Varis ile Yaşam

Genel Bakış

Varis, genellikle bacaklardaki toplardamarların (kanı kalbe geri taşıyan damarların) genişlemesi, uzaması ve kıvrımlı bir hal almasıdır. Damar içindeki kapakçıklar düzgün çalışmadığında kan geriye birikir ve damarlar şişer. Bu durum hem görünümü hem de günlük yaşamı etkileyebilir.

Evet, varis oldukça sık görülen bir durumdur. Erişkinlerin önemli bir bölümünde, özellikle kadınlarda daha fazla olmak üzere değişen derecelerde varis vardır.

Varis herkesi etkileyebilir, ancak kadınlarda erkeklerden daha sık görülür. Yaş ilerledikçe risk artar. Gebelik, aşırı kilo, uzun süre ayakta durmayı gerektiren işler ve ailede varis öyküsü riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda mor veya koyu mavi renkte, kıvrımlı ve belirgin damarlar
• Bacaklarda ağırlık, dolgunluk veya huzursuzluk hissi
• Uzun süre ayakta durduktan sonra artan bacak ağrısı
• Ayak bileği ve bacaklarda şişlik
• Kaşıntı, yanma veya karıncalanma hissi
• Bacaklarda gece krampları

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda varis nadirdir ve genellikle doğuştan gelen damar bozuklukları veya başka bir sağlık sorununun belirtisi olabilir.
• Çocuğunuzda belirgin ve kıvrımlı damarlar fark ederseniz, mutlaka bir çocuk doktoruna danışın.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• İlerleyen yaşla birlikte varisler daha belirgin hale gelebilir ve cilt değişiklikleri, kalınlaşma, renk koyulaşması görülebilir.
• Yaşlılarda bacak yaraları (venöz ülser), kanama ve pıhtı riski artabilir, bu nedenle düzenli takip önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar duvarının zayıflaması ve içindeki tek yönlü kapakçıkların düzgün kapanamaması
• Damar içi basıncın artması sonucu kanın geriye doğru birikmesi
• Uzun süre ayakta kalma veya oturma nedeniyle bacaklarda kanın göllenmesi
• Gebelikte artan kan hacmi ve hormonal değişikliklerin damar duvarını gevşetmesi

Risk faktörleri

• Ailede varis öyküsünün olması
• Kadın cinsiyeti
• 40 yaş üstü olmak
• Aşırı kilo veya obezite
• Uzun süre ayakta durmayı veya oturmayı gerektiren işler
• Çok sayıda gebelik geçirmek
• Hareket azlığı ve düzensiz egzersiz alışkanlığı
• Bacaklarda geçirilmiş pıhtı (derin ven trombozu) öyküsü

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Belirtiler giderek şiddetleniyorsa, bacakta yaralar oluşmaya başladıysa, şişlik ve ağrı günlük yaşamı engelliyorsa
• Varis bölgesinden kanama olursa
• Bacakta ani başlayan kızarıklık, sıcaklık artışı ve sert ağrılı bir damar hissi varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varise bağlı kozmetik kaygılar şikayete neden oluyorsa
• Bacaklarda tekrarlayan ağırlık, ağrı, kaşıntı veya gece krampları yaşıyorsanız
• Ailede varis öyküsü varsa ve koruyucu önlemler hakkında bilgi almak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle bacaklarınızı muayene eder, belirtilerinizi ve risk faktörlerinizi sorgular. Genellikle muayene bulguları tanı için yeterlidir, ancak kan akışını değerlendirmek için görüntüleme yöntemleri de istenebilir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (ayakta iken bacakların incelenmesi)
• Doppler ultrasonografi (damarlardaki kan akışını ve kapakçık fonksiyonunu değerlendiren ses dalgalarıyla yapılan görüntüleme)
• Gerek görülürse renkli dupleks ultrasonografi

Randevunuzda neler beklenir

Doktor randevusunda bacaklarınızın çıplak muayene edilmesi gerekir, bu nedenle rahat kıyafetler giymeniz işe yarar. Ayrıca ne kadar süre oturarak ya da ayakta çalıştığınız, daha önce geçirdiğiniz hamilelikler, egzersiz alışkanlıklarınız gibi konularda sorular sorulacaktır. Ultrasonografi ağrısız ve radyasyon içermeyen bir yöntemdir, genellikle 15-30 dakika sürer.

Tedavi

Varis tedavisinin amacı belirtileri hafifletmek, komplikasyonları önlemek ve görünümü iyileştirmektir. Tedavi kişinin şikayetlerine, varislerin boyutuna ve genel sağlık durumuna göre planlanır. İlk aşamada genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve destekleyici önlemler önerilir.

Evde kişisel bakım

• Bacaklarınızı günde birkaç kez, yaklaşık 15-20 dakika kalp seviyenizden yukarıda dinlendirin.
• Düzenli yürüyüş, yüzme ve bisiklete binme gibi bacak kaslarını çalıştıran aktiviteler yapın.
• Uzun süre ayakta kalmaktan veya hareketsiz oturmaktan kaçının; sık sık pozisyon değiştirin.
• Sağlıklı kiloyu koruyun, aşırı kilo damar yükünü artırır.
• Bol, rahat ve topuk desteği iyi olan ayakkabılar tercih edin; dar kıyafetlerden uzak durun.
• Doktorunuz önerirse ve ölçülerinize uygun olarak varis çorabı (kompresyon çorabı) kullanın.

Tıbbi tedaviler

Tıbbi tedaviler arasında; damar içi lazer veya radyofrekans gibi damarı içeriden kapatan yöntemler, skleroterapi adı verilen özel bir solüsyonla damarın kapatılması ve küçük kesilerle varisli damarın çıkarılmasını sağlayan yöntemler yer alır. Bu girişimlerin hangisinin size uygun olduğuna, damar sağlığı ile ilgilenen bir hekim (kalp-damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji uzmanı) karar verir. Ağrı için ilaç kullanımı gerekiyorsa doktorunuz size uygun ve güvenli tedaviyi reçete edecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cilt yaraları (ülser), tekrarlayan kanama, pıhtı iltihabı veya şiddetli ağrı gibi komplikasyon gelişen hastalarda, diğer tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda cerrahi seçenekler düşünülebilir. Cerrahi sırasında varisli damar bağlanır ve çıkarılır. Ancak günümüzde lazer ve radyofrekans gibi kapalı yöntemler birçok hasta için ilk seçenek olabilir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşamda en önemli nokta, bacaklarınızın üzerindeki yükü azaltmak ve dolaşımı desteklemektir. Uzun süre aynı pozisyonda kalmamaya özen gösterin. Ayakta iş yapıyorsanız, fırsat buldukça bacaklarınızı hareket ettirin; otururken de arada bir ayağa kalkın ve kısa yürüyüşler yapın. Akşamları bacaklarınızı hafif yüksekte dinlendirmek şişliği azaltır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika orta tempolu yürüyüş yapın.
• Kilonuzu koruyun; kilo fazlası bacaklardaki damarları zorlar.
• Sigara içmeyin, çünkü sigara damar sağlığını olumsuz etkiler.
• Çok sıcak ortamlardan ve uzun süreli güneşlenmekten kaçının; sıcak damarları genişletir.
• Bacak bacak üstüne atarak uzun süre oturmaktan sakının.

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıllar) tüketmek kabızlığı önleyerek karın içi basıncın artmasını engeller. Tuz tüketimini azaltmak ödem ve şişliği hafifletebilir. Bol su içmek de kanın akışkanlığını destekler. Egzersiz olarak yüzme ve bisiklet özellikle önerilir; bu aktiviteler bacak kaslarını çalıştırır ve damarlardan kanın kalbe dönüşünü kolaylaştırır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varisler görünüm kaygısı yaratabilir veya ağrı nedeniyle günlük aktivitelerden alınan keyfi azaltabilir. Bu durum özgüveni olumsuz etkileyebilir ve bazen kaygı ya da depresif hislere yol açabilir. Unutmayın ki endişelenmeniz normaldir; tedavi seçenekleri hakkında bilgi sahibi olmak ve destek aramak iyileşmenin önemli bir parçasıdır.

Önleme

Varisin oluşumunu tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve belirtileri azaltmak mümkündür. Düzenli egzersiz, kilo kontrolü, uzun süre ayakta kalmaktan kaçınma ve bacakları düzenli olarak dinlendirme gibi önlemler riski azaltır. Ayrıca ailede varis öyküsü varsa doktorunuzla erken dönemde görüşerek bir önleme planı oluşturabilirsiniz.

Tarama programları

Toplumda varis için düzenli bir tarama önerilmemektedir. Ancak ailenizde varis öyküsü varsa veya sık sık bacak ağrısı, şişlik yaşıyorsanız, doktor kontrolünde değerlendirme yaptırmanız uygun olacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte renk değişiklikleri (genellikle ayak bileklerinde kahverengi lekeler)
• Ciltte sertleşme, kaşıntı ve egzama benzeri değişiklikler
• Bacakta iyileşmesi zor yaralar (venöz ülser)
• Varis bölgesinde kanama
• Yüzeyel damar iltihabı (ağrılı, kırmızı ve sert damar)
• Derin damarlarda pıhtı oluşumu (derin ven trombozu), ciddi bir durumdur

Uzun vadeli görünüm

Varisler çoğu zaman iyi huylu bir durumdur ve doğru bakım, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde tıbbi tedavi ile şikayetler kontrol altına alınabilir. Tedavi edilen hastalarda görünüm ve belirtiler belirgin şekilde iyileşir. Ancak zamanla yeni varisler gelişebilir, bu nedenle düzenli kontroller ve sağlıklı alışkanlıklar devam etmelidir. Büyük komplikasyonlar nadirdir; bu komplikasyonları önlemek için erken dönemde hekime başvurmak önemlidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.