Hypothyroidism

Genel Bakış

Hipotiroidi, tiroid bezinin yeterince tiroid hormonu üretmemesi durumudur. Tiroid hormonu vücudun enerji kullanımını, kalp atış hızını ve birçok organın çalışmasını düzenler. Hormon eksikliğinde vücudun her şeyi yavaşlar.

Evet, hipotiroidi oldukça yaygındır. Her 100 kişiden yaklaşık 5'ini etkiler. Özellikle 60 yaş üstü kadınlarda daha sık görülür.

Hipotiroidi her yaşta ve cinsiyette görülebilir, ancak kadınlarda erkeklere göre 5-8 kat daha yaygındır. Ailesinde tiroid hastalığı olan kişilerde, otoimmün hastalığı olanlarda ve daha önce tiroid ameliyatı geçirenlerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Kilo alma veya kilo vermede zorluk
• Soğuğa tahammülsüzlük (üşüme)
• Kuru cilt ve saç dökülmesi
• Kabızlık
• Kas ağrıları ve eklem tutukluğu
• Depresif ruh hali veya unutkanlık
• Ses kısıklığı
• Adet düzensizlikleri

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme geriliği (boy kısalığı)
• Okul başarısında düşüş
• Kabızlık
• Soğuk eller ve ayaklar
• Yorgunluk ve uyku hali
• Ergenlikte gecikme

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Unutkanlık ve zihinsel yavaşlama (demans benzeri)
• İşitme kaybı
• Denge sorunları ve düşme riski
• Kilo kaybı (iştahsızlık nedeniyle)
• Kalp çarpıntısı veya yavaş kalp atışı

Nedenler

Ana nedenler

• Hashimoto hastalığı (bağışıklık sisteminin tiroid bezine saldırması) – en yaygın neden
• Tiroid bezinin ameliyatla alınması
• Radyoaktif iyot tedavisi (hipertiroidi tedavisinde kullanılır, hipotiroidiye yol açabilir)
• Bazı ilaçlar (örn. lityum, amiodaron) – doktor kontrolünde olmalı
• Konjenital hipotiroidi (doğuştan tiroid bezi yokluğu veya az çalışması)

Risk faktörleri

• Kadın olmak (özellikle 60 yaş üstü)
• Ailede tiroid hastalığı öyküsü
• Otoimmün hastalık (tip 1 diyabet, çölyak, romatoid artrit gibi)
• Daha önce tiroid ameliyatı veya boyuna radyasyon tedavisi almış olmak
• İyot eksikliği (Türkiye'de bazı bölgelerde görülebilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'emergency' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Aşırı yorgunluk, bilinç bulanıklığı veya kalp sorunu yaşıyorsanız.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yorgunluk, kilo alma, üşüme gibi belirtiler birkaç haftadır devam ediyorsa aile hekiminize başvurun.
• Boynunuzda şişlik (guatr) fark ederseniz.
• Hamile kalmayı planlıyorsanız veya hamileyseniz tiroid testi yaptırın.

Tanı

Doktorunuz önce şikayetlerinizi dinleyecek ve boynunuzu muayene edecektir. Ardından kan testleri ile tiroid hormon seviyelerinizi ölçecektir.

Yapılabilecek testler

• TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon) testi – hipotiroidide TSH genellikle yüksektir.
• Serbest T4 testi – tiroid hormonunun kanda ne kadar olduğunu gösterir.
• Anti-TPO antikor testi – Hashimoto hastalığını tespit etmek için yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için aç olmanız gerekmez. Sonuçlar genellikle 1-2 gün içinde çıkar. Doktorunuz sonuca göre tanı koyar ve tedaviye başlar. Gerekirse tiroid ultrasonu da istenebilir.

Tedavi

Hipotiroidi tedavisi, eksik olan tiroid hormonunu dışarıdan ilaç olarak vermek esasına dayanır. Tedavi genellikle ömür boyu sürer, ancak doz kişiye özel ayarlanır. İlaç düzenli alındığında belirtiler tamamen kaybolur ve normal bir hayat sürülebilir.

Evde kişisel bakım

• İlacınızı her gün aynı saatte, aç karnına (sabah kahvaltıdan 30-60 dakika önce) alın.
• İlacınızı kalsiyum, demir, antiasit veya yüksek lifli yiyeceklerle birlikte almayın; en az 4 saat ara verin.
• Doktorunuzun önerdiği kontrolleri aksatmayın, kan testlerinizi yaptırın.
• Sağlıklı beslenin, düzenli egzersiz yapın ve stresten uzak durmaya çalışın.

Tıbbi tedaviler

Tedavide, tiroid hormonunun sentetik bir formu olan bir ilaç kullanılır. Bu ilaç ağız yoluyla alınır ve vücudun ihtiyacına göre doz ayarlanır. Doktorunuz başlangıçta düşük doz başlar, 6-8 hafta sonra kan testlerine göre dozu yavaşça artırarak ideal seviyeye getirir. Düzenli takip önemlidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Genellikle hipotiroidi tedavisinde ameliyat gerekmez. Ameliyat sadece tiroid bezinde büyük bir nodül, kanser şüphesi veya nefes alma sorununa yol açan guatr varsa düşünülür.

Bu durumla yaşamak

Hipotiroidi ile yaşamak, düzenli ilaç kullanımı ve kontrollerle oldukça kolaydır. İlacınızı her gün almayı hatırlamak için telefonunuza hatırlatıcı kurabilirsiniz. Belirtiler kontrol altına alındığında günlük yaşamınızda herhangi bir kısıtlama olmaz.

Yaşam tarzı ipuçları

• İlacınızı düzenli ve doğru şekilde almak en önemli adımdır.
• Sağlıklı kilonuzu korumak için dengeli beslenin.
• Düzenli egzersiz yapın (haftada 150 dakika orta tempolu yürüyüş).
• Sigara içiyorsanız bırakmaya çalışın; sigara tiroid hastalığını kötüleştirebilir.
• Stres yönetimi için yoga, meditasyon veya hobiler edinin.

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez, ancak iyot alımınıza dikkat edin. Çok fazla iyot (deniz yosunu, iyotlu tuz) zararlı olabilir. Selenyumdan zengin besinler (brezilya fındığı, yumurta, ton balığı) tiroid sağlığına faydalıdır. Egzersiz, metabolizmayı hızlandırarak kilo kontrolüne yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hipotiroidi depresyon, unutkanlık ve odaklanma güçlüğüne yol açabilir. Tedavi ile bu belirtiler düzelir. Eğer tedaviye rağmen ruh halinizde düzelme olmazsa doktorunuza danışın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

Hipotiroidinin çoğu nedeni (Hashimoto gibi) önlenemez. Ancak iyot eksikliğine bağlı hipotiroidi, iyotlu tuz kullanımı ile önlenebilir. Türkiye'de tuzlar iyotludur, bu nedenle ek iyot takviyesi almanıza gerek yoktur. Bazı ilaçların tiroidi etkilemesi doktor tarafından izlenerek önlenebilir.

Tarama programları

Yenidoğanlarda doğuştan hipotiroidi taraması Türkiye'de zorunludur ve topuk kanı ile yapılır. Ailede tiroid hastalığı varsa veya risk faktörleriniz varsa yılda bir kez TSH testi yaptırmak uygun olabilir. Hamilelikte tiroid taraması önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp hastalıkları (kalp yetmezliği, kalp atışında yavaşlama)
• Kısırlık ve düzensiz adet döngüsü
• Zihinsel sağlık sorunları (depresyon, bilişsel gerileme)
• Miksödem koması (nadir ancak hayatı tehdit eden bilinç kaybı)
• Hamilelikte düşük, erken doğum veya bebekte gelişim sorunları

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilen hipotiroidi ile hastalar tamamen normal bir yaşam sürer. İlaç doğru dozda alındığında belirtiler kaybolur, yaşam kalitesi bozulmaz. Düzenli doktor kontrolü ile uzun vadede sağlıklı kalmak mümkündür. Umut verici bir durumdur.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Thyroid Federation International ↗
• American Thyroid Association (ATA) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD) ↗ · Türkiye
• Türkiye Tiroid Hastalıkları Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.