Uyuz

Genel Bakış

Uyuz, küçük bir parazitin (akar) cildin üst tabakasına girip yerleşmesiyle oluşan, kaşıntılı bir deri hastalığıdır. Bu akarlar gözle görülemeyecek kadar küçüktür.

Uyuz dünya genelinde oldukça yaygındır. Türkiye'de de sık görülen bir deri hastalığıdır.

Her yaştan, her cinsiyetten ve her sosyoekonomik gruptan insanı etkileyebilir. Kalabalık ortamlarda yaşayanlarda daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Şiddetli kaşıntı, özellikle geceleri daha da kötüleşir.
• Küçük kırmızı kabarcıklar veya sivilce benzeri döküntüler.
• Ciltte ince, gri veya ten rengi çizgiler (akar yuvaları).
• Kaşıntı genellikle el parmak araları, bilek, dirsek, bel, kalça, genital bölge ve meme altlarında yoğundur.

Çocuklarda belirtiler

• Bebeklerde ve küçük çocuklarda kaşıntı daha şiddetli olabilir.
• Döküntü kafa derisi, yüz, avuç içi ve ayak tabanlarında da görülebilir.
• Çocuklar uyuzlu bölgeleri kaşıyarak enfeksiyon riskini artırabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda kaşıntı daha hafif olabilir, ancak döküntü yaygın olabilir.
• Ciltte kalınlaşma ve pullanma (kabuklu uyuz) görülebilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Uyuza, Sarcoptes scabiei adı verilen bir akar (parazit) neden olur.
• Dişi akar cilt yüzeyine yakın bir tünel kazar ve her gün birkaç yumurta bırakır.
• Akar, yumurta ve dışkıları kaşıntıya ve döküntüye yol açar.

Risk faktörleri

• Uyuzlu biriyle uzun süreli cilt teması (örneğin aile bireyleri, eşler).
• Kalabalık ortamlarda yaşamak (yatılı okul, bakımevi, cezaevi).
• Kişisel eşyaları (yatak, havlu, giysi) paylaşmak.
• Bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde daha ağır seyredebilir.

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Şiddetli kaşıntı ve yaygın döküntü ile birlikte ateş varsa.
• Ailede veya yakın çevrede uyuz teşhisi konmuş biri varsa ve sizde de belirtiler varsa.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Kaşıntılı bir döküntü fark ettiğinizde doktora başvurmanız en doğrusudur.
• Özellikle geceleri artan kaşıntı ve tipik yerlerde (el parmak araları, bilek) döküntü varsa.

Tanı

Doktor, cildinizi muayene ederek tipik döküntü ve yuvaları arar. Şüpheli bir bölgeden küçük bir cilt kazıntısı alarak mikroskop altında inceleyebilir.

Yapılabilecek testler

• Deri kazıntısı (skabiyez testi) – ağrısız bir işlemdir.
• Dermatoskopi adı verilen büyüteçli bir cihazla cilde bakılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı genellikle muayene ile konur. Kazıntı alınacaksa, birkaç dakika sürer ve sonuç genellikle aynı gün içinde alınır. Doktorunuz tedaviye hemen başlamanızı önerecektir.

Tedavi

Uyuz tedavisinde, doktorunuzun önereceği bir krem veya losyon kullanılır. Bu ilaç akarları ve yumurtalarını öldürür. Tedavi genellikle bir hafta arayla tekrarlanır.

Evde kişisel bakım

• Tedaviye başlamadan önce doktorunuzun verdiği kremi tüm vücudunuza (boyundan itibaren) sürün, tırnak aralarını da ihmal etmeyin.
• Kremi sürdükten sonra önerilen süre boyunca (genellikle 8-12 saat) yıkamayın.
• Yatak çarşaflarınızı, havlularınızı ve giysilerinizi sıcak suda (60°C ve üzeri) yıkayın ve yüksek ısıda kurutun.
• Kaşıntıyı hafifletmek için soğuk kompres uygulayabilir veya ılık bir duş alabilirsiniz.
• Tedavi görene kadar yakın temastan kaçının.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz, akarları öldüren bir krem veya losyon reçete edecektir. İlaç genellikle boyundan aşağıya tüm vücuda sürülür ve önerilen süre (örneğin 8-12 saat) bekletilir. Tedavi bir hafta sonra tekrarlanabilir. Gerekirse kaşıntıyı azaltmak için ek ilaçlar da verilebilir. Uyuz ilaçları reçete ile alınır, kesinlikle doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

Bu durumla yaşamak

Tedavi başladıktan sonra bile kaşıntı birkaç hafta daha devam edebilir. Bu, akarlara ve dışkılarına karşı alerjik reaksiyonun devam etmesinden kaynaklanır. Kaşıntıyı kontrol altına almak için doktorunuzun önerdiği kremleri kullanın ve cildinizi tahriş etmekten kaçının. Uyku düzeninize dikkat edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kişisel eşyalarınızı (havlu, tarak, giysi) kimseyle paylaşmayın.
• Evinizi düzenli olarak süpürün ve yüzeyleri temizleyin.
• Tedavi tamamlanana kadar başkalarıyla yakın temastan kaçının.
• Kaşıntıyı artıracak dar giysiler giymeyin.

Diyet ve egzersiz

Uyuz için özel bir diyet gerekmez. Ancak bağışıklık sisteminizi güçlendirmek için dengeli beslenmeye özen gösterin. Egzersiz kaşıntıyı artırabileceğinden tedavi sırasında aşırı terlemeden kaçının.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uyuz, yoğun kaşıntı ve bulaşıcı olması nedeniyle kaygı, utanç ve sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin. Tedaviyle tamamen iyileşeceğiniz için umutlu olun.

Önleme

Uyuzdan korunmanın en etkili yolu, uyuzlu bir kişiyle yakın temastan kaçınmaktır. Ortak kullanılan eşyaları paylaşmamak ve iyi hijyen kurallarına uymak da riski azaltır. Ailede uyuz varsa herkes aynı anda tedavi edilmelidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte bakteriyel enfeksiyonlar (impetigo) – kaşıma sonucu oluşan yaralara bakteri girebilir.
• Nadir durumlarda böbrek iltihabı (glomerülonefrit) gelişebilir.
• Kabuklu uyuz (Norveç uyuzu): bağışıklığı zayıf kişilerde milyonlarca akarın olduğu, çok bulaşıcı bir formdur.

Uzun vadeli görünüm

Uyuz, doğru tedaviyle tamamen iyileşen bir hastalıktır. Tedaviye erken başlanması, daha hızlı ve sorunsuz bir iyileşme sağlar. Kaşıntı bir süre devam etse de hastalığın kontrol altına alındığından emin olabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın önerilerine uyarsanız kısa sürede sağlığınıza kavuşursunuz.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ↗
• Uluslararası Dermatoloji Dernekleri Birliği ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Dermatoloji Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.