Demir eksikliği anemisi

Genel Bakış

Demir eksikliği anemisi, vücudunuzda sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmek için yeterli demir olmadığında ortaya çıkan bir durumdur. Kırmızı kan hücreleri, vücudunuzdaki dokulara oksijen taşır. Demir az olduğunda, bu hücreler yeterli oksijen taşıyamaz ve yorgunluk, halsizlik gibi belirtiler ortaya çıkar.

Evet, demir eksikliği anemisi dünya genelinde çok yaygındır. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde ve adet gören kadınlarda sık görülür.

Her yaştan insanı etkileyebilir, ancak en sık adet dönemindeki kadınlar, hamileler, bebekler, küçük çocuklar, vejetaryen veya vegan beslenenler ve mide-bağırsak hastalıkları olan kişilerde görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Soluk cilt
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi
• Soğuk eller ve ayaklar
• Kırılgan tırnaklar
• Dudak kenarlarında çatlaklar
• Huzursuz bacak sendromu (özellikle geceleri)

Çocuklarda belirtiler

• Öğrenme güçlüğü
• Dikkat dağınıklığı
• Büyüme geriliği
• Sık enfeksiyon geçirme
• İştahsızlık

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Konsantrasyon bozukluğu
• Unutkanlık
• Denge sorunları
• Düşme riskinde artış
• Kalp çarpıntısı

Nedenler

Ana nedenler

• Kan kaybı (aşırı adet kanaması, mide ülseri, hemoroid gibi)
• Diyette yetersiz demir alımı (özellikle et, yeşil yapraklı sebzeler az tüketiliyorsa)
• Demir emilim bozukluğu (çölyak hastalığı, mide ameliyatı sonrası gibi)
• Vücudun demir ihtiyacının arttığı durumlar (hamilelik, emzirme, büyüme çağı)

Risk faktörleri

• Kadın olmak (adet dönemleri, hamilelik)
• Bebeklik ve ergenlik dönemi
• Vejetaryen veya vegan beslenme
• Sık kan bağışı yapmak
• Mide-bağırsak hastalıkları (ülser, Crohn hastalığı, gastrit)
• Bazı ilaçlar (kan sulandırıcılar gibi - doktorunuza danışın)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç haftadır devam eden yorgunluk, solukluk, nefes darlığı gibi belirtileriniz varsa
• Adet kanamanız normalden fazlaysa
• Kendinizi sürekli yorgun hissediyorsanız
• Çocuğunuzda büyüme geriliği veya öğrenme sorunu fark ettiyseniz

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi öykünüzü dinler ve fizik muayene yapar. Kesin tanı için kan testleri istenir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (hemoglobin, hematokrit, kırmızı kan hücresi sayısı)
• Serum ferritin (vücuttaki demir depolarını gösterir)
• Demir bağlama kapasitesi
• Periferik yayma (kan hücrelerinin mikroskopta incelenmesi)

Randevunuzda neler beklenir

Kan testleri genellikle birkaç saat ile bir gün içinde sonuçlanır. Tanı konduktan sonra doktorunuz, varsa altta yatan nedeni (kanama, emilim bozukluğu gibi) araştırmak için ek testler (gastroskopi, kolonoskopi gibi) önerebilir.

Tedavi

Tedavinin amacı, vücuttaki demir seviyesini normale döndürmek ve aneminin nedenini ortadan kaldırmaktır. Bu genellikle demir takviyesi ve beslenme düzenlemeleri ile sağlanır. Altta yatan hastalık varsa (örneğin mide kanaması) öncelikle o tedavi edilir.

Evde kişisel bakım

• Demir açısından zengin besinler tüketin: kırmızı et, tavuk, balık, yumurta, kuru baklagiller, ıspanak, pekmez, kuru üzüm.
• Demir emilimini artırmak için C vitamini ile birlikte tüketin (portakal suyu, limon, biber gibi).
• Çay ve kahveyi yemeklerden en az 1 saat sonra için; çünkü tanen demir emilimini azaltır.
• Kalsiyum açısından zengin besinleri demir alımından ayrı tüketmeye çalışın (örneğin süt ürünleri).

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz demir eksikliğinin şiddetine göre ağızdan alınan demir ilaçları (demir takviyesi) önerebilir. Bu ilaçlar genellikle birkaç ay kullanılır. Ciddi vakalarda veya ağızdan alınamadığında damardan demir tedavisi (intravenöz demir) uygulanabilir. Ayrıca aneminin nedenine bağlı olarak mide asidini düzenleyen ilaçlar veya kanama durdurucu işlemler gerekebilir. Unutmayın, ilaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren gerekir. Ancak altta yatan neden kanayan bir mide ülseri, polip veya tümör ise endoskopi veya ameliyatla kanama kontrolü sağlanabilir.

Bu durumla yaşamak

Tedavi sürecinde enerjiniz yavaş yavaş artacaktır. Kendinizi zorlamayın, vücudunuzu dinleyin. Yeterli uyku alın ve stresten uzak durmaya çalışın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve dengeli beslenin.
• Günlük demir ihtiyacınızı karşılayacak besinleri tüketin.
• Özellikle tedavi başlangıcında ağır egzersizlerden kaçının. Hafif yürüyüşler yapabilirsiniz.
• Sigara ve alkol kullanıyorsanız bırakmayı düşünün (doktorunuza danışarak).

Diyet ve egzersiz

Demir yönünden zengin bir diyet uygulayın. Egzersiz olarak yürüyüş, yüzme veya yoga gibi hafif aktiviteler tercih edin. Yorgun hissettiğinizde dinlenin. Zamanla enerjiniz düzelecektir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Demir eksikliği anemisi depresyon, anksiyete ve konsantrasyon güçlüğüne neden olabilir. Bu normaldir, ancak geçicidir. Tedavi ile ruh haliniz de düzelecektir. Yine de duygusal olarak zorlandığınızda doktorunuz veya bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Çoğu durumda demir eksikliği anemisi önlenebilir. Yeterli demir alımına dikkat etmek, düzenli sağlık kontrolleri ve altta yatan risk faktörlerinin yönetimi ile önlenebilir. Özellikle hamilelik öncesi ve sırasında demir takviyesi önemlidir.

Tarama programları

Risk grubundaki kişilere (hamileler, bebekler, adet dönemindeki kadınlar) düzenli kan sayımı yapılması önerilir. Sağlık Bakanlığı, özellikle okul çağı çocuklarında ve gebelerde rutin taramalar yapmaktadır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik yorgunluk ve düşük enerji
• Kalp büyümesi veya kalp yetmezliği (ağır vakalarda)
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması, sık enfeksiyon
• Hamilelikte erken doğum, düşük doğum ağırlığı veya anne ölümü riski
• Çocuklarda gelişim geriliği ve öğrenme güçlüğü

Uzun vadeli görünüm

Demir eksikliği anemisi tedavi edilebilir bir hastalıktır. Doğru tedavi ile kan değerleri genellikle birkaç ay içinde normale döner. Altta yatan neden bulunup tedavi edilirse, anemi tamamen düzelir ve normal bir yaşam sürebilirsiniz. Erken tanı ve tedavi ile komplikasyonlar önlenebilir.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı · Türkiye
• Türk Kızılayı · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.