Plantar Fasciitis

Genel Bakış

Plantar fasiit, topuk kemiğinizden ayak parmaklarınıza uzanan kalın bir doku bandının (plantar fasya) iltihaplanmasıdır. Bu durum, genellikle topukta batıcı bir ağrıya neden olur.

Evet, plantar fasiit çok yaygındır. Her yıl birçok kişi bu nedenle doktora başvurur.

Özellikle 40-60 yaş arası yetişkinlerde, koşucularda, uzun süre ayakta kalanlarda (örneğin öğretmenler, fabrika işçileri) ve aşırı kilolu kişilerde sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Topukta keskin, bıçak saplanır gibi ağrı (genellikle sabah ilk adımda veya uzun süre oturup kalktığınızda)
• Ayağa kalktıktan birkaç adım sonra ağrının hafiflemesi, ancak uzun süre ayakta kalınca tekrar artması
• Topuk kemiğinin altında hassasiyet

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda görülmesi nadirdir. Ancak aktif çocuklarda topuk ağrısı varsa, plantar fasiit veya büyüme plağı sorunları olabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda ayak tabanındaki yağ yastığının incelmesine bağlı olarak plantar fasiit daha kalıcı olabilir. Ağrıya ek olarak yürümekte zorluk ve denge sorunları ortaya çıkabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Plantar fasyanın tekrarlayan gerilme ve yırtılması (mikro yırtıklar)
• Ani aktivite artışı, koşu ya da zıplama içeren sporlar
• Sıkı baldır kasları ve Aşil tendonu kısalığı

Risk faktörleri

• 40-60 yaş arasında olmak
• Uzun süre ayakta kalmayı gerektiren işler (aşçılık, öğretmenlik)
• Düz tabanlık veya yüksek kemerli ayak yapısı
• Aşırı kilo veya obezite
• Sert zeminlerde çıplak ayakla yürümek

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda acil durum bölümünde belirtilen belirtiler varsa (ani şiddetli ağrı, enfeksiyon, ciddi yaralanma)
• Ayağınıza basamıyorsanız

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Evde dinlenme, buz ve germe egzersizlerine rağmen ağrınız 2-3 hafta içinde geçmediyse
• Günlük aktivitelerinizi engelleyecek kadar ağrınız varsa

Tanı

Doktor, şikayetlerinizi dinleyip ayağınızı elle muayene eder. Topuk kemiğinin altına bastırarak ağrıyı kontrol eder.

Yapılabilecek testler

• Genellikle ek test gerekmez. Ancak bazen röntgen veya ultrason ile kemik çatlağı ya da başka sorunlar ekarte edilir.

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında topuk üzerine hafifçe baskı yapılacak, ağrınızın sabah ilk adımda mı yoksa gün içinde mi arttığı sorulacaktır. Tanı genellikle kolayca konur.

Tedavi

Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, iltihabı gidermek ve plantar fasyayı esnek hale getirmektir. Çoğu kişi bir yıl içinde iyileşir, ancak sabırlı olmak önemlidir.

Evde kişisel bakım

• Günde birkaç kez topuğa buz masajı yapmak (bir şişe su dondurup topuk altında yuvarlayabilirsiniz)
• Baldır kaslarını ve plantar fasyayı germek (ayak parmaklarını geriye çekmek, havlu ile germe)
• Yastıklı tabanlı, destekli ayakkabılar giymek; ev içinde de terlik giymek
• Ara vermeden uzun süre ayakta kalmamak

Tıbbi tedaviler

Ev tedavileri yeterli olmazsa doktorunuz fizik tedavi, özel tabanlık (ortez), gece ateli veya bazı durumlarda düşük doz kortikosteroid enjeksiyonu önerebilir. Ayrıca ekstrakorporeal şok dalga tedavisi gibi yöntemler de kullanılabilir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat çok nadiren gerekir. Tüm diğer tedavilere rağmen 6-12 ay geçmeyen şiddetli ağrılarda düşünülebilir. Cerrahi seçenekler doktorunuzla detaylıca konuşulmalıdır.

Bu durumla yaşamak

Sabahları ilk adımlarınıza dikkat edin. Yataktan kalkmadan önce ayağınızı birkaç kez yukarı-aşağı hareket ettirin. Gün boyunca baldır germe egzersizlerini tekrarlayın ve ayakkabı seçiminize özen gösterin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Fazla kilonuz varsa sağlıklı beslenip kilo vermeye çalışın (her fazla kilo ayaklara binen yükü artırır).
• Sert zeminlerde çıplak ayakla yürümeyin.
• Egzersiz öncesi iyi ısının ve germe yapın.

Diyet ve egzersiz

Anti-inflamatuar (iltihap önleyici) besinler tüketebilirsiniz: balık, zeytinyağı, yeşil yapraklı sebzeler, ceviz. Egzersiz olarak yüzme veya bisiklet gibi ayağa az yük bindiren aktiviteleri tercih edin. Koşu yapacaksanız yumuşak zeminde ve uygun ayakkabıyla yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Plantar fasiit aylarca sürebilen bir rahatsızlıktır. Kronik ağrı can sıkıcı, hatta moral bozucu olabilir. Kendinize karşı sabırlı olun, küçük iyileşmeleri takdir edin. Gerekirse bir psikolog veya ağrı kliniğinden destek alın.

Önleme

Tamamen önlenemese de riski azaltmak mümkündür. İdeal kiloda kalmak, baldır kaslarını düzenli germek, ani aktivite artışından kaçınmak ve destekleyici ayakkabı giymek önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tedavi edilmezse kronik topuk ağrısı gelişebilir.
• Ağrı nedeniyle yürüyüş şekliniz değişir; bu da diz, kalça ve bel ağrılarına yol açabilir.
• Plantar fasya yırtılması nadir görülür ancak mümkündür.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber: Plantar fasiitli kişilerin büyük çoğunluğu konservatif (ameliyatsız) tedavilerle birkaç ay içinde iyileşir. Sabırlı olursanız ve önerileri düzenli uygularsanız ağrınız büyük ölçüde geçer.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) - Plantar Fasciitis ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı - Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.