Lupus (SLE) Genel Bakış

Genel Bakış

Lupus (SLE olarak da bilinir) vücudun bağışıklık sisteminin kendi sağlıklı doku ve organlarına saldırdığı kronik bir hastalıktır. Bu saldırı iltihaplanmaya ve çeşitli organlarda hasara yol açabilir. Genellikle alevlenme (belirtilerin kötüleştiği dönem) ve sakinleşme (belirtilerin hafiflediği dönem) şeklinde seyreder.

Lupus dünya genelinde milyonlarca insanı etkiler. Kadınlarda daha sık görülür, her 10 hastadan 9'u kadındır. Türkiye'de de bilinen bir hastalıktır.

En sık 15-44 yaş arası kadınları etkiler. Ancak erkekler, çocuklar ve yaşlılarda da görülebilir. Ailede lupus veya başka otoimmün hastalık öyküsü olanlarda risk biraz daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yorgunluk ve halsizlik
• Eklem ağrıları ve şişlik (özellikle el, bilek, diz eklemleri)
• Yüzde kelebek şeklinde döküntü (burun üzeri ve yanaklar)
• Güneşe çıkınca artan cilt döküntüleri
• Saç dökülmesi
• Ateş
• Ağızda veya burunda yaralar

Çocuklarda belirtiler

• Aynı belirtilere ek olarak daha şiddetli seyredebilir
• Böbrek tutulumu daha sık görülür
• Büyüme ve gelişme geriliği
• Kilo kaybı
• Uzun süreli ateş

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Daha hafif belirtiler görülür
• Eklem ağrısı ve yorgunluk ön plandadır
• Tipik kelebek döküntüsü daha az görülür
• Akciğer ve kalp zarı iltihabı (plörezi, perikardit) daha yaygın olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Lupusun kesin nedeni bilinmemektedir.
• Genetik yatkınlık (Ailede lupus olması riski artırır)
• Hormonal faktörler (östrojen hormonunun etkili olduğu düşünülmektedir)
• Çevresel tetikleyiciler (güneş ışığı, bazı enfeksiyonlar, stres)

Risk faktörleri

• Kadın olmak (özellikle doğurganlık çağında)
• Ailede lupus veya başka bir otoimmün hastalık öyküsü
• Afrika, Asya veya Hispanik kökenli olmak
• Güneşe aşırı maruz kalmak
• Sigara içmek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum bölümünde belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya nöbet gibi ciddi belirtilerde vakit kaybetmeden acile başvurun.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Yorgunluk, eklem ağrısı, cilt döküntüsü veya açıklanamayan ateş gibi belirtiler birkaç haftadır devam ediyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Güneşe çıktıktan sonra ortaya çıkan döküntüler varsa doktora görünün.

Tanı

Lupus tanısı koymak için tek bir test yoktur. Doktorunuz belirtilerinizi, tıbbi geçmişinizi ve fizik muayenenizi değerlendirir. Kan ve idrar testleri ile birlikte organ tutulumunu değerlendiren görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Yapılabilecek testler

• Antinükleer antikor (ANA) testi (ilk bakılan testtir, pozitif çıkması lupusu destekler ama tek başına tanı koydurmaz)
• Anti-dsDNA ve anti-Sm gibi özgül otoantikor testleri
• Tam kan sayımı (kansızlık, düşük beyaz küre veya trombosit sayısı görülebilir)
• İdrar tahlili ve böbrek fonksiyon testleri
• Gerekirse doku biyopsisi (böbrek veya ciltten parça alınarak incelenir)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci birkaç hafta sürebilir. Romatoloji uzmanı (eklem ve bağışıklık sistemi hastalıkları doktoru) tarafından takip edilmeniz gerekebilir. Test sonuçlarınızı doktorunuz sizinle detaylıca paylaşacak ve bir tedavi planı oluşturacaktır.

Tedavi

Lupus tedavisinin amacı, belirtileri kontrol altına almak, alevlenmeleri önlemek ve organ hasarını engellemektir. Tedavi kişiye özeldir; hastalığın şiddetine ve hangi organları etkilediğine göre değişir.

Evde kişisel bakım

• Güneşten korunun (geniş spektrumlu güneş koruyucu kullanın, şapka ve koruyucu giysiler giyin)
• Yeterli dinlenin ve uyku düzeninize dikkat edin
• Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri uygulayın
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Belirtilerinizi takip edin ve alevlenme dönemlerinde aktivitenizi azaltın

Tıbbi tedaviler

Tedavide genellikle iltihap giderici ilaçlar, sıtma ilaçları (örneğin hidroksiklorokin), bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar ve bazen biyolojik tedaviler kullanılır. Kortizonlu ilaçlar alevlenme dönemlerinde kısa süreli olarak verilebilir. Doktorunuz hangi ilacın sizin için uygun olduğuna karar verecektir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Lupus tedavisinde cerrahi nadiren gerekir. Ancak eklemlerde kalıcı hasar oluşursa veya böbrek yetmezliği gelişirse diyaliz veya böbrek nakli gibi girişimler düşünülebilir.

Bu durumla yaşamak

Lupus ile yaşarken enerjinizi iyi yönetin. İyi günlerde aktivitelerinizi planlayın, kötü günlerde dinlenin. Güneşe çıkarken mutlaka korunun. İlaçlarınızı düzenli kullanın ve doktor kontrollerinizi aksatmayın.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli ve hafif egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme, yoga gibi)
• Sağlıklı ve dengeli beslenin
• Stresten kaçının, gevşeme teknikleri öğrenin
• Enfeksiyonlardan korunun (ellerinizi sık yıkayın, hasta kişilerden uzak durun)

Diyet ve egzersiz

Antiinflamatuar (iltihap giderici) beslenme önerilir: bol sebze ve meyve, tam tahıllar, omega-3 yağ asitleri (balık, ceviz). İşlenmiş gıdalardan, şekerden ve doymuş yağlardan kaçının. Egzersiz eklemleri rahatlatır, yorgunluğu azaltır ancak aşırıya kaçmayın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Lupus kaygı, depresyon ve umutsuzluk gibi duygulara yol açabilir. Belirtilerin ne zaman artacağını bilememek zor olabilir. Bu duyguları yaşamak normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak, destek gruplarına katılmak faydalı olabilir. Kriz anlarında 112'yi arayın veya bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.

Önleme

Lupus tamamen önlenebilir bir hastalık değildir. Ancak alevlenmeleri tetikleyen faktörlerden kaçınarak belirtilerinizi daha iyi yönetebilirsiniz. Güneşten korunmak, stresten uzak durmak ve sağlıklı yaşam tarzı benimsemek alevlenme riskini azaltır.

Aşılar

Grip, zatürre ve COVID-19 aşıları genellikle önerilir. Ancak bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanıyorsanız canlı aşılar (örneğin kızamık, kabakulak, suçiçeği) yapılmamalıdır. Hangi aşıların sizin için uygun olduğunu doktorunuza danışın.

Tarama programları

Lupus için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailesinde lupus olan kişiler, belirtiler gelişirse erken teşhis için doktora başvurmalıdır. Teşhis konulduktan sonra böbrek fonksiyonları, tansiyon ve kolesterol düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Böbrek yetmezliği (lupus nefriti)
• Kalp zarı iltihabı ve kalp hastalıkları
• Akciğer zarı iltihabı ve solunum sorunları
• Kan pıhtılaşması (tromboz)
• Enfeksiyonlara yatkınlık
• Kansızlık ve kan hücrelerinde azalma

Uzun vadeli görünüm

Tedavi edilmezse lupus ciddi organ hasarına yol açabilir. Ancak günümüzde etkili tedaviler sayesinde çoğu kişi hastalığını kontrol altına alabilir ve iyi bir yaşam kalitesine sahip olabilir. Erken teşhis, düzenli takip ve tedaviye uyum ile lupusun uzun vadede yönetilmesi mümkündür. İlaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri ile hastaların büyük çoğunluğu normal bir hayat sürebilir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Lupus Foundation of America
• World Lupus Federation

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.