Pancreatitis

Genel Bakış

Pankreatit, pankreas adlı organın iltihaplanmasıdır. Pankreas, midenin arkasında bulunan ve sindirim enzimleri ile kan şekerini düzenleyen insülin hormonunu üreten bir bezdir. İltihaplandığında bu enzimler pankreasa ve çevre dokulara zarar vermeye başlar.

Pankreatit, nispeten sık görülen bir hastalıktır. Her yıl 100.000 kişiden yaklaşık 5-10’u akut pankreatit geçirir.

Pankreatit her yaşta görülebilmekle birlikte, en sık 40-60 yaş arası yetişkinleri etkiler. Safra taşına bağlı pankreatit kadınlarda, alkole bağlı pankreatit ise erkeklerde daha sıktır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Karnın üst kısmında sırta vuran şiddetli ağrı
• Bulantı ve kusma
• Ateş
• Hızlı nabız
• Şişkinlik ve gaz sancısı
• Yağlı, kötü kokulu dışkı (kronik pankreatitte)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda karın ağrısı ve kusma en sık belirtilerdir
• Ateş olabilir
• Huzursuzluk, iştahsızlık gözlenebilir

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ağrı bazen daha hafif olabilir
• Bilinç bulanıklığı veya halsizlik ön planda olabilir
• Mide bulantısı ve kusma daha az belirgin olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Safra taşları (en sık neden)
• Aşırı alkol tüketimi (ikinci en sık neden)
• Yüksek trigliserit (kan yağı) seviyeleri
• Bazı ilaçlar (doktorunuza danışın)
• Enfeksiyonlar (virüsler veya bakteriler)
• Pankreas travması (darbe veya kaza)
• Genetik yatkınlık
• Otoimmün hastalıklar (bağışıklık sisteminin pankreasa saldırması)

Risk faktörleri

• Aşırı alkol kullanımı (günde 2-3 birimden fazla)
• Safra taşı hastalığı
• Obezite (aşırı kiloluluk)
• Sigara kullanımı
• Yüksek trigliserit veya yüksek kalsiyum düzeyi
• Ailede pankreatit öyküsü
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Karnınızda ani başlayan, şiddetli ve sürekli ağrı varsa hemen acil servise başvurun.
• Ateş, titreme, kusma veya nefes darlığı eşlik ediyorsa 112'yi arayın.
• Cildinizde veya gözlerinizde sararma fark ederseniz acilen doktora gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Birkaç gündür süren hafif karın rahatsızlığı, şişkinlik ve gaz şikayetiniz varsa bir gastroenteroloji uzmanına randevu alın.
• Kronik pankreatit nedeniyle takip ediliyorsanız, düzenli kontrollerinizi aksatmayın.

Tanı

Doktorunuz önce belirtilerinizi dinler ve karnınızı muayene eder. Ardından kan testleri ve görüntüleme yöntemleri ile tanıyı kesinleştirir.

Yapılabilecek testler

• Kan testleri: pankreas enzimlerine (amilaz, lipaz) bakılır
• Ultrason (USG): safra taşı ve pankreas yapısını değerlendirir
• Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR): iltihabın yaygınlığını gösterir
• Endoskopik ultrason (EUS): daha ayrıntılı görüntüleme sağlar
• Manyetik rezonans kolanjiyopankreatografi (MRCP): safra yollarını inceler

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle birkaç saat içinde tamamlanır. Hastanede yatmanız gerekebilir. Kan ve idrar testleri için örnek alınır, karın bölgenize ultrason veya tomografi çekilir. İşlemler ağrısızdır, ancak karnınız hassas olduğu için hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz.

Tedavi

Pankreatit tedavisi hastalığın tipine (akut veya kronik) ve şiddetine bağlıdır. Tedavinin temel amacı pankreası dinlendirmek, ağrıyı kontrol altına almak ve komplikasyonları önlemektir.

Evde kişisel bakım

• Akut dönemde dinlenin ve doktorunuzun önerdiği süre boyunca ağızdan hiçbir şey yemeyin için (aç kalma).
• Kronik pankreatitte az yağlı, küçük porsiyonlu öğünler tüketin.
• Alkol ve sigaradan tamamen uzak durun.
• Bol su için (doktorunuz izin verdiğinde).

Tıbbi tedaviler

Akut pankreatitte hastaneye yatış gerekir. Damar yoluyla sıvı ve beslenme desteği sağlanır, ağrı kesiciler ve bulantı önleyici ilaçlar verilir. Gerektiğinde antibiyotik kullanılır. Kronik pankreatitte ise sindirime yardımcı olması için enzim hapları ve vitamin destekleri (A, D, E, K) kullanılabilir. Şeker hastalığı gelişmişse insülin tedavisi eklenir. Tüm ilaçlar doktor kontrolünde ayarlanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Safra taşları pankreatite neden oluyorsa safra kesesinin alınması (kolesistektomi) gerekebilir. Pankreasta apse, kist veya doku ölümü (nekroz) varsa cerrahi müdahale yapılabilir. Bu durumlar nadirdir ve uzman ekip tarafından değerlendirilir.

Bu durumla yaşamak

Kronik pankreatit ile yaşamak bazı günlük alışkanlıkları değiştirmeyi gerektirir. Ağrı atakları olabilir, bu nedenle yedek planlar yapmak yararlıdır. Dinlenme ve stresten uzak durma önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Alkol ve sigarayı tamamen bırakın.
• Yağsız, protein ağırlıklı ve bol sebzeli bir beslenme düzeni benimseyin.
• Gün içinde sık sık küçük porsiyonlar halinde yiyin.
• Düzenli uyuyun ve egzersiz yapın (yürüyüş gibi hafif aktiviteler).
• Stresle başa çıkmak için nefes egzersizleri veya meditasyon deneyin.

Diyet ve egzersiz

Diyetisyen eşliğinde kişisel bir beslenme planı hazırlanmalıdır. Genel olarak az yağlı (günde 30-40 gram yağı geçmeyecek şekilde), lifli gıdalar, haşlama veya ızgara etler, derisiz tavuk, balık, yumurta akı, az yağlı süt ürünleri önerilir. Egzersiz olarak yüzme, bisiklet veya tempolu yürüyüş gibi orta düzeyde aktiviteler yapılabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, depresyon veya sosyal izolasyona yol açabilir. Ağrı atakları ve diyet kısıtlamaları günlük yaşamı etkileyebilir. Bu duyguları yaşamak normaldir. Bir psikolog veya psikiyatristten destek almak faydalı olabilir.

Önleme

Pankreatitin bir kısmı önlenebilir. En önemli adımlar alkol tüketimini sınırlamak veya bırakmak, sigara içmemek, sağlıklı kiloyu korumak ve dengeli beslenmektir. Safra taşlarınız varsa doktorunuzla tedavi seçeneklerini konuşun.

Aşılar

Pankreatite karşı doğrudan bir aşı yoktur. Ancak bazı viral enfeksiyonlar (kabakulak, su çiçeği) pankreatite yol açabileceğinden, bu enfeksiyonlara karşı rutin aşılarınızı yaptırmanız dolaylı olarak koruma sağlayabilir.

Tarama programları

Ailede pankreatit öyküsü veya genetik yatkınlık varsa düzenli doktor kontrolü önerilir. Tarama testleri olarak kan testleri ve görüntüleme yöntemleri kullanılabilir. Bu durumlarda doktorunuz size özel bir takip planı oluşturacaktır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Pankreas çevresinde sıvı birikmesi (psödokist)
• Pankreas dokusunun ölmesi (nekroz) ve enfeksiyon
• Böbrek yetmezliği
• Solunum yetmezliği
• Kronik pankreatitte şeker hastalığı (diyabet)
• Sindirim sorunları ve kilo kaybı
• Nadiren pankreas kanseri riskinde artış

Uzun vadeli görünüm

Akut pankreatit geçiren hastaların çoğu uygun tedaviyle birkaç hafta içinde tamamen iyileşir. Kronik pankreatit ise ömür boyu süren bir hastalıktır, ancak doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle belirtiler kontrol altına alınabilir ve kaliteli bir yaşam sürdürülebilir. Erken tanı ve düzenli takip, komplikasyonları önlemenin anahtarıdır. Umutlu olmak için her neden var.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• National Pancreas Foundation ↗
• Pancreatic Cancer Action Network ↗
• World Gastroenterology Organisation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Gastroenteroloji Derneği ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı Pankreas Hastalıkları Bilgilendirme ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.