Microscopic colitis

Genel Bakış

Mikroskobik kolit, kalın bağırsağın (kolon) iç yüzeyinde iltihaplanma ile seyreden bir hastalıktır. Bu iltihaplanma sadece mikroskop altında görülebilir, bu yüzden adı 'mikroskobik'tir. Normalde bağırsak dokusu sağlıklı görünür, ancak biyopsi (küçük doku örneği alınarak incelenmesi) ile iltihap tespit edilir. Hastalık genellikle kronik (uzun süreli) sulu ishale yol açar.

Mikroskobik kolit, sanılandan daha sık görülür ancak nadir bir hastalık olarak kabul edilir. Her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 10-20'sinde yeni tanı konur. İshal şikayeti ile doktora başvuran orta yaşlı ve yaşlı kadınlarda daha sık teşhis edilir.

Mikroskobik kolit en çok 50 yaş üstü kişilerde görülür, ancak genç erişkinlerde de ortaya çıkabilir. Kadınlarda erkeklere oranla daha sıktır. Sigara içenlerde, otoimmün hastalıkları (bağışıklık sisteminin vücuda saldırdığı hastalıklar) olanlarda ve bazı ilaçları uzun süre kullananlarda risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kronik sulu ishal (günde 3-10 kez, bazen daha fazla)
• Karında kramp şeklinde ağrı
• Acil tuvalet ihtiyacı (ani ve zorlu ishal hissi)
• Hafif kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• Bazen dışkıda mukus (sümüksü madde) görülmesi

Çocuklarda belirtiler

• Mikroskobik kolit çocuklarda çok nadirdir, ancak görüldüğünde kronik ishal ve karın ağrısı yapar.
• Büyüme ve gelişmede gecikme olabilir.
• Çocuklarda kilo alamama veya kilo kaybı dikkat çekicidir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlı erişkinlerde ishal daha şiddetli olabilir ve sıvı kaybına (dehidrasyon) yol açabilir.
• Elektrolit dengesizlikleri (vücuttaki minerallerin bozulması) daha sık görülür.
• Yorgunluk ve güçsüzlük belirgin olabilir.
• İlaç kullanımına bağlı etkileşimler daha önemli hale gelir.

Nedenler

Ana nedenler

• Kesin nedeni bilinmemekle birlikte, bağışıklık sisteminin kalın bağırsak iç yüzeyine saldırması sonucu iltihap oluştuğu düşünülmektedir.
• Bazı ilaçlar hastalığı tetikleyebilir: özellikle nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (ağrı kesiciler), proton pompa inhibitörleri (mide asidini azaltan ilaçlar) ve bazı antibiyotikler.
• Sigara içmek, mikroskobik kolit gelişme riskini artırır.
• Genetik yatkınlık (ailede benzer hastalık öyküsü) rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• 50 yaş üstü olmak
• Kadın cinsiyet
• Sigara içmek
• Otoimmün hastalıklar (çölyak hastalığı, romatoid artrit, tiroid hastalıkları) varlığı
• Uzun süreli ağrı kesici veya mide koruyucu ilaç kullanımı
• Geçirilmiş bağırsak enfeksiyonları

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Birkaç günden uzun süren ve durdurulamayan ishal
• İshalle birlikte şiddetli karın ağrısı veya ateş
• Kilo kaybı veya dehidrasyon belirtileri (aşırı susama, baş dönmesi, idrar azalması)
• Dışkıda kan görülmesi

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Hafif ama sürekli ishal şikayetiniz varsa (3-4 haftadan uzun süren)
• Karın ağrısı ve tuvalet alışkanlığında değişiklik fark ederseniz
• Ailenizde mikroskobik kolit veya benzeri bağırsak hastalığı öyküsü varsa
• Yorgunluk ve halsizlik gibi genel belirtiler eşlik ediyorsa

Tanı

Mikroskobik kolit tanısı, diğer ishal nedenleri dışlandıktan sonra konur. Doktorunuz öncelikle detaylı bir öykü alır ve fizik muayene yapar. Kesin tanı için kolonoskopi (kalın bağırsağın kameralı incelemesi) sırasında bağırsak iç yüzeyinden küçük doku örnekleri (biyopsi) alınır. Bu örnekler mikroskop altında incelenerek iltihap varlığı tespit edilir.

Yapılabilecek testler

• Kolonoskopi: Kalın bağırsağın tamamının kamera ile görüntülenmesi
• Biyopsi: Kolonoskopi sırasında alınan küçük doku parçalarının patolojik incelemesi
• Dışkı testleri: Enfeksiyon veya diğer nedenleri dışlamak için
• Kan testleri: İltihap belirteçleri ve diğer hastalıkların araştırılması

Randevunuzda neler beklenir

Kolonoskopi öncesinde bağırsak temizliği için bir sıvı içmeniz istenir. İşlem sırasında hafif bir sedasyon (sakinleştirici) verilir, bu nedenle ağrı hissetmezsiniz. İşlem yaklaşık 20-30 dakika sürer. Sonrasında birkaç saat dinlenmeniz gerekir. Biyopsi sonuçları birkaç gün içinde çıkar. Tanı konduktan sonra doktorunuz tedavi planını anlatacak ve takip randevuları verecektir.

Tedavi

Mikroskobik kolit tedavisinde amaç ishali ve diğer belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi genellikle diyet değişiklikleri, tetikleyici ilaçların kesilmesi ve ilaç tedavisini içerir. Hastalığın şiddetine göre tedavi kişiye özeldir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, ayran, bitki çayları gibi) – ishal sıvı kaybına yol açar.
• Kafein, alkol ve çok baharatlı yiyeceklerden kaçının.
• Lifli gıdaları azaltın; özellikle çözünür lif (yulaf, muz) tercih edin.
• Yağlı ve ağır yemeklerden uzak durun.
• Süt ve süt ürünlerini geçici olarak azaltın (laktoz intoleransı gelişebilir).
• Düzenli ve küçük porsiyonlar halinde yemek yiyin.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, bağırsaktaki iltihabı azaltmaya yönelik ilaçlar önerebilir. Bunlar genellikle kortikosteroid grubu ilaçlardır ve bağırsakta etkili olan özel formları vardır. Ayrıca ishal önleyici bazı ilaçlar da kullanılabilir. Tedavi süresi ve dozu kişiye göre ayarlanır. İlaçları doktor tavsiyesi olmadan kullanmayınız.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Mikroskobik kolitte cerrahi tedavi çok nadiren gerekir. İlaç tedavisine yanıt vermeyen çok şiddetli vakalarda, bağırsağın bir kısmının çıkarılması (kolektomi) düşünülebilir. Operasyon genellikle son çaredir ve hasta ile doktor birlikte karar verir.

Bu durumla yaşamak

Mikroskobik kolit ile yaşarken en önemli nokta, belirtileri kontrol altında tutmaktır. İshal ataklarınızı tetikleyen yiyecek ve içecekleri öğrenin ve onlardan kaçının. Tuvalete erişiminizin kolay olduğu planlar yapın. Bol bol dinlenin, çünkü yorgunluk sık görülür. Yakınlarınıza durumunuzu anlatın, böylece anlayış gösterirler.

Yaşam tarzı ipuçları

• Sigara içiyorsanız bırakmayı deneyin.
• Stresten uzak durun; meditasyon, yoga veya yürüyüş gibi rahatlama yöntemleri deneyin.
• Düzenli uyuyun ve uyku düzeninize dikkat edin.
• İshal atakları sırasında tuvalete yakın olmak için dışarı çıkarken plan yapın.
• Seyahat ederken ishal önleyici ilaçları doktorunuzun önerisiyle yanınızda bulundurun.

Diyet ve egzersiz

Diyetinizde kayıp olan sıvı ve tuzları yerine koymak önemlidir. Bol su için, elektrolit içeren içecekler (örneğin ayran) iyi gelir. Egzersiz yapmak genel sağlık için faydalıdır, ancak ishal atakları sırasında aşırı yorulmamaya dikkat edin. Yürüyüş gibi hafif egzersizler tercih edilebilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik ishal ve belirsizlik kaygı ve depresyona yol açabilir. Kendinizi sosyal hayattan izole etmeyin. Duygusal destek almak için bir psikolog veya psikiyatriste başvurmaktan çekinmeyin. Unutmayın, bu hastalık sizin kimliğinizi değil, sadece bir sağlık durumunuzu tanımlar.

Önleme

Mikroskobik kolit tam olarak önlenemez, ancak risk faktörlerini azaltarak olasılığı düşürebilirsiniz. Sigara içmemek, ağrı kesicileri gereksiz yere kullanmamak ve sağlıklı bir bağışıklık sistemi için dengeli beslenmek önemlidir. Eğer tetikleyici bir ilacı kullanıyorsanız, doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Tarama programları

Mikroskobik kolit için rutin bir tarama testi yoktur. Hastalık genellikle ishal şikayeti ile doktora başvuran kişilerde yapılan tetkikler sonucunda teşhis edilir. Ailede benzer hastalık öyküsü varsa, doktorunuz belirtiler ortaya çıktığında gerekli testleri isteyecektir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kronik ishale bağlı sıvı ve elektrolit kaybı (dehidrasyon)
• Kilo kaybı ve beslenme yetersizlikleri
• Yaşam kalitesinde düşüş (sık tuvalet ihtiyacı, sosyal kısıtlamalar)
• Nadir durumlarda bağırsakta başka iltihabi hastalıkların gelişmesi

Uzun vadeli görünüm

Mikroskobik kolit genellikle iyi seyirli bir hastalıktır. Tedavi ile çoğu kişinin belirtileri hafifler veya tamamen kaybolur. Hastalık bazen nüksedebilir (tekrarlayabilir), ancak bu durumda da tedavi yine etkili olur. Uzun vadede ciddi bir komplikasyon beklenmez ve yaşam süresini etkilemez. Düzenli doktor takibi ile sağlıklı bir yaşam sürdürmek mümkündür.

Destek bul

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı Kronik Hastalıklar Daire Başkanlığı ↗ · Türkiye

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.