Psoriasis
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- NICE—Psoriasis. NG137(2022)
- NHS—Psoriasis(2023)
- WHO—Psoriasis fact sheet(2023)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Psoriasis (sedef hastalığı) bağışıklık sisteminin yanlışlıkla cilt hücrelerine saldırması sonucu ciltte kalın, kırmızı, pullu lekeler oluşmasına neden olan kronik (uzun süreli) bir cilt hastalığıdır.
Önemli bilgiler
- Psoriasis bulaşıcı değildir, yani bir kişiden diğerine geçmez.
- Hastalık ataklar halinde gelir; bazen iyi, bazen kötü dönemler olabilir.
- Tedavi edilemez ancak belirtiler kontrol altına alınabilir.
- Ciltte kaşıntı, ağrı ve pullanma yapabilir.
Evet, psoriasis dünyada ve Türkiye'de yaygın görülen bir cilt hastalığıdır. Her 100 kişiden yaklaşık 2-3'ünde görülür.
Psoriasis her yaşta ortaya çıkabilir ancak en sık 15-35 yaş arasında başlar. Kadın ve erkeklerde eşit sıklıkta görülür.
Belirtiler
- Ani ve şiddetli cilt kızarıklığı, yaygın pullanma ve ateş (eritrodermik psoriasis belirtisi olabilir).
- Ciltte su dolu kabarcıklar (püstüler psoriasis atağı).
- Nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma hissi.
- ⚠Şiddetli kaşıntı veya ağrı nedeniyle uyuyamama
- ⚠Ciltte enfeksiyon belirtileri (kızarıklık, şişlik, sıcaklık artışı, iltihap akması)
- ⚠Eklemlerde hareket kısıtlılığına yol açan ağrı ve şişlik
- ⚠Psoriasis ilaçlarının yan etkilerinden şüphelenme
Yaygın belirtiler
- Ciltte kırmızı, kabarık, gümüşi pullarla kaplı lekeler
- Kaşıntı, yanma veya ağrı hissi
- Kuru, çatlamış ve bazen kanayan cilt
- Tırnaklarda kalınlaşma, çukurlaşma veya renk değişikliği
- Eklemlerde şişlik ve ağrı (psoriatik artrit denir)
Çocuklarda belirtiler
- Çocuklarda genellikle daha ince ve daha az pullu lekeler görülür.
- Yüz, kafa derisi ve bez bölgesinde daha sık olur.
- Kaşıntı çocuklarda daha belirgin olabilir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yaşlılarda cilt kuruluğu daha fazla olduğu için pullanma daha belirgin olabilir.
- Eklem tutulumu (psoriatik artrit) yaşlılarda daha sık görülür.
- Cilt yaraları enfeksiyona daha açık olabilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Psoriasisin kesin nedeni bilinmemektedir ancak bağışıklık sisteminin cilt hücrelerine yanlışlıkla saldırması sonucu oluşur.
- Genetik yatkınlık önemli bir rol oynar; ailede psoriasis olan kişilerde görülme riski daha yüksektir.
- Çevresel tetikleyiciler (enfeksiyon, stres, cilt yaralanması, bazı ilaçlar) hastalığı başlatabilir veya alevlendirebilir.
Risk faktörleri
- Ailede psoriasis öyküsü olması
- Bağışıklık sistemini etkileyen hastalıklar (HIV, sık enfeksiyonlar)
- Obezite (fazla kilo)
- Sigara kullanımı
- Stresli yaşam olayları
- Bazı ilaçlar (doktor kontrolünde olmayan kullanımlar)
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Cildinizde yaygın, hızla büyüyen veya ağrılı yaralar varsa
- Psoriasis atağı sırasında ateş, titreme gibi genel belirtiler varsa
- Eklemlerinizde şişlik, ağrı veya hareket kısıtlılığı başladıysa
- Kullandığınız tedaviler işe yaramıyorsa veya yan etkiler hissediyorsanız
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Cildinizde ilk kez psoriasis benzeri lekeler fark ettiyseniz
- Mevcut psoriasisiniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa
- Psoriasis nedeniyle uyku sorunu, kaşıntı veya özgüven kaybı yaşıyorsanız
- Psoriatik artrit (eklem iltihabı) belirtileri varsa
Tanı
Psoriasis tanısı genellikle bir dermatoloji uzmanı tarafından cilt muayenesi ile konur. Doktor, ciltteki lekelere, tırnak değişikliklerine ve eklem belirtilerine bakar. Gerekirse deri biyopsisi (ciltten küçük bir parça alınarak mikroskopta incelenmesi) yapılabilir.
Yapılabilecek testler
- Fizik muayene: Cilt, tırnak ve eklemlerin dikkatlice incelenmesi
- Deri biyopsisi (gerekirse): Cilt örneğinin patoloji laboratuvarında incelenmesi
- Kan testleri: Bazen diğer hastalıkları dışlamak için istenebilir (örneğin romatoid faktör)
Randevunuzda neler beklenir
Dermatoloğunuz sizi muayene edecek, şikayetlerinizi dinleyecek ve gerekli gördüğü testleri isteyecektir. Tanı genellikle tek bir muayenede konulabilir. Sonrasında size uygun tedavi planı oluşturulacak ve hastalığın seyri hakkında bilgi verilecektir.
Tedavi
Psoriasis tedavisinin amacı belirtileri kontrol altına almak, atakları azaltmak ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi, hastalığın şiddetine ve kişisel ihtiyaçlara göre kişiselleştirilir. Tedavi seçenekleri arasında cilde sürülen kremler, ışık tedavisi (fototerapi) ve ağızdan veya enjeksiyon yoluyla alınan sistemik ilaçlar bulunur. Sağlık Bakanlığı onaylı tedavi protokolleri kullanılmaktadır. Hiçbir tedaviye başlamadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
Evde kişisel bakım
- Cildinizi nemli tutmak için kokusuz, alkolsüz nemlendiriciler kullanın.
- Ilık duş alın, çok sıcak sudan kaçının.
- Yumuşak bir havluyla cildinizi ovalamadan, hafifçe kurulayın.
- Kaşıntıyı azaltmak için yulaf ezmesi banyosu veya soğuk kompres deneyebilirsiniz.
- Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri (derin nefes, meditasyon) uygulayın.
Tıbbi tedaviler
Doktorunuz ciltteki plaklar için kortikosteroidli kremler, D vitamini türevi kremler veya diğer topikal ilaçlar önerebilir. Orta ve şiddetli vakalarda ışık tedavisi (fototerapi) veya bağışıklık sistemini düzenleyen sistemik ilaçlar (ağızdan veya enjeksiyon) kullanılır. Tedavi seçenekleri hakkında detaylı bilgiyi doktorunuzdan almalısınız. İlaçları asla doktor önermeden kullanmayın.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Psoriasis doğrudan cerrahi bir hastalık değildir. Ancak çok nadir durumlarda, ciltteki kalın plakların çıkarılması için lazer veya başka girişimsel işlemler uygulanabilir. Bu kararı dermatoloji uzmanınız verir.
Bu durumla yaşamak
Psoriasis ile yaşamak zor olabilir ancak düzenli cilt bakımı ve doktor takibi ile belirtileri kontrol altında tutmak mümkündür. Cildinizi tahriş etmeyecek kıyafetler seçmek, stresten uzak durmak ve sağlıklı beslenmek günlük yaşamı kolaylaştırır.
Yaşam tarzı ipuçları
- Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi düşük etkili aktiviteler).
- Sigara ve alkolden uzak durun.
- Uyku düzeninize dikkat edin, yeterli uyuyun.
- Cildinizi güneşten koruyun; güneş yanığı psoriasis atağını tetikleyebilir.
- Cilt yaralanmalarından (kesik, çizik, sıyrık) kaçının.
Diyet ve egzersiz
Sağlıklı ve dengeli beslenme psoriasis belirtilerini hafifletebilir. Anti-enflamatuar (iltihap giderici) besinler (zeytinyağı, balık, ceviz, yeşil yapraklı sebzeler) tüketmek faydalı olabilir. Fazla kilodan kaçınmak önemlidir çünkü obezite psoriasis seyrini kötüleştirebilir. Düzenli egzersiz bağışıklık sistemini destekler ve stresi azaltır.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Psoriasis, cilt görünümü nedeniyle utanç, kaygı ve depresyona yol açabilir. Sosyal ortamlardan çekinme, özgüven kaybı sık yaşanan sorunlardır. Bu duygularınızı doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla paylaşmak önemlidir. Gerekirse psikolojik destek alabilirsiniz.
Önleme
Psoriasis genetik yatkınlıkla ilişkili olduğu için tamamen önlenemez. Ancak tetikleyicilerden kaçınarak (stres yönetimi, cilt yaralanmalarından korunma, enfeksiyonlardan kaçınma) atak sıklığı azaltılabilir.
Aşılar
Psoriasisin kendisini önleyen bir aşı yoktur. Ancak psoriasisli kişiler grip ve zatürre gibi enfeksiyonlara daha yatkın olabileceğinden, doktorunuzun önerdiği aşıları (grip aşısı, zatürre aşısı vb.) yaptırmanız önerilir. Aşı olmadan önce doktorunuza danışın.
Tarama programları
Psoriasis için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailesinde psoriasis öyküsü olan kişiler, ciltlerinde herhangi bir değişiklik fark ettiklerinde dermatoloji uzmanına başvurmalıdır.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Cilt belirtilerinin yayılması ve şiddetlenmesi
- Psoriatik artrit (eklem iltihabı) gelişme riskinin artması
- Enfeksiyon riskinde artış (özellikle çatlamış cilt bölgelerinde)
- Yaşam kalitesinde ciddi düşüş, depresyon ve anksiyete (kaygı bozukluğu)
- Nadir durumlarda eritrodermik psoriasis gibi hayatı tehdit eden formların ortaya çıkması
Uzun vadeli görünüm
Psoriasis kronik bir hastalık olmasına rağmen, tedavi seçenekleri sayesinde belirtiler kontrol altına alınabilir. Çoğu kişi uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleri ile normal bir yaşam sürebilir. Düzenli doktor takibi ve öz bakım ile hastalık yönetilebilir. Psoriasisli birçok insan iş, okul ve sosyal hayatına aktif olarak devam etmektedir.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türkiye Psoriasis Derneği ↗ · Türkiye
- Türk Dermatoloji Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.