Malaria
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Sıtma, enfekte dişi Anofel sivrisineklerinin ısırmasıyla bulaşan paraziter bir hastalıktır. Parazitler karaciğere ve kana yerleşerek ateş, titreme gibi belirtilere yol açar.
Önemli bilgiler
- Sıtma paraziti (Plasmodium) ile bulaşır.
- Sivrisinek ısırığıyla geçer.
- Tedavi edilmezse ciddi sorunlara yol açabilir.
Sıtma, özellikle Afrika, Güneydoğu Asya ve Güney Amerika gibi tropikal bölgelerde yaygındır. Türkiye'de yerli vaka sayısı çok azdır; çoğu yurt dışı kaynaklıdır.
Herkes sıtmaya yakalanabilir ancak küçük çocuklar, hamileler ve bağışıklık sistemi zayıf olanlar daha ağır etkilenebilir.
Belirtiler
- Bilinç kaybı veya nöbet geçirme
- Solunum güçlüğü
- Şiddetli baş ağrısı ve boyun sertliği
- Aşırı halsizlik ve ayakta duramama
- ⚠Yüksek ateşin 24 saatten uzun sürmesi
- ⚠Sık kusma ve sıvı alamama
- ⚠Ciltte veya gözlerde sararma
- ⚠İdrar miktarında azalma
Yaygın belirtiler
- Yüksek ateş
- Titreme ve üşüme
- Terleme
- Baş ağrısı
- Kas ve eklem ağrıları
- Yorgunluk
- Bulantı ve kusma
Çocuklarda belirtiler
- Ateş ve halsizlik
- Kusma ve ishal
- Uyku hali ve huzursuzluk
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yüksek ateş
- Şiddetli baş ağrısı
- Bilinç bulanıklığı
- Nefes darlığı
Nedenler
Ana nedenler
- Sıtma paraziti (Plasmodium) taşıyan dişi Anofel sivrisineğinin ısırması
- Kan transfüzyonu (nadir)
- Anneden bebeğe geçiş (nadir)
Risk faktörleri
- Sıtmanın yaygın olduğu bölgelere seyahat
- Koruyucu ilaç kullanmamak
- Sivrisinekten korunmak için önlem almamak
- Açık havada uyumak
- Sıtma mevsiminde bölgede bulunmak
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Seyahat dönüşü ateş, titreme gibi belirtiler varsa hemen doktora başvurun
- Belirtiler 24 saat içinde şiddetlenirse acile gidin
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Seyahat öncesi sağlık kontrolü ve koruyucu ilaç bilgisi almak
- Sıtma riskli bölgeden döndükten sonra 3 ay içinde herhangi bir ateş durumunda doktora danışmak
Tanı
Doktor belirtilerinizi ve seyahat öykünüzü dinler. Sıtma şüphesi varsa kan testi yapılır.
Yapılabilecek testler
- Kan yayması (mikroskopla parazit aranır)
- Hızlı tanı testleri (kart testi)
- PCR testi (kesin tanı için)
Randevunuzda neler beklenir
Kan testi için parmağınızdan veya damarınızdan kan alınır. Sonuç genellikle birkaç saat içinde çıkar. Teşhis konulduktan sonra tedavi hemen başlatılır.
Tedavi
Sıtma tedavisi, paraziti vücuttan temizlemeyi hedefler. Tedavi genellikle ağızdan alınan ilaçlarla yapılır. Ağır vakalarda hastanede damar yoluyla ilaç tedavisi gerekebilir.
Evde kişisel bakım
- Bol sıvı tüketin, özellikle su ve ayran
- Dinlenin, vücudunuzu yormayın
- Ateşi düşürmek için doktorunuzun önerdiği ateş düşürücüleri kullanın (ilaç adı yok)
Tıbbi tedaviler
Tedavide parazit türüne ve hastalığın şiddetine göre farklı ilaç kombinasyonları kullanılır. Ağır sıtmada hastane yatışı ve damar içi ilaçlar gerekebilir. Doktorunuz size uygun tedaviyi belirleyecektir. Sağlık Bakanlığı, sıtma tedavisini ücretsiz olarak sunmaktadır.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Cerrahi tedavi gerekmez.
Bu durumla yaşamak
Sıtma geçirdikten sonra bir süre halsizlik ve yorgunluk hissedebilirsiniz. Tam iyileşme birkaç haftayı bulabilir. Bu sürede dinlenmek ve beslenmenize dikkat etmek önemlidir.
Yaşam tarzı ipuçları
- Tam iyileşene kadar ağır egzersizlerden kaçının
- Sivrisineklere karşı korunmaya devam edin (cibinlik, kovucu sprey)
- Seyahat planlarınızı doktorunuzla paylaşın
Diyet ve egzersiz
Sıtma sonrası beslenmenize protein, vitamin ve mineral açısından zengin gıdalar ekleyin. Bol sıvı tüketin. Yavaş yavaş hafif yürüyüşlere başlayabilirsiniz.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Hastalık sürecinde kaygı, halsizlik ve moral bozukluğu yaşanabilir. Kendinize zaman tanıyın, sevdiklerinizle konuşun. Endişelerinizi doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin.
Önleme
Evet, sıtma önlenebilir bir hastalıktır. En önemli önlem sivrisinek ısırıklarından korunmaktır. Ayrıca sıtma riskli bölgelere seyahat edecekler doktorlarına danışarak koruyucu ilaç kullanabilir.
Aşılar
Şu anda sıtmaya karşı onaylı bir aşı bulunmaktadır (RTS,S/AS01 aşısı) ancak Türkiye'de rutin kullanımda değildir. Korunma yöntemleri arasında aşı yer almamaktadır.
Tarama programları
Sıtma için düzenli tarama önerilmez. Ancak riskli bölgeden dönenlerde belirtiler varsa test yapılır.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Ağır anemi (kansızlık)
- Beyin sıtması (serebral sıtma)
- Böbrek yetmezliği
- Solunum sıkıntısı
- Dalak yırtılması
- Ölüm (nadir)
Uzun vadeli görünüm
Sıtma, erken teşhis ve uygun tedavi ile tamamen iyileşebilir. Tedavi edilmezse ciddi sonuçlar doğurabilir ancak modern tıp sayesinde çoğu vaka başarıyla tedavi edilmektedir. Doktorunuzun önerilerine uyarak sağlığınıza kavuşabilirsiniz.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.