Eczema (Atopic Dermatitis)
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- NICE—Eczema — atopic. NG190(2023)
- NHS—Atopic eczema(2023)
- AAD—Eczema — American Academy of Dermatology(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Egzama (atopik dermatit), cildin kırmızı, kaşıntılı ve kuru olduğu bir cilt rahatsızlığıdır. Genellikle dönem dönem alevlenmelerle seyreder ve alerjik bir yapıyla ilişkilidir.
Önemli bilgiler
- Egzama bulaşıcı değildir, yani başkasına geçmez.
- Egzama sıklıkla çocukluk yaşlarında başlar, ancak her yaşta görülebilir.
- Egzamanın kesin tedavisi yoktur, ancak belirtiler düzenli bakım ve tedaviyle kontrol altına alınabilir.
Evet, egzama oldukça yaygındır. Türkiye'de ve dünyada milyonlarca insanı etkiler. Özellikle çocuklarda daha sık görülür.
Egzama herkesi etkileyebilir ancak en sık bebekler ve küçük çocuklarda görülür. Ailede astım, saman nezlesi veya egzama öyküsü olan kişilerde daha yaygındır.
Belirtiler
- Ciltte yayılan kırmızı çizgiler (lenfanjit belirtisi olabilir)
- Yüksek ateş (38°C üzeri) ile birlikte ciltte yaygın kızarıklık veya şişlik
- Nefes almada zorluk veya boğazda şişlik hissi
- Cildin su toplaması ve büyük büllerin oluşması
- ⚠Ciltte iltihap belirtileri: sarı kabuklanma, akıntı, artan ağrı ve kızarıklık
- ⚠Aşırı kaşıntı nedeniyle uyuyamama, günlük aktiviteleri yapamama
- ⚠Evde uygulanan nemlendirici ve reçetesiz kremlerin işe yaramadığı şiddetli atak
Yaygın belirtiler
- Şiddetli kaşıntı (genellikle geceleri artar)
- Kuru, pullu veya çatlamış cilt
- Kırmızı veya koyu renkli lekeler (cilt rengine göre değişir)
- Kaşınan bölgelerde kalınlaşmış, derimsi bir yapı
- Ciltte küçük kabarcıklar ve sızıntı
Çocuklarda belirtiler
- Bebeklerde yanaklarda, kafa derisinde, dirsek ve diz arkalarında kırmızı, pullu döküntüler
- Kaşıntıya bağlı huzursuzluk ve uyku sorunları
- Cildin nemlendirilmesiyle geçmeyen kuruluk
- Sık sık cilt enfeksiyonu gelişme riski
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yetişkinlerde eller, ayaklar, boyun, göz kapakları gibi bölgelerde yoğun kaşıntı ve kızarıklık
- Ciltte daha belirgin kalınlaşma ve deri çatlakları
- Eldeki egzama özellikle iş ve günlük yaşamı etkileyebilir
Nedenler
Ana nedenler
- Genetik yatkınlık: Ailede egzama, astım veya saman nezlesi öyküsü olması
- Cilt bariyerinin zayıf olması: Cildin nemi tutamaması ve tahriş edici maddelere karşı korumasız kalması
- Bağışıklık sisteminin aşırı tepkisi: Vücudun zararsız maddelere (toz, polen, gıdalar) karşı iltihabi yanıt vermesi
Risk faktörleri
- Bebeklik veya erken çocukluk dönemi
- Ailede atopik dermatit, astım veya alerjik rinit öyküsü
- Kuru iklimlerde veya kış aylarında cilt kuruluğunun artması
- Stres, aşırı terleme ve bazı sabun/deterjan gibi tahriş edici maddelere maruz kalmak
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Ciltte enfeksiyon belirtileri (sarı akıntı, şişlik, ateş) varsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
- Kaşıntı dayanılmaz hale gelip uyku ve günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa.
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Egzama belirtileri ilk kez ortaya çıktıysa bir dermatoloji uzmanına danışın.
- Reçetesiz kremler işe yaramıyorsa veya alevlenmeler sıklaştıysa doktora görünün.
Tanı
Egzama tanısı genellikle cilt muayenesi ve hastanın öyküsüne dayanır. Doktor, döküntünün yerini, görünümünü ve kaşıntı öyküsünü değerlendirir.
Yapılabilecek testler
- Genellikle ek teste gerek yoktur. Ancak bazen alerji testleri veya cilt biyopsisi yapılabilir.
- Doktor, benzer görünen diğer cilt hastalıklarını (sedef, mantar vb.) dışlamak için test isteyebilir.
Randevunuzda neler beklenir
Doktorunuz cildinizi muayene edecek, kaşıntı ve döküntüyle ilgili sorular soracaktır. Nadiren alerji testi veya cilt küçük bir parçanın alınması gerekebilir. Tanı koyduktan sonra sizin için uygun bir tedavi planı oluşturacaktır.
Tedavi
Egzama tedavisinin amacı kaşıntıyı azaltmak, cildi nemlendirmek ve alevlenmeleri kontrol altına almaktır. Tedavi kişiye özeldir ve genellikle düzenli cilt bakımı, ilaçlı kremler ve gerektiğinde ağızdan ilaçlar veya fototerapi kullanılır.
Evde kişisel bakım
- Cildi günde en az 2 kez, parfümsüz ve yoğun bir nemlendirici ile nemlendirin (banyo sonrası dahil).
- Ilık suyla kısa süreli duş alın, kese veya sert havlularla ovalamayın.
- Pamuklu ve yumuşak kıyafetler giyin, yün ve sentetik kumaşlardan kaçının.
- Kaşıntıyı azaltmak için tırnakları kısa tutun ve çizmeyin, serin kompres uygulayın.
- Stresten uzak durmaya çalışın, uyku düzeninize dikkat edin.
Tıbbi tedaviler
Doktorunuz, ciltteki iltihabı ve kaşıntıyı azaltmak için kortikosteroid kremler, kalsinörin inhibitörleri gibi ilaçlı kremler reçete edebilir. Şiddetli vakalarda ağızdan alınan ilaçlar veya ışık tedavisi (fototerapi) kullanılabilir. Tedaviye başlamadan önce mutlaka bir sağlık uzmanına danışın.
Bu durumla yaşamak
Egzama günlük yaşamda sabır ve düzenli bakım gerektirir. Cildinizi düzenli nemlendirmek, tetikleyicilerden kaçınmak ve doktorunuzla işbirliği yapmak önemlidir. Alevlenmeler olabilir, ancak uygun yönetimle cildiniz büyük ölçüde rahatlayabilir.
Yaşam tarzı ipuçları
- Cildi tahriş edebilecek sabun, deterjan ve parfümlerden uzak durun. Hipoalerjenik ürünler tercih edin.
- Evde nem oranını artırmak için nemlendirici kullanın.
- Sıcak havalarda aşırı terlemeyi önleyin, bol ve hafif giysiler giyin.
- Stres egzamayı tetikleyebilir; yoga, meditasyon veya sevdiğiniz bir hobi ile rahatlamaya çalışın.
Diyet ve egzersiz
Egzama için özel bir diyet yoktur. Ancak bazı kişilerde gıdalar (örneğin inek sütü, yumurta, fıstık) alevlenmeye neden olabilir. Şüpheleniyorsanız bir diyetisyene veya alerji uzmanına danışın. Egzersiz kaşıntıyı artırabilir, ancak teri hemen hafif bir duşla yıkamak ve nemlendirmek yardımcı olur.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Egzamanın neden olduğu kaşıntı, uyku sorunları ve görünüm kaygısı duygusal yük oluşturabilir. Bunun için destek almak önemlidir. Bu durumda bir psikolog veya psikiyatristten yardım istemekten çekinmeyin. Acil bir kriz anında 112'yi arayın veya bir ruh sağlığı merkezine başvurun.
Önleme
Egzama tamamen önlenemese de, alevlenmeleri önlemek ve cildi korumak mümkündür. Bebeklerde cildin düzenli nemlendirilmesi, alerjenlerden kaçınılması ve sağlıklı cilt bariyeri oluşturmak riski azaltabilir.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Cilt enfeksiyonları (bakteriyel, mantar veya viral)
- Uyku bozuklukları ve yorgunluk
- Ciltte kalıcı kalınlaşma, renk değişikliği veya yara izi
- Kaşıntıya bağlı sürekli kaşımak cildin daha da tahriş olması
Uzun vadeli görünüm
Egzama kronik bir durumdur, ancak uygun bakım ve tedaviyle belirtiler büyük ölçüde kontrol edilebilir. Çoğu çocuk ergenlikle birlikte belirgin iyileşme gösterir, bazılarıysa yetişkinlikte de belirtiler taşıyabilir. Doğru yönetimle kaliteli bir yaşam sürmek mümkündür.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
- Ulusal Egzama Derneği (National Eczema Association) ↗
- Uluslararası Egzama Konseyi (International Eczema Council) ↗
Yerel kuruluşlar
- Türk Dermatoloji Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.