Pre-eclampsia
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Preeklampsi, gebelik sırasında ortaya çıkabilen bir tansiyon hastalığıdır. Yani, hamilelikte kan basıncının yükselmesi ve böbrek gibi organlarda hasar belirtilerinin görülmesidir. Genellikle gebeliğin 20. haftasından sonra başlar ve tedavi edilmezse hem anne hem de bebek için risk oluşturabilir.
Önemli bilgiler
- Preeklampsi tüm gebeliklerin yaklaşık %5-8'inde görülür.
- Yüksek tansiyon ve idrarda protein kaçağı en önemli belirtilerindendir.
- Erken doğum, bebek gelişiminde yavaşlama ve anne organlarında hasara yol açabilir.
- Sağlık Bakanlığı, düzenli gebelik kontrollerinin preeklampsinin erken tanısında kritik olduğunu vurgulamaktadır.
Evet, gebeliklerin yaklaşık %5-8’inde görüldüğü için yaygın bir durumdur. İlk gebeliklerde, çoğul gebeliklerde ve daha önce preeklampsi geçirmiş kadınlarda daha sık rastlanır.
Preeklampsi sadece hamile kadınlarda görülür. Genellikle gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkar. İlk kez hamile kalanlarda, 40 yaş üstü gebelerde, ikiz veya üçüz gibi çoğul gebeliklerde, daha önce preeklampsi yaşamış kadınlarda ve diyabet, böbrek hastalığı veya yüksek tansiyon gibi sağlık sorunları olanlarda risk daha yüksektir.
Belirtiler
- Şiddetli baş ağrısı (geçmeyen veya giderek kötüleşen)
- Görme kaybı, çift görme veya bulanık görme
- Nefes almada zorluk
- Şiddetli üst karın ağrısı (özellikle sağ kaburga altında)
- Bilinç bulanıklığı veya sara nöbeti (konvülsiyon)
- İdrar çıkaramama veya çok az idrar yapma
- ⚠Tansiyon yükselmesi (evde ölçümde sık sık yüksek çıkması)
- ⚠Şişliklerin aniden artması
- ⚠Baş ağrısı, mide bulantısı veya kusma
- ⚠Hızlı kilo alımı (birkaç günde 1-2 kg)
Yaygın belirtiler
- Kan basıncının yükselmesi (tansiyon değerlerinin 140/90 mmHg’nin üzerinde olması)
- İdrarda protein kaçağı (idrar testiyle anlaşılır)
- Ellerde, ayaklarda ve yüzde şişlik (ödem)
- Baş ağrısı
- Bulanık görme veya ışığa hassasiyet
- Üst karında veya mide bölgesinde ağrı
- Bulantı veya kusma
- Nefes darlığı
Çocuklarda belirtiler
- Preeklampsi doğrudan çocukları etkilemez. Ancak preeklampsi olan annelerin bebeklerinde düşük doğum ağırlığı, erken doğum ve gelişme geriliği gibi sorunlar görülebilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Preeklampsinin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, plasenta (bebeğin eşi) sorunlarının önemli rol oynadığı düşünülmektedir. Plasentanın rahime yeterince yerleşememesi ve buradaki damarların daralmasıyla kan akışının azalması, vücudun tansiyon ve organ hasarına yol açan maddeler salgılamasına neden olabilir.
Risk faktörleri
- İlk gebelik
- 40 yaş üstü anne yaşı
- Önceki gebelikte preeklampsi öyküsü
- Çoğul gebelik (ikiz, üçüz)
- Önceden var olan yüksek tansiyon veya böbrek hastalığı
- Diyabet (şeker hastalığı)
- Obezite (vücut kitle indeksinin 30'un üzerinde olması)
- Tüp bebek gibi yardımcı üreme teknikleriyle gebe kalma
- Sigara içmek
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Yukarıda 'callEmergency' ve 'urgent' kısımlarında belirtilen belirtilerden herhangi birini yaşarsanız hemen tıbbi yardım almalısınız.
- Tansiyonunuz 160/110 mmHg veya üzerinde çıkarsa acil servise başvurun.
- Nöbet geçirme, bayılma veya şiddetli solunum sıkıntısı durumunda 112'yi arayın.
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Tüm gebeler düzenli doğum öncesi kontrollerine gitmelidir. Her kontrolde tansiyon ölçümü ve idrar testi yapılır.
- Daha önce preeklampsi geçirdiyseniz veya risk faktörleriniz varsa, doktorunuz daha sık kontrol önerebilir.
Tanı
Preeklampsi genellikle rutin gebelik kontrollerinde fark edilir. Tansiyonunuz yüksek çıkarsa ve idrar testinizde protein bulunursa doktorunuz preeklampsiden şüphelenir. Tanı ek kan testleri ve tansiyon takibiyle kesinleşir.
Yapılabilecek testler
- Kan basıncı ölçümü (her kontrolde yapılır)
- İdrar tahlili (protein kaçağı kontrolü)
- Kan testleri (karaciğer ve böbrek fonksiyonları, trombosit sayısı)
- Ultrason (bebeğin büyüme ve gelişmesini değerlendirmek için)
- Bebek kalp atım hızı takibi (non-stres test)
Randevunuzda neler beklenir
Tanı için genellikle hastaneye yatmanız gerekmez. Ancak belirtiler ağırsa veya tansiyonunuz çok yüksekse doktorunuz bir süre gözlem amaçlı hastanede kalmanızı isteyebilir. Kan ve idrar testleri yapıldıktan sonra durumunuzun ciddiyeti belirlenir ve sizin ve bebeğiniz için en uygun tedavi planı oluşturulur.
Tedavi
Preeklampsi tedavisinde temel amaç, annenin sağlığını korumak ve bebeğin mümkün olduğunca güvenli bir şekilde dünyaya gelmesini sağlamaktır. Tedavi, hastalığın şiddetine ve gebelik haftasına göre değişir.
Evde kişisel bakım
- Bol bol dinlenin, mümkünse sol yanınıza yatarak yatın (bu pozisyon kan akışını artırır)
- Doktorunuzun önerdiği tansiyon takibini düzenli yapın
- Tuz tüketimini azaltın
- Sıvı alımına dikkat edin (aşırıya kaçmayın)
- Belirtilerde kötüleşme olursa hemen doktorunuza haber verin
Tıbbi tedaviler
Hafif preeklampside doktorunuz tansiyon düşürücü ilaçlar önerebilir ve sık kontrollerle takip eder. Orta-ağır vakalarda hastaneye yatış gerekebilir. Hastanede tansiyon ve kan testleri yakından izlenir, bebeğin durumu değerlendirilir. Gebelik zamanı gelmişse doğum başlatılabilir. Bebeğin akciğer gelişimini hızlandırmak için doğum öncesi bazı ilaçlar uygulanabilir. Tedavi planınızı doktorunuz belirleyecektir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Preeklampside genellikle ameliyat gerekmez. Ancak doğum zamanı geldiğinde veya acil durumlarda sezaryen (C-section) gerekebilir. Bu karar doktorunuz tarafından sizin ve bebeğinizin sağlığına göre verilir.
Bu durumla yaşamak
Preeklampsi teşhisi konduğunda günlük yaşamınızda bazı değişiklikler yapmanız gerekebilir. Yeterli dinlenme, düzenli tansiyon takibi ve doktor kontrolleri çok önemlidir. Kendinizi yorgun hissedebilirsiniz, bu normaldir. Vücudunuzu dinleyin ve aşırı yorulmaktan kaçının.
Yaşam tarzı ipuçları
- Stresten uzak durmaya çalışın
- Uykunuzu düzenli alın
- Sigara ve alkolden tamamen kaçının
- Doktorunuzdan izin almadan egzersiz yapmayın (bazı özel egzersizler uygun olabilir)
- Tansiyonunuzu evde ölçün ve kaydedin
Diyet ve egzersiz
Sağlıklı ve dengeli beslenmeye özen gösterin. Tuzu sınırlayın, işlenmiş gıdalardan kaçının. Bol sebze, meyve ve tam tahıllı besinler tüketin. Egzersiz konusunda doktorunuzun önerilerine uyun; yürüyüş genellikle güvenlidir ancak ağır egzersizlerden kaçınmalısınız.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Preeklampsi tanısı endişe ve strese neden olabilir. Kendinizi yalnız hissetmeyin. Duygularınızı eşiniz, aileniz veya sağlık personeliyle paylaşın. Gerekirse bir psikolog veya psikiyatristten destek alın. Unutmayın, bu geçici bir dönemdir ve doğumla birlikte çoğu belirti ortadan kalkar.
Önleme
Preeklampsi tamamen önlenemese de, düzenli gebelik kontrolleri ve risk faktörlerine dikkat edilmesi erken tanı ve yönetim açısından büyük önem taşır. Düşük doz aspirin gibi bazı ilaçların riskli kadınlarda preeklampsiyi önlemede faydalı olabileceğine dair çalışmalar vardır, ancak bu yalnızca doktorunuzun önerisiyle kullanılmalıdır. Kendi başınıza ilaç kullanmayınız.
Aşılar
Tarama programları
Tüm gebelere rutin kontrollerde tansiyon ve idrar testi yapılır. Ailesinde veya önceki gebeliklerinde preeklampsi öyküsü olan kadınlar daha sık taranabilir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın anne sağlığı programı kapsamında gebelere ücretsiz tarama hizmeti sunulmaktadır.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Eklampsi (nöbet geçirme)
- Plasentanın erken ayrılması (plasental abrupsiyon)
- Karaciğer veya böbrek yetmezliği
- İnme (felç)
- Kan pıhtılaşma bozuklukları
- Bebeğin anne karnında gelişememesi (intrauterin gelişme geriliği)
- Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı
Uzun vadeli görünüm
Preeklampsi, uygun tıbbi bakımla çoğu durumda başarıyla yönetilir. Doğumdan sonraki birkaç gün ila hafta içinde tansiyon genellikle normale döner. Anne ve bebek için riskler erken tanı ve tedaviyle büyük ölçüde azalır. Gelecekteki gebeliklerde risk yüksek olsa da, planlı bir şekilde doktor kontrolünde hamile kalmak güvenli olabilir. Umudunuzu kaybetmeyin, birçok kadın preeklampsi sonrası sağlıklı gebelikler geçirebilmektedir.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türk Obstetrik ve Jinekoloji Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.