgunluk
- Tekrarlayan enfeksiyonlar (idrar yolu, cilt)
- Yavaş iyileşen yaralar
Nedenler
Ana nedenler
- Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten beta hücrelerini yanlışlıkla yok etmesi.
- Kesin neden tam olarak bilinmemekle birlikte genetik yatkınlık ve bazı virüs enfeksiyonları tetikleyici olabilir.
Risk faktörleri
- Ailede tip 1 diyabet öyküsü
- Bazı genetik işaretler (HLA genleri)
- Coğrafi bölge (soğuk iklimlerde daha sık)
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Kan şekeri çok yüksek (300 mg/dL üzeri) ve kusma, karın ağrısı, hızlı nefes alma varsa
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Yeni başlayan aşırı susama, sık idrara çıkma, açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtiler fark edildiğinde
Tanı
Doktorunuz şikayetlerinizi dinler ve kan şekeri testi ile teşhis koyar.
Yapılabilecek testler
- Açlık kan şekeri testi
- Rastgele kan şekeri testi
- HbA1c testi (son 2-3 aylık ortalama kan şekeri)
- Otoantikor testleri (bağışıklık sisteminin pankreasa saldırdığını gösterir)
Randevunuzda neler beklenir
Teşhis için genellikle bir kez kan örneği yeterlidir. Bazı durumlarda şeker yükleme testi veya idrar testi de istenebilir. Süreç hızlıdır ve genellikle aynı gün sonuç alınır.
Tedavi
Tip 1 diyabet tedavisinin temel amacı kan şekerini normal seviyelerde tutmaktır. Bu, insülin tedavisi, düzenli beslenme ve fiziksel aktivite ile sağlanır.
Evde kişisel bakım
- Kan şekerini günde birkaç kez ölçmek
- İnsülin enjeksiyonlarını düzenli yapmak
- Karbonhidrat sayımı yapmak
- Egzersiz öncesi ve sonrası kan şekerini kontrol etmek
- Hastalık durumunda ekstra dikkat etmek
Tıbbi tedaviler
İnsülin tedavisi, enjeksiyon veya insülin pompası ile yapılır. Farklı hızlarda etki eden insülin türleri kullanılır. Doktorunuz size özel bir insülin programı belirleyecektir. Ayrıca, sürekli glikoz izleme cihazları kan şekerini anlık takip etmeye yardımcı olabilir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Tip 1 diyabet için cerrahi tedavi uygulanmaz.
Bu durumla yaşamak
Tip 1 diyabet günlük yaşamda sürekli dikkat gerektirir. Kan şekeri ölçümü, insülin enjeksiyonu ve beslenme planlaması rutininizin bir parçası olur. Ancak uygun yönetimle herkes normal bir hayat yaşayabilir.
Yaşam tarzı ipuçları
- Düzenli fiziksel aktivite
- Sağlıklı ve dengeli beslenme
- Kan şekeri takibi ve kaydı
- İnsülin dozlarını atlamamak
- Hastalık durumunda ekstra önlemler almak
Diyet ve egzersiz
Karbonhidrat alımınızı dengelemek için bir diyetisyenle çalışmanız önemlidir. Egzersiz yaparken kan şekerinizi ölçün ve gerektiğinde atıştırmalık bulundurun. Tip 1 diyabet sağlıklı bir diyet ve düzenli egzersizle iyi yönetilebilir.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Diyabet yönetimi bazen yorucu olabilir ve kaygı, stres veya tükenmişlik hissine yol açabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak yönetimi kolaylaştırabilir.
Önleme
Tip 1 diyabet şu an için önlenememektedir. Ancak erken teşhis ve iyi yönetimle komplikasyonlar önlenebilir.
Aşılar
Tip 1 diyabetli kişilere grip ve zatürre aşıları önerilir. Sağlık Bakanlığı aşı takvimine uyun.
Tarama programları
Ailede tip 1 diyabet öyküsü varsa, riskli kişilere periyodik kan testleri yapılabilir.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Diyabetik ketoasidoz (kan asitlenmesi)
- Böbrek hasarı (nefropati)
- Sinir hasarı (nöropati)
- Göz sorunları (diyabetik retinopati)
- Kalp ve damar hastalıkları
- Ayak yaraları ve enfeksiyonlar
Uzun vadeli görünüm
Tip 1 diyabet ciddi bir hastalıktır ancak günümüzde tıptaki ilerlemeler sayesinde insülin tedavisi ve düzenli takip ile sağlıklı ve uzun bir yaşam mümkündür. Önemli olan kan şekerini hedef aralıkta tutmak ve düzenli doktor kontrollerini aksatmamaktır.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türkiye Diyabet Vakfı ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.