Melanoma (Skin Cancer)
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Melanom, ciltteki pigment hücrelerinden (melanositler) kaynaklanan bir cilt kanseri türüdür. Erken fark edilirse tedavisi mümkündür.
Önemli bilgiler
- Melanom, en tehlikeli cilt kanseri türüdür, ancak erken teşhis edildiğinde büyük oranda iyileşme sağlanabilir.
- Güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınları melanomun en önemli nedenidir.
- Düzenli cilt muayenesi ve ben takibi hayat kurtarabilir.
Melanom, diğer cilt kanserlerine göre daha az yaygındır, ancak görülme sıklığı Türkiye'de de artmaktadır.
Her yaşta görülebilmekle birlikte, özellikle açık tenli, çok sayıda beni olan ve güneş yanığı geçmişi bulunan kişilerde daha sık ortaya çıkar.
Belirtiler
- Nadiren melanom ileri evrelerde nefes darlığı, şiddetli baş ağrısı veya nöbet gibi belirtilere yol açabilir. Bu durumda 112 acil yardım aranmalıdır.
- ⚠Yeni veya değişen bir ben fark ederseniz en geç bir hafta içinde bir dermatoloğa başvurun.
- ⚠Ciltte iyileşmeyen bir yara varsa hemen doktora görünün.
Yaygın belirtiler
- Bir benin şeklinde, renginde veya boyutunda değişiklik
- Asimetrik, düzensiz kenarlı bir lezyon
- Birden fazla renk içeren (siyah, kahverengi, mavi, kırmızı) bir ben
- Kaşıntı, kanama veya kabuklanma gösteren bir ben
- 6 mm'den büyük bir ben (ancak daha küçük olabilir)
Çocuklarda belirtiler
- Çocuklarda melanom nadirdir, ancak yeni veya değişen bir lezyon, kanama veya kaşıntı görülebilir.
- Doğuştan büyük benler risk oluşturabilir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yaşlılarda melanom sıklıkla güneş gören bölgelerde (yüz, kafa derisi, kulak) ortaya çıkar.
- Ciltte iyileşmeyen yara veya renk değişimi gözlenebilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Güneşten gelen ultraviyole (UV) ışınlarına aşırı maruz kalmak
- Solaryum gibi yapay UV kaynaklarının kullanımı
- Genetik yatkınlık (aile öyküsü)
Risk faktörleri
- Açık ten, çilli cilt, kızıl veya sarı saç
- 50'den fazla ben veya atipik benler
- Geçmişte güneş yanığı geçirmiş olmak
- Zayıflamış bağışıklık sistemi
- Ailede melanom öyküsü
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Bir bende yukarıdaki belirtilerden herhangi biri varsa
- Ciltte iyileşmeyen bir yara varsa
- Ben büyüyor veya şekil değiştiriyorsa
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Yılda bir kez cilt muayenesi yaptırmak risk altındaki kişiler için önerilir.
- Aile öyküsü olanlar daha sık kontrol ettirmelidir.
Tanı
Dermatolog, önce cildinizi dikkatlice muayene eder. Şüpheli bir lezyonu dermatoskop adı verilen özel bir büyüteçle inceler.
Yapılabilecek testler
- Dermatoskopi (cilt yüzeyini büyüterek inceleme)
- Biyopsi (şüpheli bölgeden küçük bir parça alınarak patolojide incelenmesi)
- Gerekirse görüntüleme yöntemleri (ultrason, BT, MR)
Randevunuzda neler beklenir
Tanı süreci genellikle hızlıdır. Biyopsi sonucuna göre evreleme yapılır ve tedavi planı belirlenir. Erken evre melanomda tam iyileşme mümkündür.
Tedavi
Melanom tedavisi kanserin evresine, yerine ve hastanın genel sağlık durumuna göre değişir. Erken evrede cerrahi çıkarma yeterli olabilir. İleri evrelerde ek tedaviler gerekebilir.
Evde kişisel bakım
- Cildinizi güneşten koruyun (güneş kremi, şapka, koruyucu giysi)
- Benlerinizi düzenli olarak takip edin
- Doktor kontrollerini aksatmayın
Tıbbi tedaviler
Cerrahi, immünoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve radyoterapi gibi çeşitli tedaviler uygulanır. Hangi tedavinin uygun olduğuna doktorunuz karar verir. İlaç isimleri ve dozları mutlaka doktor tarafından belirlenmelidir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Erken evre melanomda tümörün cerrahi olarak çıkarılması en sık kullanılan ve genellikle iyileştirici olan yöntemdir. İleri evrede de cerrahi diğer tedavilerle birlikte uygulanabilir.
Bu durumla yaşamak
Melanom tedavisi sonrası düzenli kontroller devam eder. Cildinizi güneşten korumak ve benlerinizi takip etmek ömür boyu önemlidir.
Yaşam tarzı ipuçları
- Güneşten koruyucu önlemler almak
- Düzenli cilt muayenesi yaptırmak
- Sigara kullanmamak
- Sağlıklı beslenmek
Diyet ve egzersiz
Dengeli beslenme ve düzenli egzersiz bağışıklık sisteminizi güçlendirerek tedaviye yardımcı olabilir. Herhangi bir diyet değişikliği için doktorunuza danışın.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Melanom tanısı psikolojik olarak zorlayıcı olabilir. Kaygı, korku ve üzüntü normaldir. Destek almak önemlidir.
Önleme
Melanom tamamen önlenemese de risk önemli ölçüde azaltılabilir. En önemli önlem güneşten korunmaktır.
Aşılar
Şu anda melanomu önleyen bir aşı bulunmamaktadır.
Tarama programları
Risk altındaki kişiler için düzenli cilt muayenesi önerilir. Sağlık Bakanlığı'nın tarama programı bulunmaktadır, aile hekiminize danışabilirsiniz.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Cilt kanserinin çevre dokulara yayılması
- Lenf düğümlerine sıçraması
- Akciğer, karaciğer, beyin gibi uzak organlara metastaz yapması
- Tedavi edilmezse hayati risk oluşması
Uzun vadeli görünüm
Erken teşhis edilen melanomda iyileşme oranı çok yüksektir. İleri evre melanomda bile günümüzde etkili tedaviler mevcuttur. Düzenli takip ve tedaviye uyum ile uzun yıllar sağlıklı bir yaşam mümkündür.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türk Dermatoloji Derneği ↗ · Türkiye
- Türkiye Kanserle Savaş Vakfı ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.