Urinary Tract Infection (UTI)

Genel Bakış

İdrar yolu enfeksiyonu (İYE), idrar yollarınızın (böbrekler, idrar torbası, idrar kanalı) bakteri gibi mikroplarla enfekte olmasıdır. En sık idrar torbası ve idrar kanalında görülür.

Evet, idrar yolu enfeksiyonları çok yaygındır. Özellikle kadınların yaklaşık yarısı hayatlarında en az bir kez İYE geçirir.

Herkes İYE geçirebilir, ancak kadınlar, hamileler, yaşlılar, diyabet hastaları ve idrar kateteri kullanan kişilerde daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• İdrar yaparken yanma veya ağrı
• Sık sık idrara çıkma
• Aniden gelen ve zor tutulan idrar ihtiyacı
• İdrarda bulanıklık, koku veya kan
• Alt karın veya kasık bölgesinde rahatsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk ve ağlama
• İştahsızlık
• Kusma veya ishal
• Ateş (bazen yüksek olabilir)
• İdrar yaparken zorlanma veya ağlama

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Bilinç bulanıklığı veya kafa karışıklığı
• Anksiyete veya ajitasyon
• İdrar kaçırma
• Yorgunluk ve halsizlik
• Ateş olmadan da görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Genellikle bağırsaktan gelen bakterilerin (E. coli) idrar yoluna girmesi
• İdrarın tam boşaltılamaması (örneğin prostat büyümesi)
• Cinsel ilişki sırasında bakterilerin idrar kanalına itilmesi
• İdrar kateteri kullanımı

Risk faktörleri

• Kadın olmak (idrar kanalının kısa olması)
• Hamilelik
• Şeker hastalığı (diyabet)
• Böbrek taşları veya idrar yolu tıkanıklığı
• Zayıflamış bağışıklık sistemi
• Sık cinsel ilişki veya yeni partner
• Doğum kontrolü için diyafram veya sperm öldürücü kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' olarak belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın veya acile gidin
• Hamileyseniz ve İYE belirtileriniz varsa vakit kaybetmeden doktorunuza başvurun
• Erkeklerde İYE belirtileri ortaya çıkarsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• İdrar yaparken yanma, sık tuvalete gitme gibi belirtiler 1-2 gün içinde geçmezse
• Daha önce İYE geçirdiyseniz ve benzer belirtiler tekrarlıyorsa
• Ailenizde veya sizde böbrek hastalığı varsa

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Kesin tanı için idrar tahlili istenebilir.

Yapılabilecek testler

• İdrar tahlili (idrarda bakteri, kan veya iltihap hücresi aranır)
• İdrar kültürü (hangi bakterinin enfeksiyona neden olduğunu ve hangi antibiyotiğin etkili olduğunu gösterir)
• Gerektiğinde ultrason veya bilgisayarlı tomografi (böbrek taşı veya tıkanıklık şüphesi varsa)

Randevunuzda neler beklenir

Genellikle idrar tahlili için steril bir kaba idrar örneği vermeniz istenir. Sonuçlar birkaç saat içinde çıkar. Kültür sonucu 1-2 gün sürebilir. İşlem ağrısızdır ve genellikle muayenehane ortamında yapılır.

Tedavi

Basit İYE'ler genellikle doktorunuzun reçete edeceği antibiyotiklerle tedavi edilir. Tedaviye erken başlamak enfeksiyonun böbreklere yayılmasını önler. Antibiyotikleri doktorunuzun önerdiği şekilde tamamlamanız çok önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Bol su için (günde en az 8-10 bardak), bu idrar yolundaki bakterilerin atılmasına yardımcı olur
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin, idrarı uzun süre tutmayın
• Tuvaletten sonra önden arkaya doğru silin (kadınlarda)
• Rahatsız edici giysilerden kaçının, pamuklu iç çamaşırı tercih edin
• Kafein, alkol ve baharatlı yiyeceklerden uzak durun (idrar yollarını tahriş edebilir)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, enfeksiyonun türüne ve şiddetine göre antibiyotik tedavisi önerecektir. Tedavi genellikle 3 ila 7 gün sürer. Şiddetli enfeksiyonlarda damar yoluyla antibiyotik verilmesi gerekebilir. Ağrıyı hafifletmek için parasetamol gibi reçetesiz ağrı kesiciler kullanılabilir, ancak önce doktorunuza danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tekrarlayan İYE'lere neden olan idrar yolu darlığı, böbrek taşı veya prostat büyümesi gibi yapısal bir sorun varsa, bu sorunu gidermek için cerrahi gerekebilir. Bu durumda üroloji uzmanınız sizi bilgilendirecektir.

Bu durumla yaşamak

İYE tedavisi sırasında bol su içmeye, dinlenmeye ve ilaçlarınızı düzenli almaya dikkat edin. Belirtiler genellikle 1-2 gün içinde düzelir, ancak antibiyotiklerin tamamını bitirin. Tekrarlayan İYE'niz varsa, doktorunuz koruyucu tedavi önerebilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün yeterli miktarda su için (günde 2 litre)
• Tuvalet ihtiyacınızı ertelemeyin
• Cinsel ilişkiden sonra idrara çıkın
• Pamuklu iç çamaşırı giyin, dar pantolonlardan kaçının
• Hijyene dikkat edin, ancak aşırı temizlikten kaçının (vajinal duşlar yapmayın)

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek bağışıklık sisteminizi güçlendirir. Bol su ve bitki çayları (örneğin maydanoz suyu) idrar akışını artırabilir. Düzenli hafif egzersiz (yürüyüş gibi) genel sağlığınız için faydalıdır, ancate aşırı yorucu aktivitelerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sık tekrarlayan İYE'ler kaygı ve strese neden olabilir. Bu durumda üroloji uzmanınıza ve bir psikologa başvurmaktan çekinmeyin. Hatırlayın: Bu tedavi edilebilir bir durumdur ve çoğu insan tamamen iyileşir.

Önleme

İYE'lerin bir kısmı önlenebilir. Bol su içmek, iyi tuvalet hijyeni, cinsel ilişkiden sonra idrar yapmak ve kabızlıktan kaçınmak riski azaltabilir. Tekrarlayan İYE'si olan kadınlar için doktorunuz koruyucu düşük doz antibiyotik önerebilir (kendiniz karar vermeyin).

Aşılar

Şu anda İYE'yi önleyen bir aşı yaygın olarak kullanılmamaktadır. Ancak araştırmalar devam etmektedir.

Tarama programları

Düzenli tarama önerilmez. Ancak sık İYE geçiriyorsanız, doktorunuz altta yatan bir neden olup olmadığını araştırmak için gerekli testleri yapacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek enfeksiyonu (piyelonefrit) – ciddi bir durumdur, ateş ve yan ağrısı yapar
• Sepsis – enfeksiyonun kana yayılması, hayatı tehdit edebilir
• Hamilelikte erken doğum veya düşük riski
• Böbrek hasarı (uzun süreli enfeksiyonlarda)

Uzun vadeli görünüm

Çoğu idrar yolu enfeksiyonu, uygun tedavi ile tamamen iyileşir. Erken tanı ve tedavi komplikasyon riskini çok azaltır. Bazı kişilerde tekrarlayabilir, ancak bu durumda doktorunuz koruyucu önlemler almanıza yardımcı olacaktır. Sağlıklı alışkanlıklar edinerek ve belirtilerinizi dikkate alarak İYE'leri yönetmek mümkündür.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK) ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
• Türk Üroloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.