Osteoporosis

Genel Bakış

Osteoporoz, kemiklerinizin zamanla zayıflayarak kırılgan hale gelmesidir. Kemik yoğunluğu azalır, bu da düşme veya hafif bir çarpma gibi küçük travmalarda bile kemik kırılma riskini artırır.

Evet, osteoporoz özellikle 50 yaş üstü kadınlarda çok yaygındır. Türkiye'de her üç kadından biri ve her beş erkekten biri osteoporoza bağlı bir kırık yaşayabilir.

Osteoporoz en sık menopoz sonrası kadınları etkiler, ancak erkeklerde ve ileri yaştaki bireylerde de görülür. Ailede osteoporoz öyküsü, düşük vücut kilosu, sigara ve alkol kullanımı riski artıran faktörlerdir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Osteoporoz erken evrelerde genellikle hiçbir belirti vermez.
• Hastalık ilerledikçe sırt ve bel ağrısı, boyda kısalma, kamburlaşma (kifoz) ve küçük travmalarla bile oluşan kemik kırıkları ortaya çıkabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda osteoporoz nadirdir ancak görüldüğünde kemik ağrısı, yürüme güçlüğü ve boy kısalması gibi belirtilere yol açabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda en sık görülen belirti, hafif bir düşme veya ani bir hareket sonrası oluşan kalça, omurga veya el bileği kırıklarıdır.

Nedenler

Ana nedenler

• Kemik yapımının, kemik yıkımından daha yavaş olması
• Menopozla birlikte östrojen hormonu düzeyinin düşmesi
• Yaşlanmaya bağlı olarak kemik kaybının hızlanması
• Bazı hastalıklar (romatoid artrit, diyabet gibi) ve uzun süreli kortizon kullanımı

Risk faktörleri

• Kadın olmak
• 50 yaş üstü olmak
• Ailede osteoporoz öyküsü bulunması
• Düşük vücut kilosu veya zayıf olmak
• Sigara içmek
• Aşırı alkol tüketimi
• Yetersiz kalsiyum ve D vitamini alımı
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Erken menopoz (45 yaşından önce)
• Bazı hastalıklar (romatoid artrit, böbrek hastalığı gibi)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Düşme veya hafif bir travma sonrası kırık şüphesi varsa
• Ani başlayan ve geçmeyen sırt veya bel ağrısı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 50 yaş üstü kadınlar ve 70 yaş üstü erkekler düzenli kemik yoğunluğu taraması yaptırmalıdır
• Menopoz döneminde kemik sağlığı değerlendirmesi için
• Daha önce osteoporoza bağlı kırık geçirenler

Tanı

Osteoporoz tanısı genellikle kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması) ile konur. Bu test ağrısızdır ve düşük doz röntgen ışını kullanır. Doktorunuz ayrıca tıbbi öykünüzü alır ve fizik muayene yapar.

Yapılabilecek testler

• Kemik yoğunluğu ölçümü (DEXA taraması) – tanı için altın standart testtir
• Kan ve idrar testleri – diğer hastalıkları ekarte etmek için
• Röntgen – kırık tespiti için

Randevunuzda neler beklenir

Doktorunuz, kemik yoğunluğu taraması yapılmasını isteyebilir. Test sırasında bir masada uzanırsınız, makine üzerinizden geçer. İşlem yaklaşık 10-15 dakika sürer ve ağrısızdır. Sonuçlar T-skoru olarak verilir; -2,5 ve altı osteoporoz tanısını gösterir.

Tedavi

Osteoporoz tedavisinde amaç kemik kaybını yavaşlatmak, kemik yoğunluğunu artırmak ve kırık riskini azaltmaktır. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, besin takviyeleri ve ilaçları içerebilir. Sağlık Bakanlığı'nın önerileri doğrultusunda düzenli takip önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Yeterli kalsiyum alın (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklı sebzeler, badem gibi besinler tüketin)
• D vitamini seviyenizi kontrol ettirin, gerekirse doktor önerisiyle takviye alın
• Düzenli ağırlık taşıyan egzersizler yapın (yürüyüş, merdiven çıkma, hafif ağırlık çalışmaları)
• Denge egzersizleri (tai chi, yoga gibi) düşme riskini azaltır
• Sigara içmeyin, alkol tüketimini sınırlayın
• Evde düşme önlemleri alın (kaymaz paspaslar, iyi aydınlatma, banyoda tutunma barları)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, kemik kaybını yavaşlatan veya kemik yapımını artıran ilaçlar önerebilir. Bu ilaçlar genellikle ağız yoluyla alınır veya enjeksiyon şeklinde uygulanır. Tedaviye başlamadan önce doktorunuz sizin için en uygun seçeneği belirleyecektir. Kalsiyum ve D vitamini takviyeleri de sıklıkla tedaviye eklenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ciddi kırıklar, özellikle kalça kırıkları, cerrahi müdahale gerektirebilir. Omurga kırıklarında bazen kifoplasti adı verilen bir işlemle kemik çimentosu enjekte edilebilir. Doktorunuz, durumunuza göre ameliyatın gerekli olup olmadığını değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Osteoporozla yaşarken düşmekten kaçınmak en önemli önlemdir. Evinizde düzenlemeler yapın, destekli ayakkabılar giyin, ani ve zorlayıcı hareketlerden kaçının. Düzenli doktor kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftada en az 3-4 gün düzenli egzersiz yapın
• Kalsiyum ve D vitamini açısından zengin beslenin
• Sigara ve alkolden uzak durun
• Vücut ağırlığınızı sağlıklı aralıkta tutun (aşırı zayıflıktan kaçının)
• Stres yönetimi ve yeterli uykuya özen gösterin

Diyet ve egzersiz

Kalsiyum için süt, yoğurt, peynir, brokoli, lahana ve badem; D vitamini için güneş ışığı ve somon, sardalya gibi yağlı balıklar tüketin. Haftada 3-4 gün, 30 dakika yürüyüş ve hafif ağırlık çalışmaları kemik sağlığınızı destekler, dengenizi geliştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kemik kırığı korkusu ve hareket kısıtlılığı kaygıya yol açabilir. Bu duygular normaldir. Kendinize zaman tanıyın, sevdiklerinizle konuşun, gerekirse bir psikologdan destek alın.

Önleme

Osteoporoz tamamen önlenemese de riskini azaltmak mümkündür. Genç yaşlardan itibaren yeterli kalsiyum ve D vitamini almak, düzenli egzersiz yapmak, sigara ve alkolden uzak durmak, sağlıklı kiloyu korumak kemik sağlığınızı korumaya yardımcı olur.

Aşılar

Osteoporoz için bir aşı bulunmamaktadır. Ancak D vitamini seviyesini kontrol etmek ve gerektiğinde takviye almak önemlidir.

Tarama programları

Sağlık Bakanlığı, 65 yaş üstü tüm kadınlara ve 70 yaş üstü erkeklere kemik yoğunluğu taraması yapılmasını önermektedir. Risk faktörleri olan kişiler daha erken yaşlarda taranabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Kalça, omurga ve el bileği gibi bölgelerde kırıklar
• Kronik ağrı ve hareket kısıtlılığı
• Boyda kısalma ve duruş bozukluğu (kamburluk)
• Kırık sonrası uzun süreli bakım ihtiyacı ve bağımsızlık kaybı riski

Uzun vadeli görünüm

Doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile osteoporozun ilerlemesi yavaşlatılabilir ve kırık riski önemli ölçüde azaltılabilir. Birçok kişi aktif ve bağımsız bir yaşam sürdürebilir. Erken tanı ve düzenli takip, sağlıklı bir gelecek için anahtardır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Uluslararası Osteoporoz Vakfı (IOF) ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Osteoporoz Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.