Pulmonary Embolism
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Pulmoner emboli, akciğerlerdeki bir atardamarın kan pıhtısı tarafından tıkanmasıdır. Bu pıhtı genellikle bacaklardaki derin damarlarda oluşur ve koparak akciğere gider.
Önemli bilgiler
- Kan pıhtıları genellikle bacaklardaki derin damarlarda oluşur (derin ven trombozu).
- Pulmoner emboli ciddi bir durumdur ancak erken tedaviyle çoğu kişi iyileşir.
- Hareketsiz kalmak, ameliyat ve bazı sağlık sorunları riski artırır.
Her yıl binlerce kişiyi etkileyen ve acil müdahale gerektiren bir durumdur.
Herkesi etkileyebilir, ancak uzun süre hareketsiz kalanlar, ameliyat geçirenler, obezite, sigara içenler, hamileler ve kanser hastalarında daha sık görülür.
Belirtiler
- Ani ve şiddetli nefes darlığı
- Göğüste baskı veya sıkışma hissi
- Bayılma veya bayılacak gibi olma
- Kan tükürme
- ⚠Hafif nefes darlığı
- ⚠Bacakta şişlik, ağrı veya kızarıklık
- ⚠Açıklanamayan hızlı kalp atışı
Yaygın belirtiler
- Ani başlayan nefes darlığı
- Göğüste keskin ağrı (derin nefes alırken artar)
- Kanlı öksürük
- Hızlı kalp atışı
- Bayılma veya baş dönmesi
Çocuklarda belirtiler
- Nefes almada zorluk
- Ciltte morarma
- Huzursuzluk ve aşırı yorgunluk
- Göğüs ağrısı
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Ani başlayan nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Bilinç bulanıklığı veya sersemlik
- Hızlı nefes alıp verme
Nedenler
Ana nedenler
- Derin ven trombozu (bacaklardaki toplardamarlarda pıhtı oluşması)
- Pıhtının kopup kan dolaşımıyla akciğere gitmesi
Risk faktörleri
- Uzun süre hareketsiz kalma (ameliyat, uzun yolculuk, yatak istirahati)
- Obezite
- Sigara içmek
- Hamilelik ve doğum sonrası dönem
- Doğum kontrol hapları veya hormon tedavisi
- Kanser ve kanser tedavileri
- Geçirilmiş derin ven trombozu veya pulmoner emboli öyküsü
- Yaş (özellikle 60 yaş üstü)
- Bacak veya kalça kırığı gibi büyük travmalar
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Ani nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Kanlı öksürük
- Bayılma
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Bacakta şişlik, ağrı veya kızarıklık
- Risk faktörleriniz varsa ve nefes darlığı yaşıyorsanız
Tanı
Doktor önce şikayetlerinizi dinler, fizik muayene yapar ve risk faktörlerinizi değerlendirir. Kesin tanı için görüntüleme ve kan testleri istenir.
Yapılabilecek testler
- Kan testi (D-dimer ölçümü)
- Akciğer BT anjiyografisi (akciğer damarlarının tomografiyle görüntülenmesi)
- Ventilasyon-perfüzyon sintigrafisi (akciğer hava ve kan akımı taraması)
- Elektrokardiyogram (EKG, kalp ritmi testi)
- Bacak ultrasonu (derin ven trombozu olup olmadığını kontrol etmek için)
Randevunuzda neler beklenir
Tanı süreci genellikle hızlı ilerler, çünkü erken tedavi çok önemlidir. Testler sırasında rahat olmanız için size yardımcı olunur.
Tedavi
Tedavinin amacı pıhtının büyümesini durdurmak, yeni pıhtı oluşumunu önlemek ve vücudun pıhtıyı eritmesine yardımcı olmaktır. Genellikle hastanede tedavi gerekir.
Evde kişisel bakım
- Doktorunuzun önerdiği ilaçları düzenli olarak kullanın
- Bol su için ve bacaklarınızı hareket ettirin
- Sigara kullanıyorsanız bırakın
- Uzun süre oturmaktan kaçının, sık sık kalkıp yürüyün
Tıbbi tedaviler
Kan sulandırıcı ilaçlar (antikoagülanlar) temel tedavidir. İlk tedavide damar yoluyla veya ağızdan alınan bu ilaçlar kullanılır. Şiddetli vakalarda pıhtı eritici ilaçlar (trombolitikler) veya kateterle pıhtının çıkarılması gerekebilir. Tüm tedaviler doktor kontrolünde uygulanır.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Çok büyük ve hayatı tehdit eden pıhtılarda cerrahi girişim (embolektomi) yapılabilir. Ancak bu nadiren gerekir ve diğer tedaviler önceliklidir.
Bu durumla yaşamak
Pulmoner emboli geçirdikten sonra düzenli doktor kontrolleri ve ilaç kullanımı çok önemlidir. İyileşme sürecinde kendinize zaman tanıyın ve doktorunuzun önerilerine uyun.
Yaşam tarzı ipuçları
- Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi)
- Sağlıklı ve dengeli beslenin
- Sigarayı kesinlikle bırakın
- Uzun yolculuklarda sık sık mola verin ve bacak egzersizleri yapın
- Bol su için
Diyet ve egzersiz
Dengeli beslenme ve düzenli egzersiz iyileşmeyi hızlandırır. Özel bir diyet gerekmez, ancak sağlıklı kilo korumak önemlidir. Egzersize yavaş başlayın ve doktorunuza danışın.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Böyle bir durum kaygı, korku veya depresyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Doktorunuz veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin.
Önleme
Evet, risk faktörlerini azaltarak ve önlemler alarak pulmoner emboli büyük ölçüde önlenebilir. Uzun süre hareketsiz kalmamak, sigara içmemek ve sağlıklı kiloyu korumak önemlidir.
Tarama programları
Yüksek risk altındaki kişiler (ameliyat geçirecekler, kanser hastaları) düzenli olarak doktor kontrolünden geçmelidir. Gerekirse doktor koruyucu tedaviler önerebilir.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Akciğer dokusunda hasar (pulmoner enfarktüs)
- Kalp yükünün artması ve kalp yetmezliği
- Tekrarlayan pıhtı atakları
- Ölüm
Uzun vadeli görünüm
Erken tanı ve tedavi ile çoğu kişi tamamen iyileşir. Tedavi sürecinde doktorunuzla iş birliği yaparsanız ve önlemleri uygularsanız, sağlıklı bir yaşam sürdürebilirsiniz. Bazı kişilerde uzun süreli kan sulandırıcı kullanımı gerekebilir, bu da iyi yönetilebilir.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türk Toraks Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.