Mumps

Genel Bakış

Kabakulak, tükürük bezlerinin (yanaklarınızın altındaki bezler) şişmesine neden olan viral bir enfeksiyondur. Bu hastalık genellikle çocuklarda görülür ve aşıyla önlenebilir.

Kabakulak, aşılama sayesinde eskisi kadar yaygın değildir; ancak aşı oranlarının düştüğü bölgelerde hâlâ salgınlar görülebilir.

Kabakulak en sık 5-14 yaş arası çocukları etkiler, ancak aşısız yetişkinlerde ve ergenlerde daha ağır seyredebilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Yanaklarda veya çene altında ağrılı şişlik (genellikle bir veya iki taraflı)
• Yüksek ateş (38-39°C)
• Baş ağrısı
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık
• Yutkunma veya çiğneme sırasında ağrı

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle daha hafiftir ve sadece birkaç gün sürebilir
• Bebeklerde nadiren şişlik görülür, daha çok ateş ve huysuzluk ön plandadır

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Ergenlerde ve yetişkinlerde şişlik daha belirgin ve ağrılı olabilir
• Yüksek ateş 1 haftadan uzun sürebilir
• Erkeklerde testislerde ağrı ve şişlik (orşit) görülebilir
• Kadınlarda yumurtalıklarda ağrı (ooforit) olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Kabakulak virüsü (Rubulavirus) adı verilen bir virüs nedeniyle oluşur.
• Virüs, enfekte bir kişinin öksürük veya hapşırıkla yaydığı damlacıkların solunmasıyla bulaşır.
• Ayrıca virüs bulaşmış yüzeylere (kapı kolları, bardaklar) dokunduktan sonra ağız, burun veya göze temas etmek de bulaşmaya yol açabilir.

Risk faktörleri

• Aşısız olmak veya aşı takvimini tamamlamamış olmak
• Kabakulak hastasıyla aynı evde yaşamak veya yakın temasta bulunmak
• Kalabalık ortamlar (okul, kreş, yurt)
• Zayıflamış bağışıklık sistemi (kanser tedavisi görenler, organ nakli yapılanlar)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen doktora başvurun veya 112'yi arayın.
• Erkek çocuklarda veya yetişkin erkeklerde testis ağrısı ve şişlik varsa gecikmeden sağlık kuruluşuna gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kabakulak şüphesi varsa ve belirtiler hafifse, bir sağlık kuruluşuna başvurarak tanı ve tedavi hakkında bilgi alın.
• Ateş 3 günden uzun sürerse veya şişlik geçmezse doktorunuza görünün.

Tanı

Doktor, hastalık öykünüzü dinler ve fiziksel muayene yapar. Yanak ve çene altındaki şişlik tipik bir bulgudur.

Yapılabilecek testler

• Kan testi (antikor veya virüs tespiti için)
• Tükürük örneği veya boğaz kültürü
• Nadiren beyin omurilik sıvısı testi (menenjit şüphesinde)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle muayene ile konur. Testler, özellikle aşılı kişilerde tanıyı doğrulamak için gerekebilir. Sonuçlar birkaç günde çıkar, bu sürede hastalığın bulaşmasını önlemek için evde kalmanız önerilir.

Tedavi

Kabakulak için özel bir antiviral ilaç yoktur. Tedavi, belirtileri hafifletmeye ve vücudun iyileşmesini desteklemeye yöneliktir.

Evde kişisel bakım

• Bol sıvı tüketin (su, çorba, meyve suyu) – asitli içeceklerden kaçının çünkü tükürük bezlerini uyararak ağrıyı artırabilir.
• Yumuşak ve kolay çiğnenen yiyecekler tercih edin (çorba, püre, yoğurt).
• Dinlenin ve vücudunuzu zorlamayın.
• Ateş ve ağrı için doktorunuza danışarak uygun ateş düşürücü/ağrı kesici kullanabilirsiniz – kendiniz ilaç seçmeyin.
• Ilık veya soğuk kompresler şişlik ve ağrıyı hafifletebilir.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz ateş ve ağrı kontrolü için bazı ilaçlar önerebilir. Nadir durumlarda komplikasyonlar (menenjit gibi) hastanede tedavi gerektirebilir. Bu durumda damar yoluyla sıvı ve destek tedavisi uygulanabilir. Testis iltihabı (orşit) olan erkeklere ağrı kesici ve soğuk uygulama önerilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Kabakulak genellikle cerrahi tedavi gerektirmez. Ancak çok nadiren testis ağrısı şiddetliyse cerrahi müdahale (dekompresyon) düşünülebilir; bu kararı üroloji uzmanı verir.

Bu durumla yaşamak

Kabakulak geçiren bir kişi, bulaştırıcı dönem boyunca (şişlik başlamadan 2 gün önce ve şişlik geçene kadar) evde dinlenmeli, okula/işe gitmemeli ve başkalarıyla yakın temastan kaçınmalıdır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Elleri sık sık su ve sabunla yıkayın.
• Hapşırırken veya öksürürken ağzınızı dirseğinizle kapatın.
• Kullanılan tabak, çatal, bardak gibi eşyaları ayırın ve iyice yıkayın.
• Yatak istirahati yapın, televizyon veya kitap gibi sakin aktivitelerle zaman geçirin.

Diyet ve egzersiz

İyileşene kadar ağır egzersizden kaçının. Hafif yürüyüşler yapabilirsiniz. Beslenmede yumuşak ve besleyici gıdalar tercih edin; ekşi, tuzlu ve baharatlı yiyeceklerden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Hastalık sırasında yalnızlık ve endişe hissetmek normaldir. Özellikle yetişkinlerde iş gücü kaybı ve komplikasyon korkusu olabilir. Bu süreçte aileniz ve arkadaşlarınızla konuşmak, duygularınızı paylaşmak rahatlatıcı olabilir.

Önleme

Evet, kabakulak aşısı ile önlenebilir. Ayrıca hijyen kurallarına dikkat etmek bulaşmayı azaltır.

Aşılar

Kabakulak aşısı, KKK (Kızamık-Kabakulak-Kızamıkçık) aşısı olarak uygulanır. Sağlık Bakanlığı'nın rutin aşılama takviminde 12. ayda ve 4-6 yaşta olmak üzere iki doz şeklinde yapılır. Aşılama, salgınları önlemede etkilidir.

Tarama programları

Herhangi bir rutin tarama testi yoktur. Ancak kabakulak geçirmemiş ve aşısız kişiler, özellikle salgın durumlarında aşılanabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Menenjit (beyin zarlarının iltihabı) – genellikle kendiliğinden iyileşir, ancak bazı vakalarda ciddi olabilir.
• Orşit (testis iltihabı) – ergenlik sonrası erkeklerde sık görülür; nadiren kısırlığa yol açabilir.
• Ooforit (yumurtalık iltihabı) – kadınlarda görülebilir, genellikle geçicidir.
• Pankreatit (pankreas iltihabı) – şiddetli karın ağrısına neden olabilir.
• İşitme kaybı – genellikle tek taraflı ve kalıcıdır, ancak çok nadirdir.

Uzun vadeli görünüm

Kabakulak genellikle hafif seyreder ve tam iyileşme sağlanır. Komplikasyonlar nadir görülür ve çoğu hasta birkaç hafta içinde sağlığına kavuşur. Aşılama ve erken tıbbi destek ile ciddi sonuçların önüne geçilebilir. Umut verici olan, kabakulak sonrası ömür boyu bağışıklık kazanmanızdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• World Health Organization (WHO) – Mumps Information ↗
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Mumps ↗

Yerel kuruluşlar

• T.C. Sağlık Bakanlığı – Kabakulak Bilgilendirme ↗ · Türkiye
• Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü – Aşı Takvimi ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.