Tonsillitis
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Tonsillit, boğazın her iki yanında bulunan bademciklerin (tonsillerin) iltihaplanmasıdır. Bademcikler, vücudun mikroplara karşı savunmasına yardımcı olan küçük, yumuşak dokulardır. İltihaplandıklarında boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ve ateş gibi belirtilere yol açar.
Önemli bilgiler
- Tonsillit genellikle virüsler tarafından oluşturulur, ancak bazı durumlarda bakteriler de neden olabilir.
- Her yaşta görülebilir, ancak çocuklarda daha sık rastlanır.
- Çoğu tonsillit, dinlenme ve bol sıvı tüketimi gibi evde uygulanan yöntemlerle bir hafta içinde geçer.
Evet, tonsillit oldukça yaygın bir durumdur. Özellikle soğuk algınlığı ve grip mevsimlerinde daha sık görülür.
Tonsillit her yaştan insanı etkileyebilir. Ancak çocuklarda (5-15 yaş arası) daha sık görülür. Yetişkinlerde de görülebilir, ancak daha az yaygındır.
Belirtiler
- Nefes almada zorluk
- Boğazda tıkanma hissi
- Nefes alırken ıslık benzeri ses (stridor)
- Aşırı salya akıtma ve yutamama
- Bilinç bulanıklığı veya bayılma
- ⚠Yüksek ateş (39°C üzeri) ve titreme
- ⚠Bademciklerde büyük iltihap (apse) belirtileri
- ⚠Yutkunamama veya sıvı bile alamama
- ⚠Ağızdan kötü koku gelmesi
- ⚠Birkaç gün içinde iyileşmeyen veya kötüleşen belirtiler
Yaygın belirtiler
- Boğaz ağrısı veya acıması
- Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
- Kırmızı ve şişmiş bademcikler, bazen beyaz veya sarı lekeler olabilir
- Ateş (genellikle 38°C'den yüksek)
- Baş ağrısı
- Boyundaki lenf bezlerinde (beze) şişlik ve hassasiyet
- Ses kısıklığı veya boğuk ses
Çocuklarda belirtiler
- Küçük çocuklarda huzursuzluk ve ağlama
- Yemek yemeyi reddetme
- Salya akıtma (yutma güçlüğü nedeniyle)
- Karın ağrısı veya bulantı (özellikle küçük çocuklarda)
- Uyku sırasında horlama veya ağzı açık uyuma
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Daha hafif seyirli boğaz ağrısı
- Yorgunluk ve halsizlik
- Yutma güçlüğü (daha belirgin olabilir)
- Ateş (yetişkinlerde daha düşük olabilir)
Nedenler
Ana nedenler
- Virüsler: Soğuk algınlığı, grip, adenovirüs gibi virüsler tonsillitin en yaygın nedenidir.
- Bakteriler: En sık neden olan bakteri A grubu streptokok (beta) olarak bilinir.
- Mantar veya diğer enfeksiyonlar (nadiren)
Risk faktörleri
- Okul veya kreş gibi kalabalık ortamlarda bulunmak
- Bağışıklık sisteminin zayıf olması
- Sigara dumanına maruz kalmak (pasif içicilik)
- Sık sık soğuk algınlığı veya grip geçirmek
- Mevsim geçişleri (ilkbahar ve sonbahar)
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Nefes alma veya yutma güçlüğü yaşıyorsanız
- Ateş 39°C üzerindeyse ve düşmüyorsa
- Bademciklerinizde büyük, ağrılı bir şişlik (apse) oluştuysa
- Ağzınızı tam açamıyorsanız (trismus)
- Birkaç gündür sıvı bile alamıyorsanız
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Boğaz ağrınız 2-3 gün içinde geçmezse
- Ateşiniz 38°C civarında ve 3 günden uzun sürerse
- Sık sık tonsillit geçiriyorsanız (yılda 5-7 kez veya daha fazla)
- Bademciklerinizde beyaz lekeler veya irin görürseniz
Tanı
Doktorunuz, şikayetlerinizi dinleyip boğazınıza bakarak tonsillit teşhisi koyabilir. Ayrıca boğaz kültürü veya hızlı test ile enfeksiyonun kaynağını belirleyebilir.
Yapılabilecek testler
- Boğaz muayenesi: Doktor, bir ışık ve dil basacağı kullanarak boğazınıza ve bademciklerinize bakar.
- Hızlı streptokok testi: Boğazınızdan bir çubukla örnek alınır ve sonuç birkaç dakika içinde belli olur.
- Boğaz kültürü: Aynı çubukla alınan örnek laboratuvara gönderilir; sonuç 24-48 saat sürebilir. Bu test daha kesin sonuç verir.
Randevunuzda neler beklenir
Muayene sırasında hafif bir rahatsızlık hissedebilirsiniz, ancak ağrılı değildir. Test sonuçlarına göre doktorunuz size uygun tedaviyi önerecektir.
Tedavi
Tonsillit tedavisi, enfeksiyonun nedenine bağlıdır. Virüslerden kaynaklanan tonsillitlerde antibiyotik kullanılmaz; dinlenme ve belirtileri hafifletici yöntemler yeterlidir. Bakteriyel tonsillitlerde ise doktorun önerdiği antibiyotikler (belirli bir ilaç adı vermeden) kullanılır.
Evde kişisel bakım
- Bol sıvı tüketin: Ilık su, çorba, bitki çayları (adaçayı, ıhlamur) boğazı rahatlatır.
- Dinlenin: Vücudun iyileşmesi için yeterli uyku ve dinlenme önemlidir.
- Tuzlu su ile gargara: Bir bardak ılık suya bir çay kaşığı tuz ekleyip günde birkaç kez gargara yapmak boğaz ağrısını hafifletebilir.
- Nemli hava: Odanızı nemlendirmek boğaz kuruluğunu önler.
- Sigara dumanından uzak durun: Pasif içicilik boğazı daha fazla tahriş eder.
Tıbbi tedaviler
Doktorunuz, ağrı ve ateş için reçetesiz satılan ağrı kesiciler önerebilir. Bakteriyel enfeksiyonlarda antibiyotik tedavisi gerekebilir. Antibiyotikler genellikle 7-10 gün boyunca düzenli kullanılmalıdır. Tedaviye başladıktan 24 saat sonra genellikle belirgin iyileşme görülür. İlaçlarınızı doktorunuzun önerdiği şekilde tamamlamalısınız.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Sık tekrarlayan (örneğin yılda 5-7 kez veya daha fazla) tonsillitlerde veya bademciklerin aşırı büyüyüp nefes almayı veya yutmayı engellediği durumlarda bademcik ameliyatı (tonsillektomi) düşünülebilir. Bu karar doktorunuzla birlikte verilmelidir.
Bu durumla yaşamak
Tonsillit genellikle kısa sürelidir. Belirtiler dinlenme ve evde uygulayacağınız yöntemlerle bir hafta içinde iyileşir. Ateşiniz düştükten sonra normal aktivitelerinize dönebilirsiniz.
Yaşam tarzı ipuçları
- Ellerinizi sık sık yıkayın; özellikle hasta kişilerle temas sonrası.
- Bağışıklık sisteminizi güçlü tutmak için sağlıklı beslenin ve düzenli uyuyun.
- Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun.
- Hapşırırken veya öksürürken ağzınızı dirseğinizle kapatın.
Diyet ve egzersiz
Hastalık döneminde ılık ve yumuşak gıdalar tüketmek faydalıdır (çorba, yoğurt, patates püresi). Asitli, baharatlı veya çok sıcak yiyeceklerden kaçının. Normal egzersiz yapmaktan kaçının; dinlenmek önceliklidir.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Boğaz ağrısı ve yutma güçlüğü, özellikle çocuklarda huzursuzluğa ve uyku bozukluklarına neden olabilir. Yetişkinlerde iş ve günlük yaşamı etkileyebilir. Bu durum geçicidir ve kendinize zaman tanıyın.
Önleme
Tonsillitin tamamen önlenmesi mümkün değildir, ancak enfeksiyon riskini azaltmak için hijyen kurallarına uyulabilir.
Aşılar
Tonsillite doğrudan bir aşı bulunmamaktadır. Ancak grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarına karşı aşılar (örneğin grip aşısı) dolaylı olarak tonsillit riskini azaltabilir. Sağlık Bakanlığı'nın aşı takvimi hakkında doktorunuzdan bilgi alabilirsiniz.
Tarama programları
Özel bir tarama testi yoktur. Belirtiler ortaya çıktığında doktora başvurulmalıdır.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Bademcik apsesi: Bademcik çevresinde irin birikmesi, ağrı ve yutma güçlüğüne yol açar.
- Orta kulak iltihabı (otitis media)
- Sinüzit (sinüs enfeksiyonu)
- Romatez (akut romatez) ateşi: Nadir ama ciddi bir durum, kalp kapakçıklarına zarar verebilir.
- Böbrek iltihabı (glomerülonefrit): Nadiren görülür.
Uzun vadeli görünüm
Tonsillit genellikle bir hafta içinde kendiliğinden veya uygun tedaviyle tamamen iyileşir. Nadir durumlarda komplikasyonlar gelişebilir, ancak düzenli doktor kontrolü ile bu riskler en aza indirilir. Çoğu insan tonsilliti atlattıktan sonra normal sağlığına kavuşur.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.