Diyabetik retinopati

Genel Bakış

Diyabetik retinopati, şeker hastalığına (diyabet) bağlı olarak gözün arka kısmındaki ışığa duyarlı tabakanın (retina) hasar görmesidir. Bu hastalık, yüksek kan şekeri seviyelerinin gözdeki küçük kan damarlarına zarar vermesiyle oluşur ve tedavi edilmezse görme kaybına yol açabilir.

Evet, diyabetik retinopati dünya genelinde sık görülmektedir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı verilerine göre, şeker hastalarının önemli bir kısmında bu sorun gelişebilmektedir.

Genellikle yıllardır şeker hastalığı olan kişilerde görülür. Hem tip 1 hem de tip 2 diyabet hastalarını etkileyebilir. kan şekeri kontrolü iyi olmayanlar, hamileler ve tansiyonu yüksek olan kişiler daha büyük risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Erken evrede genellikle hiçbir belirti yoktur.
• İlerlemiş evrelerde bulanık veya dalgalı görme
• Görme alanında koyu lekeler veya ışık çakmaları
• Renklerin soluk görünmesi
• Gece görüşünde zorluk
• Ani veya kademeli görme kaybı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda genellikle ergenlik veya genç yetişkinlik döneminde ortaya çıkar
• Belirtiler yetişkinlerdekine benzerdir, ancak çocuklar şikayetlerini ifade etmekte zorlanabilir
• Okulda tahtayı görmekte zorlanma, baş ağrısı veya gözleri sık sık ovuşturma gibi işaretler olabilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda diğer göz hastalıklarıyla (katarakt, sarı nokta) karışabilir.
• Düşme riskini artırabilecek görme değişiklikleri
• Okuma, yürüme gibi günlük aktivitelerde zorlanma

Nedenler

Ana nedenler

• Şeker hastalığına bağlı olarak uzun süre yüksek seyreden kan şekeri seviyeleri
• Yüksek kan şekeri, gözün arkasındaki retina tabakasındaki küçük kan damarlarına zarar verir.
• Zamanla bu damarlar tıkanabilir, sızıntı yapabilir veya anormal yeni damarlar oluşabilir.

Risk faktörleri

• Şeker hastalığının süresi (ne kadar uzun süreliyse risk o kadar yüksek)
• Kan şekeri kontrolünün kötü olması
• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Yüksek kolesterol
• Sigara kullanımı
• Hamilelik (diyabetik gebelerde risk artar)
• Ailede diyabetik retinopati öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'emergency' başlığında belirtilen ani görme kaybı, ışık çakmaları veya uçuşan noktalar gibi belirtiler varsa hemen acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Şeker hastalığı tanısı konulduktan hemen sonra ilk göz muayenesi yapılmalıdır.
• Tip 1 diyabet hastaları tanıdan 5 yıl sonra, tip 2 diyabet hastaları ise tanı anında göz muayenesi olmalıdır.
• Daha sonra göz doktorunuzun önerdiği sıklıkta (genellikle yılda bir kez) düzenli göz dibi muayenesi yaptırılmalıdır.

Tanı

Diyabetik retinopati tanısı genellikle bir göz doktoru (oftalmolog) tarafından yapılan kapsamlı bir göz muayenesi ile konulur. Doktor, göz bebeklerinizi genişletmek için damla damlatır ve gözünüzün arkasını (retina) özel aletlerle inceler.

Yapılabilecek testler

• Göz dibi muayenesi (fundus muayenesi): Göz bebekleri genişletilerek retina ve kan damarları incelenir.
• Floresein anjiyografi: Kolunuzdaki bir damardan boya enjekte edilir ve göz fotoğrafları çekilerek damarlardaki sızıntılar veya tıkanıklıklar tespit edilir.
• Optik koherens tomografi (OCT): Gözün kesit görüntüleri alınarak retinadaki kalınlaşma veya sıvı birikimi değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Göz muayenesi sırasında göz bebeklerinizi genişletmek için damla damlatılır; bu damlalar birkaç saat süreyle görüşünüzü bulanıklaştırabilir ve ışığa karşı hassasiyet yapabilir. Muayene ağrısızdır. Teşhis konulduktan sonra doktorunuz sizinle birlikte en uygun tedavi planını oluşturacaktır.

Tedavi

Diyabetik retinopati tedavisi, hastalığın evresine ve gözdeki hasarın derecesine bağlıdır. Tedavinin ana hedefleri, görme kaybını durdurmak veya yavaşlatmak ve mümkünse var olan görüşü korumaktır. Tedavi seçenekleri arasında lazer tedavisi, göz içi enjeksiyonlar ve cerrahi müdahale bulunur. Bunun yanında kan şekeri, tansiyon ve kolesterol kontrolü tedavinin temelini oluşturur.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi düzenli olarak ölçün ve doktorunuzun önerdiği hedef aralıklarda tutmaya çalışın.
• Sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve ilaçlarınızı aksatmadan kullanmak kan şekeri kontrolünü kolaylaştırır.
• Tansiyon ve kolesterol seviyelerinizi de kontrol altında tutun.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Düzenli göz kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Tıbbi tedaviler

Tedavide kullanılan tıbbi yöntemler arasında, retinadaki anormal damarları yok etmek veya sızıntıları durdurmak için lazer fotokoagülasyon, göz içine enjekte edilen ilaçlar (anti-VEGF tedavisi) ve bazen steroid içeren ilaçlar yer alır. Bu tedaviler, hastalığın ilerlemesini durdurmaya veya yavaşlatmaya yardımcı olur. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğunu göz doktorunuz belirleyecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlerlemiş diyabetik retinopati vakalarında, göz içinde kanama veya retina dekolmanı (retina yırtılması) gibi durumlarda vitrektomi adı verilen bir cerrahi müdahale gerekebilir. Bu ameliyat, göz içindeki kan ve yara dokusunu temizleyerek retinanın onarılmasını sağlar.

Bu durumla yaşamak

Diyabetik retinopati ile yaşarken günlük hayatınızda bazı uyarlamalar yapmanız gerekebilir. Görüşünüz etkilenmişse, evinizdeki ışıklandırmayı iyileştirmek, büyük puntolu kitaplar okumak ve merdivenlerde trabzan kullanmak gibi önlemler alabilirsiniz. Düzenli olarak kan şekerinizi takip etmek ve doktor randevularınıza gitmek çok önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı ve dengeli beslenin (şeker ve işlenmiş gıdaları sınırlayın).
• Haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersiz yapmaya çalışın (yürüyüş, yüzme gibi).
• Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol seviyelerinizi düzenli olarak kontrol ettirin.
• Stresten uzak durun veya stres yönetimi teknikleri öğrenin.
• Alkol tüketimini sınırlayın veya tamamen bırakın.

Diyet ve egzersiz

Diyabetik retinopati için özel bir diyet olmamakla birlikte, kan şekerini dengelemeye yardımcı olacak bir beslenme planı izlemeniz önerilir. Tam tahıllar, sebzeler, meyveler, yağsız proteinler ve sağlıklı yağlar tüketin. Şekerli içeceklerden ve işlenmiş gıdalardan kaçının. Egzersiz, kan şekeri kontrolüne yardımcı olur ve genel sağlığınızı iyileştirir. Ancak ağır kaldırma gibi göz tansiyonunu artırabilecek aktivitelerden kaçınmalısınız; doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Diyabetik retinopati, görme kaybı riski nedeniyle kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Görme kaybı yaşamak günlük aktiviteleri zorlaştırabilir ve sosyal izolasyona neden olabilir. Duygularınızı paylaşmak, bir psikolog veya destek grubundan yardım almak önemlidir. Unutmayın, yalnız değilsiniz ve birçok kişi bu zorlukla başa çıkmayı öğrenmiştir.

Önleme

Diyabetik retinopatiyi tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, kan şekerini, tansiyonu ve kolesterolü sıkı kontrol altında tutarak ilerlemesini yavaşlatabilir veya geciktirebilirsiniz. Düzenli göz muayeneleri erken tanı ve tedavi için hayati önem taşır.

Aşılar

Diyabetik retinopati için spesifik bir aşı bulunmamaktadır. Ancak genel sağlık için grip ve zatürre aşıları gibi önerilen aşıları yaptırmak, enfeksiyon riskini azaltarak diyabet yönetimine yardımcı olabilir.

Tarama programları

Şeker hastalığı teşhisi konulduktan sonra düzenli göz dibi muayeneleri (taramalar) yaptırmak çok önemlidir. Tip 2 diyabet hastaları tanı anında, tip 1 diyabet hastaları ise tanıdan 5 yıl sonra ilk muayeneyi olmalı ve doktorun önerdiği aralıklarla (genellikle yılda bir) kontrole devam etmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Görme kaybı (kalıcı veya kısmi)
• Glokom (göz tansiyonu hastalığı)
• Katarakt (merceğin bulanıklaşması)
• Retina dekolmanı (retinanın yerinden ayrılması)
• Göz içi kanaması (vitreus hemorajisi)

Uzun vadeli görünüm

Diyabetik retinopati erken teşhis ve uygun tedavi ile yönetilebilen bir hastalıktır. Birçok kişi düzenli takip ve tedavi sayesinde görme kaybını önleyebilir veya yavaşlatabilir. Sağlıklı yaşam alışkanlıkları, kan şekeri takibi ve doktor kontrolleri ile yaşam kalitenizi koruyabilirsiniz. Umutlu olun ve kendinize iyi bakın.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Türk Oftalmoloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Diyabet Programı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.