Sleep Apnoea

Genel Bakış

Uyku apnesi, uyku sırasında nefesin kısa süreliğine durması veya çok yüzeyselleşmesidir. Bu durum, boğazdaki kasların gevşemesiyle hava yolunun tıkanmasından kaynaklanır. Nefes durmaları gece boyunca birçok kez tekrarlayabilir ve kişinin uykusunun bölünmesine neden olur.

Evet, uyku apnesi oldukça yaygın bir durumdur. Türkiye'de her 5 yetişkinden yaklaşık 1'inde hafif veya orta şiddette uyku apnesi belirtileri görülebilir. Özellikle fazla kilolu kişilerde ve orta yaşlı erkeklerde daha sık rastlanır.

Uyku apnesi her yaştan insanı etkileyebilir, ancak en sık 40-60 yaş arası erkeklerde görülür. Aşırı kilolu olmak, büyük bademciklere veya geniz etine sahip olmak, ailede uyku apnesi öyküsü bulunmak riski artırır. Ayrıca kadınlarda menopoz sonrası dönemde de sıklaşabilir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Gece boyunca yüksek sesle ve düzensiz horlama
• Nefes alırken boğulma veya soluk soluğa kalma hissi ile uyanma
• Sabahları baş ağrısı ile uyanma
• Gün içinde aşırı uykululuk hali (örneğin toplantıda uyuklama)
• Sabahları ağız kuruluğu veya boğaz ağrısı
• Sinirlilik, unutkanlık veya dikkat dağınıklığı
• Gece sık idrara çıkma

Çocuklarda belirtiler

• Horlama (çocuklarda horlama nadirdir, varsa dikkat edilmeli)
• Ağız açık uyuma
• Uykuda terleme
• Gündüz dikkat eksikliği, hiperaktivite benzeri davranışlar
• Okul başarısında düşüş
• Yatak ıslatma

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Uyku bölünmeleri nedeniyle sık uyanma
• Gündüz uykululuk hali (yaşlılığa bağlanabilir)
• Depresyon veya bunama benzeri belirtiler
• Yüksek tansiyon veya kalp ritim bozukluğu ile birlikte görülebilir

Nedenler

Ana nedenler

• Boğazdaki kasların uyku sırasında aşırı gevşeyerek hava yolunu tıkaması (obstrüktif uyku apnesi)
• Beynin nefes almayı kontrol eden merkezinin düzgün çalışmaması (merkezi uyku apnesi, daha nadir)
• Aşırı kilo veya obezite (boyun bölgesinde yağ birikimi hava yolunu daraltır)
• Bademcik veya geniz etinin büyük olması

Risk faktörleri

• Fazla kilolu veya obez olmak (vücut kitle indeksi 30 ve üzeri)
• 40 yaş üstü olmak
• Erkek cinsiyet
• Ailede uyku apnesi öyküsü bulunması
• Büyük boyun çevresi (erkeklerde 43 cm, kadınlarda 38 cm'den fazla)
• Sigara içmek veya alkol kullanmak
• Menopoz sonrası kadın olmak
• Burun tıkanıklığı veya deviasyon gibi yapısal sorunlar

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Horlama ve nefes durmalarına ek olarak göğüs ağrısı veya nefes darlığı varsa
• Uyku apnesi belirtileri iş veya günlük yaşamı ciddi şekilde etkiliyorsa
• Araba kullanırken uyuklama gibi tehlikeli durumlar yaşanıyorsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli yüksek sesle horlama (partnerinizin fark etmesi yaygındır)
• Gece sık uyanma veya boğulma hissi
• Gündüz aşırı uykululuk hali
• Sabah baş ağrısı veya ağız kuruluğu
• Çocuğunuzda horlama ve dikkat sorunları

Tanı

Uyku apnesi tanısı genellikle bir uyku uzmanı veya göğüs hastalıkları doktoru tarafından konur. Doktorunuz belirtilerinizi dinledikten sonra sizi bir uyku testine yönlendirebilir.

Yapılabilecek testler

• Polisomnografi (uyku testi): Gece boyunca hastanede uyurken nefes, kalp atışı, beyin dalgaları, oksijen seviyesi gibi değerler ölçülür.
• Evde uyku apnesi testi: Bazı durumlarda doktorunuz evde kullanabileceğiniz taşınabilir bir cihaz verebilir.
• Epworth Uykululuk Ölçeği: Gün içinde uyuklama olasılığınızı değerlendiren bir anket.

Randevunuzda neler beklenir

Uyku testi için geceyi hastanede geçirmeniz gerekebilir. Vücudunuza birkaç küçük sensör yerleştirilir; bunlar ağrısızdır. Test sabahı sonuçlar doktorunuz tarafından değerlendirilir. Tanı konduktan sonra tedavi seçenekleri sizinle detaylıca paylaşılır.

Tedavi

Uyku apnesi tedavisi, durumun şiddetine ve altta yatan nedenlere göre değişir. Amaç hava yolunu açık tutmak ve normal nefes almayı sağlamaktır. Tedavi ile belirtiler büyük ölçüde azalır.

Evde kişisel bakım

• Sağlıklı kiloya ulaşmak ve kiloyu korumak
• Sırt üstü değil, yan yatmak (özel yatış pozisyonu yastıkları kullanılabilir)
• Alkol ve sakinleştirici ilaçlardan kaçınmak, özellikle yatmadan önce
• Sigara içmemek
• Yatak odasında nemlendirici kullanmak ve alerjenlerden kaçınmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz genellikle sürekli pozitif hava yolu basıncı (CPAP) adı verilen bir cihaz önerebilir. Bu cihaz uyku sırasında burnunuza veya ağzınıza hafif bir hava akışı göndererek hava yolunuzu açık tutar. Bazı durumlarda ağız içi apareyler (alt çeneyi öne çeken plaklar) kullanılabilir. İlaç tedavisi genellikle uyku apnesinin kendisi için değil, eşlik eden durumlar (örneğin alerji) için kullanılır. Tedavi planınız doktorunuz tarafından belirlenir.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Ameliyat sadece belirli durumlarda düşünülür. Örneğin bademcik veya geniz eti büyümesi, burun tıkanıklığı veya çene yapısındaki sorunlar cerrahi olarak düzeltilebilir. Uyku apnesi için en yaygın cerrahi işlem 'uvulopalatofaringoplasti' (boğazdaki fazla dokuyu alma) olabilir, ancak herkese uygun değildir. Doktorunuz ameliyatın size uygun olup olmadığını değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Uyku apnesi tanısı konduktan sonra düzenli tedavi ile yaşam kaliteniz önemli ölçüde artar. CPAP cihazı kullanıyorsanız, her gece düzenli kullanmak çok önemlidir. İlk başta alışması zor olabilir, ancak zamanla alışırsınız. Cihazınızı temiz tutmak ve maske ayarlarınızı doktorunuza yaptırmak konforunuzu artırır.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli egzersiz yapmak (yürüyüş, yüzme gibi)
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Uyku düzenine dikkat etmek (her gün aynı saatte yatıp kalkmak)
• Stres yönetimi teknikleri uygulamak (meditasyon, nefes egzersizleri)
• Partnerinize durumunuzu anlatmak ve onun desteğini almak

Diyet ve egzersiz

Kilo vermek uyku apnesinin en etkili doğal tedavilerinden biridir. Sebze, meyve, tam tahıllar ve yağsız proteinler açısından zengin bir diyet önerilir. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz (tempolu yürüyüş gibi) yapmak faydalıdır. Özellikle boyun bölgesindeki yağlanmayı azaltmak, hava yolunu rahatlatır.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Uyku apnesi kronik yorgunluk, sinirlilik ve depresyona neden olabilir. Ayrıca sürekli uykusuzluk kaygı ve odaklanma sorunlarını artırabilir. Bu tür duygusal zorluklar yaşıyorsanız, bir psikolog veya psikiyatristten destek almak önemlidir. Unutmayın, tedavi edilmediğinde ruh sağlığınız etkilenebilir, ancak uygun tedavi ile bu sorunlar büyük ölçüde düzelir. Acil bir kriz durumunda 112'yi arayın veya 182'den (Sağlık Bakanlığı Danışma Hattı) destek isteyin.

Önleme

Uyku apnesini tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, riski azaltmak için yapabileceğiniz şeyler vardır: Sağlıklı kilonuzu koruyun, düzenli egzersiz yapın, sigara içmeyin ve alkol tüketimini sınırlayın. Ayrıca alerji ve burun tıkanıklığı gibi sorunları tedavi ettirmek de koruyucu olabilir.

Aşılar

Uyku apnesi için doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak grip ve zatürre aşıları, uyku apnesi olan kişilerde solunum yolu enfeksiyon riskini azaltmak için önerilebilir. Bu konuda doktorunuza danışın.

Tarama programları

Rutin bir tarama testi yoktur. Ancak ailenizde uyku apnesi öyküsü varsa veya belirtiler yaşıyorsanız, doktorunuza başvurmanızda fayda vardır. Sağlık Bakanlığı, uyku bozuklukları konusunda bilinçlenme kampanyaları düzenlemektedir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüksek tansiyon (hipertansiyon)
• Kalp hastalıkları (kalp krizi, kalp yetmezliği)
• İnme (felç)
• Tip 2 diyabet
• Karaciğer yağlanması
• Trafik kazaları (uyuklama nedeniyle)
• Depresyon ve anksiyete

Uzun vadeli görünüm

Uyku apnesi tedavi edilebilir bir durumdur. Tedavi ile belirtiler büyük ölçüde azalır, uyku kaliteniz düzelir ve diğer sağlık sorunları riski azalır. Düzenli doktor kontrolleri ve yaşam tarzı değişiklikleri ile uyku apnesi ile rahat bir yaşam sürmek mümkündür. Umutsuzluğa kapılmayın, doğru tedavi ile hayat kaliteniz artacaktır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• American Academy of Sleep Medicine ↗
• National Sleep Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• Türk Uyku Tıbbı Derneği (TUTD) ↗ · Türkiye geneli
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü ↗ · Türkiye geneli

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.