Haemorrhoids
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Basur, makat ve rektum bölgesindeki toplardamarların şişmesi ve iltihaplanmasıdır. Halk arasında 'basur' olarak bilinir. Bu damarlar genişler ve şişerek rahatsızlık verir.
Önemli bilgiler
- Basur çok yaygın bir sağlık sorunudur ve her yaşta görülebilir.
- Çoğu basur evde uygulanan basit önlemlerle iyileşir.
- Ciddi bir hastalık değildir ancak kanama gibi belirtiler ihmal edilmemelidir.
Evet, basur çok yaygındır. Özellikle 45-65 yaş arasındaki yetişkinlerin yarısından fazlasında hayatlarının bir döneminde basur görülür.
Basur herkesi etkileyebilir. Ancak hamileler, sürekli oturarak çalışanlar, kabızlık sorunu olanlar ve aşırı kilolu kişilerde daha sık görülür.
Belirtiler
- Ani ve şiddetli makattan kanama (kanın fışkırması gibi)
- Kanama sonrası baş dönmesi, bayılma veya şok belirtileri
- Dayanılmaz şiddette ağrı veya basur memesinin aniden morarması ve şişmesi (tromboz)
- ⚠Birkaç gündür devam eden ve durmayan makattan kanama
- ⚠Şiddetli ağrı nedeniyle rahat oturamama veya tuvalet yapamama
- ⚠Basur memesinin dışarı çıkması ve elle içeri itilememesi
Yaygın belirtiler
- Makatta kaşıntı ve rahatsızlık hissi
- Tuvalet sonrası parlak kırmızı kanama
- Şişlik veya yumru hissi (genellikle dışkılama sırasında belirginleşir)
- Ağrı, özellikle otururken veya dışkılarken
- Makattan sıvı sızıntısı (ıslaklık hissi)
Çocuklarda belirtiler
- Çocuklarda basur nadirdir, ancak görüldüğünde genellikle kabızlık veya tuvalette uzun süre oturmaya bağlıdır.
- Belirtiler arasında makatta kaşıntı, ağrı veya tuvalet kağıdında kan görülmesi sayılabilir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yaşlılarda damar duvarları zayıfladığı için basur daha sık ve daha şiddetli olabilir.
- Doku sarkması (prolapsus) daha yaygındır, yani basur memesi makattan dışarı çıkabilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Kabızlık ve uzun süre ıkınma (dışkılama sırasında aşırı zorlanma)
- Uzun süre oturmak (örneğin masa başı iş, uzun yolculuklar)
- Hamilelik (rahmin büyümesiyle damarlara baskı yapması)
- Aşırı kilolu olmak
- Ailede basur öyküsü (genetik yatkınlık)
Risk faktörleri
- Liften fakir beslenme (az sebze-meyve tüketimi)
- Az su içmek
- Tuvalette uzun süre oturmak (telefonla veya kitap okuyarak)
- Kronik öksürük veya ağır kaldırma gibi karın içi basıncı artıran durumlar
- İleri yaş (60 yaş üstü)
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Makattan gelen kanama miktarı fazlaysa veya tekrarlıyorsa
- Basur şişliği çok ağrılıysa ve morarmışsa (tromboz şüphesi)
- Makattan sürekli sıvı veya kan geliyorsa ve günlük yaşamı etkiliyorsa
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Hafif kaşıntı, ara sıra kanama veya rahatsızlık varsa ve bir haftadan uzun sürüyorsa
- Basurunuzun olduğunu düşünüyor ancak emin değilseniz
- Daha önce basur tedavisi gördüyseniz ve belirtileriniz değiştiyse
Tanı
Doktor, şikayetlerinizi dinleyerek ve fizik muayene yaparak basur tanısı koyar. Çoğu durumda ek tetkike gerek olmaz.
Yapılabilecek testler
- Dijital rektal muayene: Doktor, eldivenli parmağıyla makat içini kontrol eder.
- Anoskopi: Makatın içini görmek için küçük bir tüp kullanılır.
- Kolonoskopi: Özellikle 50 yaş üstü veya başka risk faktörleri varsa, kalın bağırsağın tamamını incelemek için yapılabilir.
Randevunuzda neler beklenir
Muayene genellikle ağrısızdır veya hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz. Doktor size işlem sırasında ne yapacağını adım adım anlatacaktır. Anoskopi veya kolonoskopi öncesinde bağırsak temizliği yapmanız gerekebilir.
Tedavi
Basur tedavisi, belirtilerin şiddetine ve basurun türüne göre değişir. Hafif vakalar evde uygulanan yöntemlerle düzelirken, ileri vakalarda tıbbi girişimler gerekebilir. Tedavi genellikle önce yaşam tarzı değişiklikleriyle başlar.
Evde kişisel bakım
- Günde 2-3 kez 10-15 dakika ılık su oturma banyosu yapın.
- Tuvalette ıkınmaktan kaçının ve dışkılama süresini kısa tutun.
- Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketin ve bol su için.
- Tuvalet kağıdı yerine yumuşak nemli mendil kullanın veya suyla yıkayın.
- Uzun süre oturmaktan kaçının, sık sık kalkıp yürüyün.
- Ağır kaldırmayın veya spor yaparken nefesinizi tutmayın.
Tıbbi tedaviler
Doktorunuz gerekli görürse, basura bağlı iltihap ve ağrıyı azaltmak için krem veya fitil reçete edebilir. Bunların yanı sıra, basur memelerini küçültmek için ofis ortamında yapılan lastik bant ligasyonu (basur memesinin tabanına lastik bant takma), skleroterapi (ilaç enjeksiyonu) veya lazer tedavisi gibi yöntemler uygulanabilir. Bu işlemler sırasında genellikle anestezi gerekmez ve hasta aynı gün evine dönebilir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Eğer diğer tedaviler işe yaramazsa veya basur çok büyümüşse, cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Hemoroidektomi adı verilen ameliyatla basur dokusu çıkarılır. Bu işlem genellikle genel veya bölgesel anestezi altında yapılır ve birkaç gün hastanede kalmayı gerektirebilir.
Bu durumla yaşamak
Basur genellikle günlük hayatı ciddi şekilde etkilemez. Ancak alevlenme dönemlerinde rahatsızlık artabilir. Düzenli tuvalet alışkanlığı ve sağlıklı beslenme ile belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Yaşam tarzı ipuçları
- Her gün en az 2-2,5 litre su için.
- Haftada en az 3-4 gün düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi).
- Kabızlığı önlemek için diyetinize kuru erik, keten tohumu gibi doğal laksatifler ekleyin.
- Tuvalete çıktığınızda acele etmeyin, ancak 5 dakikadan fazla oturmayın.
- İdeal kilonuzu koruyun.
Diyet ve egzersiz
Liften zengin bir beslenme düzeni basur için en önemli koruyuculardan biridir. Günde en az 25-30 gram lif almayı hedefleyin. Bol yeşillik, kepekli tahıllar, meyve ve baklagiller tüketin. Egzersiz bağırsak hareketlerini düzenler ve karın içi basıncı azaltır. Özellikle yürüyüş ve hafif kardiyo önerilir.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Basur, mahrem bölgeyle ilgili olduğu için utanç veya kaygı yaratabilir. Bu durum sosyal hayattan çekinmeye veya doktora gitmeyi ertelemeye yol açabilir. Oysa basur tedavi edilebilir bir durumdur ve doktorunuz size yardımcı olmaktan mutluluk duyacaktır.
Önleme
Basur tamamen önlenemese de, riski büyük ölçüde azaltmak mümkündür. En önemli önlem kabızlıktan kaçınmak ve tuvalette ıkınmamaktır. Lifli beslenme, bol su içme ve düzenli egzersiz basur oluşumunu engellemeye yardımcı olur.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Basur memesinin pıhtılaşması (tromboze hemoroid): Ani ve şiddetli ağrıya neden olur.
- Anemi (kansızlık): Uzun süreli hafif kanamalar zamanla demir eksikliği anemisine yol açabilir.
- Cilt tahrişi ve enfeksiyon: Sürekli nem ve akıntı, maket çevresinde cilt sorunlarına neden olabilir.
Uzun vadeli görünüm
Basur genellikle iyi huyludur ve tedaviyle tamamen iyileşir. Çoğu insan evde bakım ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtileri kontrol altına alabilir. İleri basurlarda bile uygulanan basit girişimlerle başarılı sonuçlar alınır. Basur, kanser gibi ciddi hastalıklara dönüşmez.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türk Gastroenteroloji Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.