HIV and AIDS

Genel Bakış

HIV (Human Immunodeficiency Virus) vücudun bağışıklık sistemine saldıran bir virüstür. Tedavi edilmezse, bağışıklık sistemini zayıflatarak AIDS'e (Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu) yol açabilir. HIV günümüzde tedavi edilebilir bir kronik hastalıktır.

HIV dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen bir durumdur. Türkiye'de de HIV tanısı alan kişi sayısı artmaktadır. Her yaştan, cinsiyetten ve toplum kesiminden insanı etkileyebilir.

HIV herkesi etkileyebilir. Korunmasız cinsel ilişki, steril olmayan enjektör paylaşımı, anneden bebeğe geçiş gibi yollarla bulaşabilir. Herhangi bir risk grubuna ait olmaya gerek yoktur.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş
• Yorgunluk
• Boğaz ağrısı
• Lenf bezlerinde şişlik
• Deri döküntüleri
• Kas ve eklem ağrıları

Çocuklarda belirtiler

• Gelişme geriliği (boy ve kilo artışının yavaş olması)
• Sık enfeksiyon geçirme
• İshal
• Ağızda pamukçuk enfeksiyonu
• Lenf bezlerinde şişlik

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Hızlı kilo kaybı
• Unutkanlık veya zihinsel bulanıklık
• Tekrarlayan zatürre
• Gece terlemeleri
• Ciltte morumsu lekeler (Kaposi sarkomu belirtisi olabilir)

Nedenler

Ana nedenler

• HIV virüsü, enfekte bir kişinin kanı, meni, vajinal sıvı veya anne sütü ile doğrudan temas yoluyla bulaşır.
• Korunmasız cinsel ilişki (vajinal, anal, oral) en yaygın bulaşma yoludur.
• Steril olmayan enjektör veya iğnelerin paylaşımı (uyuşturucu kullanımı, dövme, piercing vb.)
• Anneden bebeğe hamilelik, doğum veya emzirme sırasında geçebilir.
• Kan ve kan ürünleri transfüzyonu (günümüzde Türkiye'de kan taraması yapıldığından bu risk çok düşüktür).

Risk faktörleri

• Korunmasız cinsel ilişki (özellikle çok sayıda partnerle)
• Enjektör veya iğne paylaşımı
• Cinsel yolla bulaşan başka bir enfeksiyonun varlığı (bel soğukluğu, frengi gibi)
• HIV pozitif bir anne adayının tedavi almaması
• Kan veya kan ürünleri ile temas (sağlık çalışanları için iğne batması riski)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• HIV'e maruz kaldığınızı düşünüyorsanız (örneğin korunmasız ilişki, iğne batması) en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurun. 72 saat içinde profilaksi (önleyici tedavi) almak bulaşmayı önleyebilir.
• Yukarıda acil belirtiler listesinde yer alan semptomlarınız varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• HIV testi yaptırmak için herhangi bir belirti olmasa bile düzenli olarak kontrole gidilebilir.
• Cinsel olarak aktifseniz veya riskli bir durum yaşadıysanız yılda en az bir kez HIV testi yaptırmanız önerilir.

Tanı

HIV tanısı kan testi ile konulur. Test, virüse karşı vücudun ürettiği antikorları veya doğrudan virüsün genetik materyalini arar.

Yapılabilecek testler

• ELISA testi (ilk tarama testi)
• Western blot testi (doğrulama testi)
• PCR testi (virüsün genetik materyalini tespit eder)

Randevunuzda neler beklenir

Test için kolunuzdan bir kan örneği alınır. İlk test pozitif çıkarsa, doğrulama testi yapılır. Sonuçlar genellikle 1-2 hafta içinde belli olur. Danışmanlık hizmeti alabilirsiniz. Pozitif tanı alırsanız, tedaviye başlamak için bir enfeksiyon hastalıkları uzmanına yönlendirilirsiniz.

Tedavi

HIV tedavisinde amaç, virüsün çoğalmasını durdurarak bağışıklık sistemini korumak ve virüsü kanda tespit edilemeyecek seviyeye düşürmektir. Bu, antiretroviral tedavi (ART) adı verilen ilaç kombinasyonları ile yapılır. Tedavi düzenli kullanıldığında HIV pozitif kişiler sağlıklı bir yaşam sürebilir ve virüsü başkalarına bulaştırma riski neredeyse sıfırlanır.

Evde kişisel bakım

• İlaçlarınızı her gün aynı saatte, doktorunuzun önerdiği şekilde alın. Hiçbir dozu atlamayın.
• Sağlıklı beslenin, düzenli egzersiz yapın ve yeterli uyuyun.
• Stresten uzak durmaya çalışın, sigara ve alkolden kaçının.
• Bağışıklık sistemini güçlendirmek için grip ve zatürre aşılarını yaptırın (doktorunuza danışarak).

Tıbbi tedaviler

Tedavi, antiretroviral ilaçların bir kombinasyonu ile yapılır. Bu ilaçlar virüsün farklı aşamalarını hedef alır. Genellikle günde bir veya iki kez alınan haplar şeklindedir. Tedavi ömür boyu sürer. Doktorunuz kan testleriyle tedavinin etkinliğini ve yan etkileri takip eder. Bazı durumlarda ilaç direnci gelişirse tedavi değiştirilebilir. Ayrıca, HIV ile ilişkili diğer enfeksiyonlar (fırsatçı enfeksiyonlar) için önleyici veya tedavi edici ilaçlar kullanılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

HIV pozitif olmak ameliyat olmaya engel değildir. Ancak ameliyat öncesi doktorunuza HIV durumunuzu bildirmelisiniz. Bağışıklık sisteminizin durumuna göre ek önlemler alınabilir.

Bu durumla yaşamak

HIV ile yaşamak, düzenli ilaç kullanımı ve doktor kontrolleri gerektirir. Günlük yaşamınızda işe gitmek, aile kurmak, seyahat etmek gibi her şeyi yapabilirsiniz. HIV pozitif olduğunuzu işvereninize veya ailenize söylemek zorunda değilsiniz, ancak tedavinizi aksatmamak ve destek almak için güvendiğiniz birine açılmanız faydalı olabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• İlaçlarınızı düzenli almak için hatırlatıcı kullanın (telefon alarmı, ilaç kutusu).
• Sağlıklı ilişkiler kurun ve cinsel sağlığınıza dikkat edin. Partnerinize durumunuzu anlatmak ve korunmak önemlidir.
• Düzenli egzersiz yapın, stresten kaçının, uyku düzeninize özen gösterin.
• Sigara, alkol ve uyuşturucudan uzak durun.

Diyet ve egzersiz

Bağışıklık sisteminizi desteklemek için dengeli beslenin. Bol sebze, meyve, protein ve tam tahıllı gıdalar tüketin. İlaçlarınızla etkileşime girebileceği için doktorunuza danışmadan bitkisel takviye kullanmayın. Hafif ve orta şiddette egzersiz (yürüyüş, yüzme, yoga) bağışıklık ve ruh sağlığı için faydalıdır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

HIV tanısı almak kaygı, üzüntü veya damgalanma korkusu yaratabilir. Bu duygular normaldir. Psikolojik destek almak, destek gruplarına katılmak, aile ve arkadaşlarınızla konuşmak iyi gelebilir. Unutmayın, yalnız değilsiniz. Ruhsal sıkıntı hissediyorsanız bir psikolog veya psikiyatristten yardım istemekten çekinmeyin.

Önleme

Evet, HIV bulaşması önlenebilir. En etkili yöntemler: her cinsel ilişkide kondom kullanmak, enjektör paylaşmamak, HIV pozitif annelerin hamilelikte tedavi alması ve bebeğin korunmasıdır. Ayrıca, riskli durumlarda 72 saat içinde profilaksi (önleyici tedavi) almak bulaşmayı büyük ölçüde engeller. Uzun süreli korunma için PrEP (önleyici ilaç) seçeneği de vardır; ancak doktorunuza danışmalısınız.

Aşılar

HIV'e karşı henüz bir aşı yoktur. Ancak hepatit B, HPV, grip, zatürre gibi diğer enfeksiyonlara karşı aşılar HIV pozitif kişiler için özellikle önerilir.

Tarama programları

HIV testi yaptırmak, erken tanı ve tedavi için çok önemlidir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'na bağlı merkezlerde ve birçok hastanede ücretsiz ve gizli HIV testi yaptırabilirsiniz. Riskli davranışlardan sonra 3 ay içinde test yaptırmanız önerilir (pencere dönemi).

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• AIDS (bağışıklık sisteminin çökmesi)
• Fırsatçı enfeksiyonlar (tüberküloz, zatürre, bazı mantar enfeksiyonları)
• Bazı kanser türleri (Kaposi sarkomu, lenfoma)
• Sinir sistemi hasarı (bunama, sinir ağrıları)
• Kilo kaybı ve halsizlik (HIV wasting sendromu)

Uzun vadeli görünüm

HIV günümüzde tedavi edilebilir kronik bir hastalıktır. Düzenli antiretroviral tedavi ile virüs baskılanır, bağışıklık sistemi korunur ve kişi sağlıklı bir yaşam sürer. Tedaviye erken başlanması, yaşam süresini neredeyse normal seviyelere çıkarır. Türkiye'de HIV tedavisi geri ödeme kapsamındadır ve Sağlık Bakanlığı'nın rehberliğinde yürütülmektedir. Umutlu olun, yalnız değilsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) - HIV/AIDS ↗
• UNAIDS ↗
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) - HIV ↗

Yerel kuruluşlar

• Pozitif Yaşam Derneği ↗ · Türkiye
• Kırmızı Kurdele İstanbul ↗ · İstanbul
• Sağlık Bakanlığı HIV/AIDS Bilgi Hattı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.