Romatoid artrit
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- NICE—Rheumatoid arthritis. NG100(2023)
- NHS—Rheumatoid arthritis(2023)
- WHO—Rheumatoid arthritis(2023)
- ACR—American College of Rheumatology guidelines(2021)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemlere saldırması sonucu oluşan, uzun süreli (kronik) bir iltihaplı eklem hastalığıdır. Bu durum eklemlerde ağrı, şişlik, sertlik ve hareket kısıtlılığına yol açar. Zamanla eklemlerde hasara neden olabilir.
Önemli bilgiler
- Romatoid artrit, eklemlerin yanı sıra kalp, akciğer ve cilt gibi diğer organları da etkileyebilen sistemik bir hastalıktır.
- Hastalık genellikle alevlenme (şiddetlenme) ve remisyon (sakin dönem) dönemleriyle seyreder.
- Erken tanı ve uygun tedaviyle eklem hasarı yavaşlatılabilir ve yaşam kalitesi artırılabilir.
Romatoid artrit, toplumda yaklaşık her 100 kişiden 1'inde görülen, nispeten yaygın bir hastalıktır.
Romatoid artrit her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte, en sık 40-60 yaş arasındaki kadınlarda görülür. Kadınlarda erkeklere oranla yaklaşık 2-3 kat daha sıktır.
Belirtiler
- Aniden başlayan şiddetli göğüs ağrısı veya nefes darlığı (akciğer veya kalp tutulumunu düşündürebilir)
- Yüksek ateşle birlikte eklemlerde ani ve şiddetli ağrı (enfeksiyon belirtisi olabilir)
- Bilinç bulanıklığı veya bayılma
- ⚠Bir veya birden fazla eklemde ani kızarıklık ve ısı artışı
- ⚠Görmede ani değişiklikler veya göz ağrısı
- ⚠Tedaviye rağmen kontrol altına alınamayan şiddetli ağrı
Yaygın belirtiler
- Eklemlerde ağrı, şişlik ve hassasiyet (genellikle el, bilek, ayak gibi küçük eklemlerde simetrik olarak)
- Sabahları en az 30 dakika süren eklem sertliği
- Yorgunluk, halsizlik, bazen hafif ateş
- İştahsızlık ve kilo kaybı
Çocuklarda belirtiler
- Çocuklarda juvenil idiopatik artrit adı verilir; eklem ağrısı, şişlik ve sertliğin yanı sıra büyüme geriliği de görülebilir.
- Ateş, döküntü ve lenf bezlerinde şişme olabilir.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yaşlılarda başlangıç daha yavaş olabilir ve belirtiler genellikle omuz, kalça gibi büyük eklemlerde yoğunlaşır.
- Şiddetli sabah tutukluğu ve yorgunluk daha belirgin olabilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin eklem zarına (sinovyum) saldırmasına neden olan genetik ve çevresel faktörlerin birleşimi sonucu ortaya çıkar.
- Kesin neden tam olarak bilinmemekle birlikte, enfeksiyonlar gibi bazı tetikleyicilerin genetik yatkınlığı olan kişilerde hastalığı başlattığı düşünülmektedir.
Risk faktörleri
- Ailede romatoid artrit öyküsü olması
- Sigara içmek (en güçlü çevresel risk faktörü)
- Obezite
- Kadın cinsiyet
- Belirli genetik özelliklere (HLA-DRB1 gibi) sahip olmak
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Eklemlerde aniden başlayan şiddetli ağrı, şişlik veya kızarıklık
- Yüksek ateşle birlikte eklem ağrısı
- Tedavi altındayken beklenmedik şiddetlenme
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Altı haftadan uzun süren ve geçmeyen eklem ağrısı, şişlik veya sabah sertliği
- Yorgunluk, halsizlik gibi genel belirtiler eklem sorunlarına eşlik ediyorsa
Tanı
Romatoid artrit tanısı, hastanın öyküsü, fizik muayene, kan testleri ve görüntüleme yöntemlerinin bir arada değerlendirilmesiyle konur. Uzman bir romatolog tarafından yapılan kapsamlı değerlendirme esastır.
Yapılabilecek testler
- Kan testleri: Romatoid faktör (RF), anti-CCP antikoru, CRP ve sedimentasyon gibi iltihap belirteçleri
- Görüntüleme: Röntgen, ultrason veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile eklem hasarı değerlendirilir
- Fizik muayene: Eklemlerde şişlik, hassasiyet ve hareket kısıtlılığı kontrol edilir
Randevunuzda neler beklenir
Doktorunuz size belirtilerinizi, ne zaman başladığını, aile öykünüzü ve yaşam alışkanlıklarınızı soracaktır. Fizik muayene sonrası gerekli testler istenecek, tanı netleştiğinde tedavi planı oluşturulacaktır. Tanı süreci bazen birkaç hafta sürebilir, sabırlı olmanız önemlidir.
Tedavi
Romatoid artrit tedavisinin amacı iltihabı kontrol altına almak, ağrıyı azaltmak, eklem hasarını önlemek ve yaşam kalitesini iyileştirmektir. Tedavi ilaçlar, fizik tedavi ve yaşam tarzı değişikliklerini içerir. Erken ve etkili tedavi hastalığın seyrini olumlu etkiler.
Evde kişisel bakım
- Eklemlerinizi zorlamaktan kaçının ve dinlenin; alevlenme dönemlerinde eklemleri koruyucu yöntemler kullanın.
- Sıcak uygulama (kasları gevşetir) ve soğuk uygulama (iltihabı azaltır) yapın.
- Düzenli, hafif egzersizlerle eklem hareket açıklığını ve kas gücünü koruyun.
Tıbbi tedaviler
Tedavide hastalığın şiddetine göre iltihap giderici ilaçlar, hastalığı değiştiren romatizma ilaçları (metotreksat gibi) ve biyolojik ajanlar kullanılır. İlaçlar doktor tarafından reçete edilir ve düzenli takip gerekir. Tüm ilaçların yan etkileri olabileceğinden, doktorunuzla düzenli görüşmeniz önemlidir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
İlaç tedavisine rağmen eklem hasarı ilerlemiş ve günlük yaşamı çok etkiliyorsa, eklem protezi (kalça, diz gibi) veya sinovektomi (iltihaplı eklem zarının çıkarılması) ameliyatı düşünülebilir.
Bu durumla yaşamak
Romatoid artritle yaşamak, alevlenme ve sakin dönemler arasında denge kurmayı gerektirir. Günlük aktivitelerinizi planlarken yorgunluk anlarını dinlenerek geçirin, eklemlerinizi koruyacak yardımcı araçlar (örneğin, daha rahat tutacak kalınlaştırılmış kalem) kullanın.
Yaşam tarzı ipuçları
- Sigara içmeyin veya sigarayı bırakmak için destek alın.
- Sağlıklı kilonuzu koruyun; fazla kilo eklemlere ek yük bindirir.
- Stres yönetimi için gevşeme teknikleri ve meditasyon deneyin.
Diyet ve egzersiz
Anti-inflamatuar (iltihap giderici) beslenme önerilir: bol sebze, meyve, balık, zeytinyağı ve tam tahıllar tüketin. Düzenli egzersiz (yürüyüş, yüzme, hafif germe) eklem sağlığını destekler, ancak aşırı zorlayıcı aktivitelerden kaçının. Fizik tedavi uzmanından bireysel egzersiz programı alın.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Romatoid artrit gibi kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, üzüntü ve depresyona yol açabilir. Duygusal zorluklar yaşadığınızda bunu doktorunuzla veya bir psikologla paylaşmaktan çekinmeyin. Kendinize karşı nazik olun ve hastalığın sizi tanımlamadığını unutmayın.
Önleme
Romatoid artrit tam olarak önlenemeyen bir hastalıktır. Ancak sigara içmemek, sağlıklı kiloda kalmak ve diş eti sağlığına dikkat etmek riski azaltabilir. Ailede romatoid artrit varsa, belirtiler konusunda bilinçli olmak erken tanıyı kolaylaştırır.
Aşılar
Romatoid artrit hastalarının özellikle grip ve zatürre aşılarını yaptırmaları önerilir, çünkü bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar enfeksiyon riskini artırabilir. Aşı takvimi için doktorunuza danışın.
Tarama programları
Romatoid artrit için rutin bir tarama testi yoktur. Ancak belirtileriniz varsa veya yüksek risk grubundaysanız, düzenli doktor kontrolü önerilir.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Eklemlerde kalıcı hasar ve şekil bozukluğu
- Osteoporoz (kemik erimesi) riskinde artış
- Kalp ve damar hastalıkları (kalp krizi, felç) riskinde artış
- Akciğer iltihabı veya akciğerde nodül oluşumu
- Göz iltihabı (sklerit, üveit)
Uzun vadeli görünüm
Romatoid artrit tedavi edilebilir bir hastalıktır. Günümüzde erken tanı ve modern tedaviler sayesinde çoğu kişi hareket kabiliyetini koruyabilmekte, ağrı kontrol altına alınabilmekte ve kaliteli bir yaşam sürebilmektedir. Tedavinize düzenli uymak ve doktorunuzla işbirliği yapmak sonuçları çok olumlu etkiler.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Türkiye Romatoloji Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.