Lyme Hastalığı

Genel Bakış

Lyme hastalığı, kenelerin ısırmasıyla bulaşan bakteriyel bir enfeksiyondur. Bu hastalığa neden olan bakteri Borrelia burgdorferi'dir. Erken teşhis edilmezse eklem, sinir ve kalp sorunlarına yol açabilir.

Türkiye'de nadir görülse de, özellikle kırsal alanlarda, ormanlık ve çimenlik bölgelerde kene teması olan kişilerde risk vardır.

Kene tarafından ısırılan herkes Lyme hastalığına yakalanabilir. En çok açık hava etkinlikleri yapanlar, kampçılar ve orman işçileri risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Ateş
• Baş ağrısı
• Şiddetli yorgunluk
• Kas ve eklem ağrıları
• Şişmiş lenf düğümleri (boyun, koltuk altı gibi)
• Eritema migrans adı verilen, ısırık yerinden başlayıp yayılan daire şeklinde kırmızı döküntü

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda döküntü daha belirgin olabilir
• Halsizlik, iştahsızlık
• Sinirlilik, ağlama nöbetleri
• Ateş ve baş ağrısı sık görülür

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha hafif veya atipik olabilir (döküntüsüz seyredebilir)
• Eklem ağrıları ve şişlik daha belirgindir
• Nörolojik belirtiler (yüz felci, karıncalanma) daha sık görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Borrelia burgdorferi bakterisi, enfekte bir kenenin (özellikle Ixodes türü) ısırmasıyla bulaşır.
• Bu keneler genellikle geyik, fare gibi hayvanlarda bulunur; insanlara ormanlık veya çimenlik alanlarda temas eder.

Risk faktörleri

• Ormanlık veya uzun otlu alanlarda bulunmak
• Kene ısırığına karşı koruyucu giysi (uzun kollu, pantolon paçalarını çorap içine sokmak) giymemek
• Vücuda kene kovucu sprey sürmemek
• Kene ısırığını fark etmeden gece boyunca dışarıda kalmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Kene ısırığından sonra döküntü veya grip benzeri belirtiler (ateş, baş ağrısı, yorgunluk) ortaya çıkarsa hemen bir sağlık kuruluşuna başvurun.
• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa 112'yi arayın.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kene ısırığı geçirdiyseniz ve belirti olmasa bile doktorunuza danışın. Erken dönemde koruyucu antibiyotik gerekebilir.
• Lyme hastalığı teşhisi konmuş ve tedavi altındaysanız, belirtileriniz düzelene kadar düzenli kontrole gidin.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, fizik muayene yapar ve kene ısırığı öykünüzü sorgular. Tipik döküntü varsa doğrudan tanı konabilir. Ayrıca kan testleri ile doğrulanır.

Yapılabilecek testler

• ELISA testi: Antikorları taramak için ilk yapılan kan testi.
• Western blot testi: ELISA pozitif çıkarsa doğrulama için yapılır.
• PCR testi: Bakterinin genetik materyalini doğrudan aramak için kullanılır (özellikle eklem sıvısı veya beyin omurilik sıvısında).

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz size birkaç soru soracak (nerede kene ısırdı, ne zaman, hangi belirtiler var). Kan testi için bir tüp kan alınabilir. Sonuçlar genellikle birkaç gün içinde çıkar. Beklerken doktorunuz, eğer yüksek risk varsa, tedaviye başlayabilir.

Tedavi

Lyme hastalığı antibiyotiklerle tedavi edilir. Tedavi ne kadar erken başlarsa iyileşme o kadar hızlı ve tam olur.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, bitki çayı).
• Dinlenmeye özen gösterin, vücudunuzu fazla yormayın.
• Ateş ve ağrı için doktorunuzun önerdiği basit ağrı kesicileri kullanabilirsiniz (ilaç ismi vermeyin).
• Tedavi süresince alkolden kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, hastalığın evresine ve belirtilerinize göre ağızdan veya damardan antibiyotik tedavisi uygulayacaktır. Tedavi süresi genellikle 10 ila 28 gün arasında değişir. Reçete edilen ilacı düzenli olarak, önerilen süre boyunca kullanmak çok önemlidir. Kesintisiz kullanmazsanız enfeksiyon tekrarlayabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Lyme hastalığında cerrahi bir tedavi gerekmez. Nadiren gelişen eklem iltihabı durumlarında eklem sıvısı boşaltılabilir ancak bu bir ameliyat değildir.

Bu durumla yaşamak

Çoğu insan tedavi sonrası normal hayatına döner. Bazı kişilerde yorgunluk, kas-eklem ağrıları veya hafıza sorunları aylarca sürebilir. Bu durumda sabırlı olun ve doktor kontrolünde kalmaya devam edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kene ısırıklarından korunmak için uzun kollu giysiler giyin, pantolonu çorabın içine sokun.
• Dışarıdan geldiğinizde vücudunuzu kene açısından kontrol edin.
• Bağışıklık sisteminizi güçlü tutmak için düzenli uyuyun, stresten kaçının.

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme önemlidir. Bol sebze ve meyve tüketin. Egzersize yavaşça başlayın; aşırı yorulmaktan kaçının. Yürüyüş, hafif yoga veya esneme hareketleri iyi gelebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uzun süren belirtiler kaygı, üzüntü ve çaresizlik hissine yol açabilir. Bu hisleri yaşamak normaldir. Duygularınızı ailenizle veya bir profesyonelle paylaşmaktan çekinmeyin. Gerekirse bir psikologdan destek alabilirsiniz.

Önleme

Evet, kene ısırıklarından korunarak Lyme hastalığı büyük oranda önlenebilir.

Aşılar

Şu anda Türkiye'de ve dünyada yaygın kullanımda olan bir Lyme aşısı bulunmamaktadır. Aşı üzerinde çalışmalar devam etmektedir.

Tarama programları

Rutin tarama (herkese yapılan test) önerilmez. Yalnızca kene ısırığı ve belirtileri olan kişilere test yapılmalıdır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Eklem iltihabı (Lyme artriti) – özellikle dizlerde şişlik ve ağrı
• Nörolojik sorunlar – menenjit, yüz felci, sinirlerde uyuşma, kısa süreli hafıza kaybı
• Kalp sorunları – kalp ritim bozuklukları (Lyme karditi)

Uzun vadeli görünüm

Erken teşhis ve uygun tedavi ile Lyme hastalığının tamamen iyileşme şansı çok yüksektir. Geç dönemde teşhis edilen hastalar bile tedaviden fayda görür. Nadiren kalıcı eklem veya sinir belirtileri olabilir, ancak çoğu kişi zamanla iyileşir. Umudunuzu kaybetmeyin.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Lyme ve İlişkili Hastalıklar Derneği (ILADS) ↗
• Lyme Hastalığı Vakfı (LymeDisease.org) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türkiye Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanlık Derneği (EKMUD) ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.