Atardamar Hastalığıyla Yaşam

Genel Bakış

Atardamar hastalığı, kalbinizden vücudunuzun geri kalanına oksijen açısından zengin kan taşıyan damarlarda (atardamarlarda) yağlı plakların birikmesi sonucu damarların daralması veya tıkanmasıdır. Halk arasında damar sertliği olarak da bilinen bu durum, vücudunuzun herhangi bir bölgesindeki atardamarları etkileyebilir.

Evet, oldukça yaygındır. Kalp ve damar hastalıkları, dünyada olduğu gibi Türkiye'de de en sık görülen ölüm nedenlerinden biridir. Atardamar hastalığı, 50 yaş üzerindeki erkek ve kadınlarda sıkça karşılaşılan bir sağlık sorunudur.

Atardamar hastalığı herkesi etkileyebilir, ancak sigara içenler, diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya obezitesi olanlarda daha sık görülür. Ailesinde erken yaşta kalp krizi geçiren veya damar hastalığı öyküsü bulunan kişiler de daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Göğüste sıkışma, dolgunluk veya ağrı hissi
• Nefes darlığı
• Bacaklarda veya kollarda, özellikle hareket ederken ortaya çıkan kramp ve ağrı
• Bacaklarda veya ayaklarda iyileşmeyen yaralar
• Sürekli yorgunluk ve halsizlik

Nedenler

Ana nedenler

• Ateroskleroz: Atardamar duvarlarında kolesterol ve diğer yağlı maddelerden oluşan plakların birikmesi
• Damar duvarlarının iltihaplanması (vaskülit) gibi daha nadir damar hastalıkları
• Kan pıhtılarının bir damarı tıkaması

Risk faktörleri

• Sigara kullanımı
• Yüksek tansiyon
• Yüksek LDL kolesterol veya yüksek trigliserit
• Diyabet (şeker hastalığı)
• Fazla kilo veya obezite
• Hareketsiz yaşam
• Sağlıksız beslenme (işlenmiş gıdalar, aşırı tuz ve şeker)
• Ailede kalp-damar hastalığı öyküsü
• İlerleyen yaş

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacak ağrınız dinlenmeyle geçmiyorsa, yara iyileşmiyorsa veya bacakta renk değişikliği fark ederseniz aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun.
• Göğüs ağrınız eforla ortaya çıkıyorsa veya giderek sıklaşıyorsa en kısa sürede doktorunuzla görüşün.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaşın üzerindeyseniz veya diyabet, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol gibi risk faktörleriniz varsa yılda bir kez kalp-damar kontrolü yaptırın.
• Eforla çıkan ve istirahatle geçen ağrı, nefes darlığı veya çabuk yorulma sorunu yaşıyorsanız doktor randevusu alın.

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi dinler, ardından fizik muayene yapar. Damarlarınızdan nabızları eliyle kontrol eder, kan basıncınızı ölçer ve bazı görüntüleme tetkikleri isteyebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (nabız, tansiyon ölçümü)
• Kan testleri (kolesterol, kan şekeri, böbrek fonksiyonları)
• EKG (elektrokardiyografi)
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu)
• Anjiyografi veya bilgisayarlı tomografi (BT) anjiyografi

Randevunuzda neler beklenir

Teşhis süreci genellikle aynı gün içinde veya birkaç gün içinde tamamlanır. Tetkikler sonucunda doktorunuz size tanınızı ve tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak anlatacaktır.

Tedavi

Tedavinin amacı; damarlardaki tıkanmayı durdurmak, belirtileri hafifletmek ve kalp krizi, inme gibi yaşamı tehdit eden olayları önlemektir. Tedavi planı kişiye özeldir ve mutlaka bir sağlık ekibi tarafından belirlenmelidir.

Evde kişisel bakım

• Doktorunuzun verdiği ilaçları düzenli kullanın ve doktorunuza danışmadan bırakmayın
• Kontrol randevularınızı aksatmayın
• Günlük yürüyüş gibi hafif tempolu egzersizler yapın
• Tuzu azaltın, şekerli ve işlenmiş gıdalardan uzak durun
• Stresi azaltacak aktiviteler bulun

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, tansiyonunuzu, kolesterolünüzü veya kan şekerinizi kontrol altına almak için çeşitli ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar damarlarınızın daha fazla hasar görmesini önlemeye yardımcı olur. İlaçların dozu ve kullanım süresi doktorunuz tarafından belirlenmelidir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Bazı durumlarda damarlardaki daralma çok ileri düzeyde olabilir. Bu durumda balonla damar açma (anjiyoplasti) veya damar baypas ameliyatı gibi girişimsel işlemler gerekebilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna kardiyoloji ve kalp-damar cerrahisi uzmanları birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Atardamar hastalığıyla yaşam, öncelikleri yeniden düzenlemeyi gerektirir. İlaçlarınızı düzenli alın, sağlıklı beslenin, hareket edin ve doktorunuzla sürekli iletişimde kalın. İyi bir planlamayla günlük hayatınızın büyük bölümünü aynı şekilde sürdürebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara ve tütün ürünlerini tamamen bırakın
• Akdeniz tipi beslenme tarzını benimseyin; zeytinyağı, sebze, meyve, balık ve tam tahıllara öncelik verin
• Haftanın en az 5 günü 30 dakika orta tempolu egzersiz yapın
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri ve hobiler edinin
• Düzenli uyku ve kilo kontrolüne özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Damar sağlığını korumak için işlenmiş gıdalardan, kızartmalardan ve aşırı tuzdan kaçının. Bol su için, sebze ve meyve tüketin. Günlük yürüyüşler, bisiklet veya yüzme gibi tempolu aktiviteler kan dolaşımını iyileştirir; ancak egzersiz programına başlamadan önce doktorunuza danışın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve stres yaratabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin. Duygularınızı ailenizle, arkadaşlarınızla veya bir psikologla paylaşmak iyi gelebilir. Gerekiyorsa profesyonel destek almaktan çekinmeyin.

Önleme

Atardamar hastalığının önlenmesi tamamen mümkün olmasa bile, risk faktörlerini kontrol altına alarak hastalığın görülme olasılığı ve ilerlemesi büyük ölçüde azaltılabilir. Tütün kullanmamak, dengeli beslenmek, aktif olmak ve düzenli sağlık kontrolüne gitmek en önemli önlemlerdir.

Aşılar

Grip ve zatürre gibi enfeksiyonlar, damar hastalıklarını kötüleştirebilir. Bu nedenle kalp-damar hastalığı olan kişilerin grip ve pnömokok aşıları için doktorlarına danışmaları önerilir.

Tarama programları

Rutin sağlık taramalarında tansiyon ölçümü, kan şekeri ve kolesterol testi yapılması, atardamar hastalığı riskini erken dönemde ortaya çıkarabilir. Risk grubundaki kişilerin yılda en az bir kez bu kontrolleri yaptırmaları önerilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalp krizi
• İnme (felç)
• Bacakta ciddi dolaşım bozukluğu nedeniyle doku kaybı ve uzuv kaybı riski
• Böbrek fonksiyonlarının bozulması

Uzun vadeli görünüm

Atardamar hastalığı teşhisi konulduğunda, doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle birçok insan uzun süre sağlıklı bir yaşam sürebilir. Önemli olan, hastalığı ciddiye almak ve doktorunuzla birlikte düzenli bir takip planı oluşturmaktır.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.