Encephalitis

Genel Bakış

Ensefalit, beynin iltihaplanması (şişmesi) anlamına gelir. Genellikle virüslerin neden olduğu bir enfeksiyon veya bağışıklık sisteminin yanlışlıkla beyne saldırması sonucu ortaya çıkar. Bu durum beynin normal çalışmasını etkileyebilir.

Ensefalit nadir görülen bir hastalıktır. Her yıl milyonda birkaç kişide ortaya çıkar. Ancak ciddi olabildiği için belirtileri bilmek önemlidir.

Ensefalit her yaşta görülebilir, ancak küçük çocuklar, yaşlı yetişkinler ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha sık rastlanır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yüksek ateş
• Şiddetli baş ağrısı
• Bilinç bulanıklığı veya kafa karışıklığı
• Nöbet (havale)
• Boyun sertliği (başı öne eğmekte zorluk)
• Işığa karşı hassasiyet

Çocuklarda belirtiler

• Huzursuzluk ve aşırı ağlama
• Beslenme güçlüğü veya kusma
• Uyuşukluk veya aşırı uyku hali
• Yüksek ateşle birlikte havale

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ani başlayan kafa karışıklığı
• Unutkanlık veya davranış değişiklikleri
• Denge sorunları
• Ateş olmadan da halsizlik ve bitkinlik

Nedenler

Ana nedenler

• Virüsler: En sık neden herpes simpleks virüsü, kene kaynaklı virüsler veya sivrisineklerle bulaşan bazı virüslerdir.
• Bakteriler: Nadiren menenjit gibi bakteriyel enfeksiyonlar ensefalite yol açabilir.
• Bağışıklık sistemi sorunları: Vücudun bağışıklık hücreleri yanlışlıkla beynin sağlıklı dokusuna saldırabilir (otoimmün ensefalit).

Risk faktörleri

• Bağışıklık sisteminin zayıf olması (kemoterapi, organ nakli, HIV gibi durumlar)
• Sivrisinek veya kene yoğunluğu olan bölgelerde yaşamak
• Küçük çocukluk veya ileri yaş
• Bazı genetik yatkınlıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum belirtilerinden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Ateşle birlikte bilinç değişikliği, nöbet veya boyun sertliği var ise.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç gündür geçmeyen baş ağrısı ve ateş
• Hafif unutkanlık veya dikkat dağınıklığı
• Yorgunluk ve halsizlik şikayetleri devam ediyorsa

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinleyecek ve fizik muayene yapacaktır. Tanıyı doğrulamak için çeşitli testler istenir.

Yapılabilecek testler

• Beyin omurilik sıvısı incelemesi (lomber ponksiyon - belden su alma): Bu test iltihap ve enfeksiyon belirtilerini gösterir.
• Beyin görüntülemesi (MRI veya BT): Beyindeki şişlik veya hasarı görmek için.
• Kan testleri: Enfeksiyon etkenini bulmak için.
• EEG (elektroensefalogram): Beyin dalgalarını ölçerek nöbetleri veya anormal aktiviteyi tespit eder.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle hastanede konur. Lomber ponksiyon sırasında hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz, ancak bu güvenli bir işlemdir. Sonuçlar birkaç gün içinde çıkar.

Tedavi

Ensefalit tedavisi nedene bağlıdır. Genellikle hastanede yatış gerekir. Amaç iltihabı kontrol altına almak, belirtileri hafifletmek ve beyni korumaktır.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde dinlenin.
• Yüksek ateş için serin kompres uygulayın (ateş düşürücü ilaçları doktor önerisi olmadan kullanmayın).
• Belirtiler kötüleşirse hemen sağlık kuruluşuna başvurun.

Tıbbi tedaviler

Ensefalit tedavisinde kullanılan ilaçlar, nedene göre değişir. Virüs kaynaklıysa antiviral ilaçlar, bağışıklık sistemi kaynaklıysa bağışıklık baskılayıcı ilaçlar ve iltihap için kortikosteroidler verilebilir. Ayrıca nöbetleri önlemek ve ateşi kontrol altında tutmak için ilaçlar kullanılır. Tüm tedavi doktor kontrolünde hastanede yapılır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, beyin içinde basıncı azaltmak için cerrahi müdahale gerekebilir. Bu durum, şiddetli şişlik veya apse oluştuğunda düşünülür.

Bu durumla yaşamak

Ensefalit sonrası iyileşme süreci kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler haftalar içinde tamamen toparlanırken, bazılarında aylar sürebilir. Sabırlı olmak ve doktorunuzun önerilerine uymak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Yeterli uyuyun ve dinlenin.
• Yavaş yavaş günlük aktivitelere dönün.
• Stresi azaltmak için gevşeme teknikleri deneyin.
• Alkol ve sigaradan uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli beslenmek beynin iyileşmesine yardımcı olur. Bol sebze, meyve ve protein tüketin. Fiziksel aktiviteyi doktorunuz izin verdiği ölçüde, yürüyüş gibi hafif egzersizlerle başlatın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Ensefalit sonrası depresyon, anksiyete veya davranış değişiklikleri görülebilir. Bu normaldir. Duygularınız hakkında konuşmak ve gerekirse bir ruh sağlığı uzmanından destek almak iyileşmeyi kolaylaştırır.

Önleme

Bazı ensefalit türleri aşı veya korunma yöntemleriyle önlenebilir. Özellikle kene ve sivrisinek ısırıklarından korunmak önemlidir.

Aşılar

Bazı virüslere karşı aşılar mevcuttur (örneğin Japon ensefaliti, kene kaynaklı ensefalit). Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın önerdiği aşı takvimine uymak ve seyahat öncesi gerekli aşıları yaptırmak koruyucu olabilir.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Ancak belirtileriniz varsa erken teşhis için doktora başvurmalısınız.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalıcı beyin hasarı
• Hafıza ve konsantrasyon sorunları
• Epilepsi (tekrarlayan nöbetler)
• Kişilik değişiklikleri
• Denge veya hareket bozuklukları

Uzun vadeli görünüm

Ensefalit ciddi bir hastalık olsa da, erken tanı ve uygun tedavi ile çoğu kişi tamamen iyileşir. Bazı kişilerde uzun süreli etkiler kalabilir, ancak fizik tedavi ve destekle günlük yaşama uyum sağlanabilir. Umudunuzu kaybetmeyin, her gün yeni tedaviler gelişmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• The Encephalitis Society ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Nöroloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.