Sarılık

Genel Bakış

Sarılık (jaundice), cildin ve göz akının sarı renk almasıdır. Bu durum, kanda bilirubin adı verilen bir maddenin birikmesiyle oluşur. Bilirubin, eski kırmızı kan hücreleri parçalandığında ortaya çıkan doğal bir pigmenttir. Normalde karaciğer bu maddeyi işler ve vücuttan atar. Sarılık bir hastalık değil, altta yatan bir sorunun belirtisidir.

Evet, özellikle yenidoğanlarda çok yaygındır. Yetişkinlerde ise daha az görülür, ancak karaciğer hastalığı olan kişilerde sık rastlanır.

Her yaştan insanı etkileyebilir. Yenidoğanlar, karaciğer hastalığı olanlar (hepatit, siroz gibi), safra yolu tıkanıklığı yaşayanlar ve bazı kan hastalıkları olan kişiler daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ciltte ve göz aklarında sararma
• Koyu renkli idrar (çay veya kola rengi)
• Açık renkli dışkı (kil rengi)
• Kaşıntı
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde doğumdan sonraki ilk haftada ciltte sararma
• Emme isteksizliği
• Huzursuzluk ve aşırı uyku hali
• Koyu idrar (bezde fark edilebilir)

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Cilt ve gözlerde belirgin sararma
• Bilinç bulanıklığı veya kafa karışıklığı
• Karın ağrısı ve şişkinlik
• İstemsiz kilo kaybı

Nedenler

Ana nedenler

• Karaciğer hastalıkları (hepatit, siroz, alkolik karaciğer hastalığı)
• Safra yollarının tıkanması (safra taşları, tümörler)
• Kırmızı kan hücrelerinin aşırı yıkımı (hemolitik anemi)
• İlaçlar veya toksinlere bağlı karaciğer hasarı
• Yenidoğanlarda karaciğerin henüz tam olgunlaşmamış olması

Risk faktörleri

• Aşırı alkol tüketimi
• Hepatit B veya C virüsü enfeksiyonu
• Ailede karaciğer hastalığı öyküsü
• Safra taşı olma
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (doktor kontrolünde olmalı)
• Diyabet, obezite gibi metabolik hastalıklar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yetişkinlerde cilt veya gözlerde sararma fark edildiğinde hemen doktora başvurun.
• Sarılıkla birlikte ateş, karın ağrısı veya kusma varsa acil servise gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yenidoğan bebekte sararma olduğunda çocuk doktoruna danışın (genellikle normaldir ancak takip gerekir).
• Sarılık dışında başka belirti yoksa ve hafifse, bir hafta içinde aile hekiminize görünün.

Tanı

Doktor öncelikle fiziksel muayene yapar; cilt ve gözleri kontrol eder. Ardından altta yatan nedeni bulmak için kan testleri ve görüntüleme yöntemleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri (bilirubin düzeyi, karaciğer fonksiyon testleri, tam kan sayımı)
• Karın ultrasonu (safra yolları ve karaciğeri görüntülemek için)
• Gerekirse bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR)
• Bazı durumlarda karaciğer biyopsisi (çok küçük bir doku örneği alınması)

Randevunuzda neler beklenir

Kan testi için kolunuzdan bir tüp kan alınır, bu işlem birkaç dakika sürer. Ultrason sırasında karnınıza bir jel sürülüp küçük bir cihazla bakılır, ağrısızdır. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Doktorunuz size sonuçları ve sonraki adımları ayrıntılı olarak açıklayacaktır.

Tedavi

Sarılığın tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Amaç, sarılığa neden olan sorunu çözmektir. Örneğin, hepatit tedavi edilir, safra taşı alınır veya ilaçlar ayarlanır.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, bitki çayları).
• Dinlenin ve vücudunuzu yormayın.
• Alkol ve ağır yağlı yiyeceklerden kaçının.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde beslenin.

Tıbbi tedaviler

Altta yatan nedene yönelik tedaviler uygulanır. Örneğin, karaciğer enfeksiyonu varsa antiviral ilaçlar kullanılabilir (doktor reçetesi ile). Safra yolu tıkanıklığında endoskopik girişimler veya ilaçlar kullanılabilir. Yenidoğanlarda fototerapi (mavi ışık tedavisi) sık uygulanır. Her durumda tedavi kişiye özeldir ve doktor tarafından planlanır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Safra taşları veya tümör gibi tıkanıklıklarda cerrahi müdahale gerekebilir. Bu kararı doktorunuz, görüntüleme sonuçlarına göre verecektir.

Bu durumla yaşamak

Sarılık genellikle geçicidir. Tedavi sürecinde doktorunuzun önerilerine uymak önemlidir. Kan testleriyle düzenli takip gerekebilir. Dinlenmek ve stresten uzak durmak iyileşmeye yardımcı olur.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkolü tamamen bırakın.
• Sağlıklı kilonuzu koruyun.
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş gibi hafif aktiviteler).
• Doktorunuza danışmadan herhangi bir ilaç veya bitkisel ürün kullanmayın.

Diyet ve egzersiz

Karaciğer dostu bir diyet uygulayın: bol sebze ve meyve, tam tahıllar, yağsız protein. Kızartma, işlenmiş gıdalar ve şekerden kaçının. Hafif egzersizler (yürüyüş, yoga) enerjinizi artırabilir, ancak aşırı yorulmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Sarılık gibi bir sağlık sorunu kaygı ve strese neden olabilir. Bu duygular normaldir. Ailenizle veya arkadaşlarınızla konuşmak rahatlatıcı olabilir. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Unutmayın, ruh sağlığı da fiziksel sağlık kadar önemlidir. 183 Aile, Kadın, Çocuk ve Engelli Sosyal Hizmet Danışma Hattı'nı arayarak psikolojik destek alabilirsiniz.

Önleme

Sarılığın bazı nedenleri önlenebilir. Hepatit aşıları, alkol tüketiminin sınırlanması, hijyen kurallarına dikkat edilmesi (elleri yıkamak, güvenli su tüketimi) riski azaltır.

Aşılar

Hepatit A ve Hepatit B aşıları mevcuttur. Sağlık Bakanlığı aşı takvimine göre çocuklara ve risk grubundaki yetişkinlere önerilir. Aşı hakkında aile hekiminize danışın.

Tarama programları

Düzenli sağlık kontrolleri sırasında kan testleri yapılabilir. Ailede karaciğer hastalığı öyküsü varsa veya risk altındaysanız, doktorunuz yılda bir kan testi isteyebilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Altta yatan neden tedavi edilmezse karaciğer hasarı ilerleyebilir ve siroz oluşabilir.
• Safra yolu tıkanıklığı enfeksiyona (kolanjit) yol açabilir.
• Yenidoğanlarda çok yüksek bilirubin seviyeleri beyin hasarına neden olabilir (kernikterus).

Uzun vadeli görünüm

Sarılık genellikle başarılı bir şekilde tedavi edilir. Altta yatan nedenin ne olduğuna bağlı olarak tam iyileşme mümkündür. Karaciğer hastalıkları gibi kronik durumlarda düzenli takip ve tedavi ile sağlıklı bir yaşam sürdürülebilir. Erken teşhis her zaman daha iyi sonuçlar sağlar.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Liver Foundation ↗
• Global Liver Institute ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Karaciğer Vakfı ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Karaciğer Sağlığı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.