Gout

Genel Bakış

Gut, eklemlerde ani ve şiddetli ağrı ataklarına neden olan bir artrit (eklem iltihabı) türüdür. Vücuttaki ürik asit seviyesinin çok yükselmesi sonucu eklemlerde kristaller birikir ve bu kristaller iltihaplanmaya yol açar. Genellikle ayak başparmağında başlar ancak ayak bileği, diz, el bileği ve dirsek gibi diğer eklemleri de etkileyebilir.

Gut dünyada ve Türkiye'de oldukça yaygın görülen bir romatizmal hastalıktır. Özellikle erkeklerde ve ileri yaşta daha sık rastlanır.

Gut en çok 40-60 yaş arası erkekleri etkiler. Kadınlarda menopoz sonrası dönemde görülme sıklığı artar. Ailede gut öyküsü olanlar, aşırı kilolu kişiler ve yüksek pürinli besinlerle (kırmızı et, deniz ürünleri, alkol) beslenenler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ani başlayan, genellikle gece yarısı veya sabaha karşı şiddetlenen eklem ağrısı
• Eklemde kızarıklık, şişlik, sıcaklık hissi ve hassasiyet
• Ağrıyan ekleme dokunulduğunda bile şiddetli rahatsızlık duyma
• Ağrı atağı birkaç gün ila 1-2 hafta sürebilir, sonra kendiliğinden geçebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Vücutta ürik asit üretiminin artması (örneğin yüksek pürinli besinlerin fazla tüketimi, bazı ilaçlar, aşırı alkol tüketimi)
• Böbreklerin ürik asidi yeterince ve hızlı atamaması (böbrek hastalıkları, dehidrasyon)

Risk faktörleri

• Ailede gut öyküsü
• Aşırı kilo veya obezite
• Yüksek tansiyon, diyabet, kalp hastalığı gibi kronik hastalıklar
• Bazı tansiyon ilaçları ve aspirin gibi ilaçların kullanımı (doktor kontrolünde değerlendirilmelidir)
• Kırmızı et, sakatat, deniz ürünleri, alkol (özellikle bira) gibi pürin açısından zengin besinlerin sık tüketimi
• Susuz kalmak (yeterli su içmemek)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Ani ve dayanılmaz eklem ağrısı yaşıyorsanız
• Ağrılı ekleminizde kızarıklık, şişlik ve sıcaklık varsa
• Gut atağı sırasında ateşiniz yükseldiyse

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Gut tanısı aldıysanız ve atak sıklığı artıyorsa
• Daha önce gut atağı geçirdiyseniz ve yılda 2'den fazla atak oluyorsa
• Gut tedavisi için düzenli aralıklarla kan ürik asit seviyesini kontrol ettirmek istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinleyecek ve fiziksel muayene yapacaktır. Gut tanısı genellikle belirtiler, muayene bulguları ve bazı testlerin birleşimiyle konur.

Yapılabilecek testler

• Kan testi: Ürik asit seviyesi ölçülür. Yüksek ürik asit gut için güçlü bir işarettir ancak her yüksek ürik asit gut anlamına gelmez.
• Eklem sıvısı analizi: En kesin tanı yöntemidir. Doktor, etkilenen eklemden iğne ile bir miktar sıvı alarak mikroskop altında ürik asit kristallerini arar.
• Görüntüleme yöntemleri: Röntgen, ultrason veya bazen bilgisayarlı tomografi ile eklemde hasar olup olmadığı değerlendirilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Eklem sıvısı analizi biraz rahatsızlık verebilir ancak genellikle hızlı ve güvenlidir. Kan testi sonuçları birkaç gün içinde çıkar. Tanı konulduktan sonra doktorunuz sizin için en uygun tedaviyi planlayacaktır.

Tedavi

Gut tedavisinde iki ana hedef vardır: Akut atakları hızla durdurmak ve gelecekteki atakları önlemek. Tedavi kişiye özeldir; doktorunuz yaşınıza, genel sağlık durumunuza ve atak sıklığınıza göre size özel bir plan yapacaktır.

Evde kişisel bakım

• Bol su için (günde en az 2-3 litre) — bu, ürik asidin böbreklerden atılmasına yardımcı olur.
• Etkilenen eklemi dinlendirin, üzerine ağırlık vermeyin.
• Şişliği azaltmak için eklemin üzerine ince bir bezle sarılı buz torbası koyun (günde birkaç kez 15-20 dakika).
• Eklem yüksek bir pozisyonda tutun (örneğin bacağınızı yastıkla yükseltin).
• Alkol, özellikle bira ve kırmızı et, sakatat, deniz ürünleri gibi pürinli besinlerden uzak durun.

Tıbbi tedaviler

Akut gut atağında doktorunuz iltihabı azaltan ve ağrıyı hafifleten ilaçlar reçete edebilir. Bu ilaçlar genellikle kısa süreli kullanılır ve atak başlangıcında etkilidir. Uzun süreli tedavide ise vücuttaki ürik asit seviyesini düşürmeye yönelik ilaçlar kullanılır. Bu ilaçlar düzenli kullanıldığında gut ataklarının sıklığını ve şiddetini azaltır. Tedaviye başlamadan önce ve tedavi sırasında kan testleri ile ürik asit seviyesi takip edilir. Lütfen kendi kendinize ilaç kullanmayın; mutlaka bir doktora danışın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Gut genellikle cerrahi gerektirmez. Ancak çok nadir durumlarda, büyük ürik asit birikintileri (tofüs) eklem fonksiyonunu bozuyorsa veya enfeksiyon gelişmişse cerrahi düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Gut ile yaşamak dikkatli bir takip ve sağlıklı alışkanlıklar gerektirir. Atakları önlemek için beslenmenize, sıvı tüketiminize ve kilonuza dikkat etmeniz önemlidir. Ayrıca düzenli doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin ve ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sağlıklı ve dengeli beslenin; pürin açısından zengin besinleri sınırlayın.
• Günde en az 8-10 bardak su için.
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi eklemlere yük bindirmeyen aktiviteler).
• İdeal kilonuzu koruyun; aşırı kilo gut riskini artırır.
• Alkol tüketimini azaltın veya bırakın.
• Stresten uzak durmaya çalışın; stres atakları tetikleyebilir.

Diyet ve egzersiz

Gut için en uygun beslenme düşük pürinli besinlerden oluşan bir diyettir. Sebze, meyve, tam tahıllar, yağsız süt ürünleri tüketebilirsiniz. Kırmızı et, karaciğer gibi sakatatlar, sardalya, hamsi, uskumru gibi yağlı balıklar, alkol ve şekerli içeceklerden kaçının. Egzersiz olarak haftada en az 150 dakika orta şiddette aktivite (tempolu yürüyüş gibi) önerilir. Egzersiz öncesi iyice ısının ve eklemlerinizi zorlamayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü veya depresyona neden olabilir. Ağrılı ataklar günlük aktivitelerinizi kısıtlayabilir ve ruh halinizi etkileyebilir. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmanız faydalı olabilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Gut tamamen önlenebilir bir hastalık olmasa da, bazı yaşam tarzı değişiklikleri ile atak riskini büyük ölçüde azaltmak mümkündür. Sağlıklı beslenmek, yeterli su içmek, ideal kiloyu korumak ve alkolü sınırlamak en önemli koruyucu önlemlerdir. Ailede gut öyküsü varsa düzenli olarak ürik asit seviyenizi kontrol ettirmeniz faydalı olabilir.

Tarama programları

Gut için toplumda tarama önerilmez. Ancak risk grubundaki kişiler (aile öyküsü, obezite, yüksek tansiyon gibi) doktor kontrolünde kan ürik asit seviyesini ölçtürebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik gut artriti: Sürekli iltihap nedeniyle eklemlerde kalıcı hasar, şekil bozukluğu ve hareket kısıtlılığı gelişebilir.
• Tofüs oluşumu: Deri altında, genellikle kulak, dirsek, diz gibi bölgelerde ürik asit kristali birikintileri (tofüs) oluşur. Bunlar ağrılı ve iltihaplanabilir.
• Böbrek taşları: Yüksek ürik asit böbreklerde kristalleşerek taş oluşumuna neden olabilir.
• Böbrek hasarı: Uzun süreli yüksek ürik asit böbrek fonksiyonlarını bozabilir.

Uzun vadeli görünüm

Erken tanı ve uygun tedavi ile gut hastaları normal bir yaşam sürebilir. Ataklar kontrol altına alınabilir, eklem hasarı önlenebilir. Tedaviye düzenli olarak uymak ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarını sürdürmek uzun vadede komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır. Gut tedavi edilebilir bir hastalıktır ve birçok kişi tamamen atak olmadan yıllarca sağlıklı bir şekilde yaşayabilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Arthritis Foundation (Gut Information) ↗
• Gout & Uric Acid Education Society ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Romatoloji Derneği ↗ · Türkiye
• Türkiye Romatizma Araştırma ve Savaş Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.