Prediyabet

Genel Bakış

Prediyabet, kan şekerinizin normalden yüksek olduğu, ancak henüz tip 2 diyabet (şeker hastalığı) tanısı alacak kadar yüksek olmadığı bir durumdur. Yani vücudunuz şekeri gerektiği gibi kullanamıyor, ama henüz diyabet aşamasına gelmemiş.

Evet, prediyabet oldukça yaygındır. Türkiye’de her 3 yetişkinden yaklaşık 1’inde prediyabet olduğu tahmin edilmektedir.

Prediyabet her yaştan kişiyi etkileyebilir, ancak 45 yaş üstü, aşırı kilolu veya obez olan, ailesinde diyabet öyküsü bulunan, hareketsiz bir yaşam süren veya gebelik diyabeti geçirmiş kadınlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Çoğu insanda hiçbir belirti yoktur.
• Bazen ciltte koyulaşma (özellikle boyun ve koltuk altı bölgesinde), sık susama, sık idrara çıkma veya yorgunluk olabilir.

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda belirtiler genellikle yoktur.
• Aşırı kilo, hareketsizlik veya ailede diyabet varsa risk altındadır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda belirtiler daha hafif olabilir veya başka hastalıklarla karışabilir.
• Sık enfeksiyon, yavaş iyileşen yaralar veya bulanık görme gibi durumlar fark edilebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Vücudun insülin hormonuna karşı direnç geliştirmesi (insülin direnci).
• Pankreasın yeterli insülin üretememesi.

Risk faktörleri

• Fazla kilolu veya obez olmak (özellikle bel çevresi genişse).
• Hareketsiz yaşam tarzı.
• Ailede tip 2 diyabet öyküsü.
• 45 yaş üstü olmak.
• Gebelik diyabeti geçirmek.
• Polikistik over sendromu (PCOS) veya yüksek tansiyon gibi sağlık sorunları.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli susama, çok sık idrara çıkma, aşırı yorgunluk gibi diyabet belirtileriniz varsa.
• Kilo kaybı yaşıyorsanız veya yaralarınız geç iyileşiyorsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 45 yaşından büyükseniz ve risk faktörleriniz varsa (örneğin fazla kilo, hareketsizlik) kan şekeri ölçümü yaptırın.
• Ailenizde diyabet varsa veya daha önce gebelik diyabeti geçirdiyseniz düzenli kontrole gidin.

Tanı

Doktorunuz birkaç basit kan testi ile prediyabet olup olmadığınızı anlayabilir.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi (8 saat açlık sonrası kan şekeri ölçümü)
• Oral glukoz tolerans testi (OGTT - şekerli su içtikten sonra kan şekeri ölçümü)
• HbA1c testi (son 2-3 ayın ortalama kan şekeri seviyesi)

Randevunuzda neler beklenir

Testler basit ve ağrısızdır. Genellikle bir sağlık kuruluşuna gidip kan verdikten sonra sonuçlar birkaç gün içinde doktorunuza iletilir.

Tedavi

Prediyabetin tedavisi öncelikle sağlıklı yaşam alışkanlıklarına dayanır. Amaç kan şekerini normal seviyeye indirmek ve diyabete ilerlemeyi engellemektir.

Evde kişisel bakım

• Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, bisiklet)
• Vücut ağırlığınızın %5-10’unu vermek
• Lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıl) tüketmek, şekerli ve işlenmiş gıdalardan kaçınmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz gerekli görürse, yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmazsa, kan şekerini düzenlemeye yardımcı bazı ilaçlar önerebilir. İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde kullanmanız önemlidir. Asla başkalarının ilaçlarını kullanmayın.

Bu durumla yaşamak

Prediyabetle yaşamak, sağlıklı seçimler yapmayı gerektirir. Düzenli kontrollerinizi aksatmayarak kan şekerinizi takip edebilirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün 30-60 dakika yürüyüş yapmak
• Bol su içmek (<1.5-2 litre/gün)
• Stresten uzak durmak veya başa çıkma yöntemleri geliştirmek
• Sigara ve alkolden kaçınmak

Diyet ve egzersiz

Dengeli beslenme: sebze, meyve, kepekli tahıllar, baklagiller, az yağlı süt ürünleri. Şekerli içecekler, beyaz ekmek, hamur işleri gibi kan şekerini hızla yükselten gıdalardan kaçının. Haftada en az 150 dakika tempolu yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi aktiviteler yapın.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir durumla yaşamak kaygı veya üzüntü yaratabilir. Unutmayın ki prediyabet tersine çevrilebilir. Kendinize karşı sabırlı olun ve gerektiğinde psikolojik destek alın.

Önleme

Evet, prediyabeti önlemek veya geciktirmek mümkündür. Sağlıklı kiloda kalmak, düzenli egzersiz yapmak ve dengeli beslenmek en etkili yöntemlerdir.

Tarama programları

45 yaşından itibaren herkesin en az 3 yılda bir kan şekeri testi yaptırması önerilir. Risk faktörleriniz varsa daha erken ve daha sık taranabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Tip 2 diyabet gelişme riski yüksektir.
• Kalp hastalığı ve felç riski artar.
• Böbrek hasarı, sinir hasarı (nöropati) ve göz sorunları (retinopati) zamanla ortaya çıkabilir.

Uzun vadeli görünüm

İyi haber: prediyabeti tersine çevirmek ve diyabete ilerlemeyi durdurmak mümkündür. Sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleri ile birçok kişi normal kan şekeri seviyelerine dönebiliyor. Erken müdahale ile uzun vadede ciddi sağlık sorunlarının önüne geçebilirsiniz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• International Diabetes Federation ↗
• World Health Organization ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Diyabet Vakfı ↗ · Türkiye
• Türkiye Diyabet ve Obezite Vakfı ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı (T.C.) ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.