İTP genel bakış

Genel Bakış

ITP (Immün Trombositopeni), bağışıklık sisteminin vücuttaki trombositleri (kan pıhtılaşmasını sağlayan küçük hücreler) yanlışlıkla yok etmesi sonucu trombosit sayısının düştüğü bir kan hastalığıdır. Bu durum kolay morarma ve kanamaya yol açar.

ITP çok yaygın bir hastalık değildir. Her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 5-10'unda görülür.

ITP her yaşta görülebilir. Çocuklarda genellikle 2-6 yaş arasında, erişkinlerde ise 20-40 yaş arasında daha sık rastlanır. Kadınlarda erkeklerden biraz daha fazla görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kolay morarma
• Ciltte küçük kırmızı veya mor noktalar (peteşi)
• Burun kanamaları
• Diş eti kanamaları
• Uzun süren veya ağır adet kanamaları
• Yaralanma sonrası durmayan kanama
• Yorgunluk ve halsizlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda sık görülen belirtiler: burun kanaması, diş eti kanaması, ciltte noktasal kanamalar.
• Bazen hiçbir belirti olmaz, sadece rutin kan tahlilinde trombosit düşüklüğü fark edilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha ağır olabilir.
• Kanama riski daha yüksektir.
• Kronik ITP daha sık görülür.
• Altta yatan başka hastalıklar (örneğin hipertansiyon, karaciğer hastalığı) kanamayı daha da zorlaştırabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla trombositleri hedef alması
• Bazı viral enfeksiyonlar (örneğin hepatit, HIV, EBV)
• Aşılama sonrası (nadiren)
• Bağışıklık sistemi hastalıkları (örneğin lupus)

Risk faktörleri

• Geçirilmiş viral enfeksiyon
• Kadın cinsiyet
• Otoimmün hastalık öyküsü
• Belirli ilaçlar (doktor gözetiminde yan etki olarak ITP'ye yol açabilir)
• Aile öyküsü (nadiren)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Aşırı veya durmayan kanama
• Kafa travması sonrası herhangi bir kanama
• Kan kusma veya siyah dışkı
• Şiddetli baş ağrısı ile birlikte morluklar

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kolay morarma veya peteşi (kırmızı noktalar) fark ederseniz
• Diş eti kanaması, sık burun kanaması
• Adet kanamasında belirgin artış
• Yorgunluk, halsizlik gibi genel belirtiler

Tanı

ITP tanısı koymak için doktor öncelikle tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar. Kan sayımı (tam kan sayımı) ile trombosit düzeyine bakılır. Diğer nedenleri ekarte etmek için ek testler istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Tam kan sayımı (trombosit sayısı)
• Periferik yayma (kan hücrelerinin mikroskopta incelenmesi)
• Bağışıklık testleri (örneğin anti-trombosit antikorları)
• Kemik iliği biyopsisi (nadiren gerekir)

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz kan almak için birkaç kez laboratuvara gitmenizi isteyebilir. Tanı genellikle trombosit düşüklüğünün başka bir nedenle açıklanamamasıyla konur. Bazen kesin tanı için birkaç hafta izlem yapılabilir.

Tedavi

ITP tedavisinin amacı kanamayı önlemek ve trombosit sayısını güvenli bir düzeye çıkarmaktır. Tedavi kişinin yaşına, semptomlarının şiddetine ve trombosit sayısına göre belirlenir. Hafif vakalarda sadece izlem yeterli olabilir.

Evde kişisel bakım

• Spor veya fiziksel aktivitelerde kanama riskini artıracak temaslı sporlardan kaçının (bok, güreş gibi)
• Diş fırçalarken yumuşak kıllı fırça kullanın, diş ipi kullanırken dikkatli olun
• Ağrı kesici olarak asetaminofen kullanın (doktorunuza danışarak), ibuprofen veya aspirin gibi kanamayı artırabilecek ilaçlardan kaçının
• Tıraş olurken elektrikli tıraş makinesi tercih edin
• Düşmeye karşı önlem alın (evde kaygan zeminlere dikkat)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar, kortikosteroidler veya trombosit üretimini artıran ilaçlar önerebilir. Bazı durumlarda damardan verilen immün globulin tedavisi uygulanabilir. Tedavi seçenekleri kişiye özeldir ve doktorunuz sizinle birlikte en uygun planı yapacaktır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Nadiren, ilaç tedavisine yanıt vermeyen şiddetli ITP vakalarında dalak cerrahi olarak çıkarılabilir (splenektomi). Bu işlemden önce ve sonra aşı ve antibiyotik profilaksisi gerekebilir. Günümüzde splenektomi daha az tercih edilmektedir.

Bu durumla yaşamak

ITP ile yaşamak, kanama riskine karşı dikkatli olmayı gerektirir. Düzenli doktor kontrolleri ve kan sayımı takibi önemlidir. Kendinizi iyi hissetseniz bile tedavinizi aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düşme ve çarpmalara karşı evde güvenlik önlemleri alın
• Seyahat ederken yanınızda sağlık kartı veya epikriz (hastalık özeti) bulundurun
• Diş tedavisi gibi işlemler öncesi doktorunuza durumunuzu bildirin
• Stresten uzak durmaya çalışın, dinlenmeye özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Özel bir diyet gerekmez. Dengeli beslenmek vücut direncini artırır. Yürüyüş, yoga gibi düşük riskli egzersizler yapılabilir. Kanama riski nedeniyle temaslı sporlardan kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı ve strese neden olabilir. Yorgunluk ve kanama korkusu günlük yaşamı etkileyebilir. Bu duygularınızı doktorunuzla paylaşmanız önemlidir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alabilirsiniz.

Önleme

ITP'nin kesin bir önleme yöntemi yoktur. Bağışıklık sisteminin trombositlere saldırmasını engellemek mümkün değildir. Ancak kanama riskini azaltmak için alınabilecek önlemler vardır.

Aşılar

Aşılamanın ITP'ye yol açtığına dair kanıt sınırlıdır. Çocukluk çağı aşıları yapılabilir, ancak herhangi bir aşı sonrası belirtiler takip edilmelidir. Doktorunuza danışarak aşı takviminizi belirleyin.

Tarama programları

ITP için özel bir tarama testi yoktur. Kanama belirtileri olan kişilerde kan sayımı ile tesadüfen tespit edilebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Şiddetli kanamalar
• İç organ kanamaları (mide, bağırsak, akciğer)
• Beyin kanaması (nadir fakat en ciddi komplikasyon)
• Kan kaybına bağlı anemi (kansızlık)

Uzun vadeli görünüm

ITP'nin seyri kişiden kişiye değişir. Çocukların büyük çoğunluğu birkaç ay içinde tamamen iyileşir. Erişkinlerde kronik seyretme eğilimi olsa da uygun tedavi ile hastaların çoğu normal bir yaşam sürebilir. Düzenli takip ve tedavi ile kanama riski en aza indirilebilir. Sağlık Bakanlığı rehberliğinde yapılan tedavilerle başarı oranı yüksektir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.