Type 1 diabetes adult onset

Genel Bakış

Tip 1 diyabet, bağışıklık sisteminizin pankreasınızdaki insülin üreten hücrelere yanlışlıkla saldırması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu nedenle vücudunuz yeterli insülin üretemez ve kan şekeriniz yükselir. Erişkinlerde de görülebilir; buna erişkin başlangıçlı Tip 1 diyabet denir.

Erişkinlerde çocuklara göre daha az görülür, ancak sıklığı artmaktadır. Türkiye'de de her yaşta görülebilir.

Genellikle 30 yaş altında başlasa da, her yaşta ortaya çıkabilir. Ailesinde Tip 1 diyabet olan kişilerde risk biraz daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Aşırı susama
• Sık idrara çıkma
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Sürekli yorgunluk
• Bulanık görme
• Sık enfeksiyonlar (özellikle mantar enfeksiyonları)

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda aynı belirtiler daha hızlı ilerleyebilir.
• Gece altını ıslatma (daha önce kuru olan çocukta) önemli bir işarettir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha yavaş başlayabilir, bazen Tip 2 diyabetle karışabilir.
• Bulanık görme, yorgunluk ve tekrarlayan cilt enfeksiyonları sık görülür.

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten beta hücrelerine saldırması.
• Kesin neden bilinmiyor; genetik yatkınlık ve çevresel tetikleyiciler (bazı virüsler gibi) rol oynayabilir.

Risk faktörleri

• Ailede Tip 1 diyabet öyküsü
• Bazı genetik özellikler
• Otoimmün hastalıklar (örneğin Hashimoto tiroiditi) varlığı

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Kan şekeriniz çok yüksek veya çok düşük olduğunda.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Sürekli susama, sık idrara çıkma gibi belirtiler haftalardır devam ediyorsa.
• Açıklanamayan kilo kaybı yaşıyorsanız.
• Ailenizde Tip 1 diyabet varsa ve belirti hissediyorsanız.

Tanı

Doktorunuz belirtilerinizi dinler, aile öykünüzü alır ve kan testleri ister. Tanı genellikle kan şekeri seviyesine ve otoantikor testlerine bakılarak konur.

Yapılabilecek testler

• Açlık kan şekeri testi
• Şeker yükleme testi (oral glukoz tolerans testi)
• HbA1c testi (üç aylık kan şekeri ortalaması)
• Otoantikor testleri (Tip 1 diyabete özgü)

Randevunuzda neler beklenir

Tanı sürecinde doktorunuz size detaylı bilgi verecektir. Sonuçları beklerken endişelenmeyin, çoğu zaman tanı net olarak konur.

Tedavi

Tip 1 diyabet tedavisinde amaç kan şekerini sağlıklı aralıkta tutmaktır. Ömür boyu insülin kullanımı gerekir. Ayrıca sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kan şekeri takibi tedavinin önemli parçalarıdır.

Evde kişisel bakım

• Kan şekerinizi günde birkaç kez ölçün.
• Doktorunuzun önerdiği şekilde insülin enjeksiyonu yapın.
• Sağlıklı ve dengeli beslenin, karbonhidrat alımınızı izleyin.
• Düzenli egzersiz yapın (yürüyüş, yüzme gibi).
• Ayaklarınızı her gün kontrol edin, cilt bakımına dikkat edin.
• Stres yönetimi ve yeterli uyku da önemlidir.

Tıbbi tedaviler

İnsülin tedavisi olmazsa olmazdır. Doktorunuz size uygun insülin tipini ve dozajını belirler. İnsülin enjeksiyon veya insülin pompası ile verilebilir. Ayrıca kan şekeri takibi için şeker ölçüm cihazları veya sürekli glukoz izleme sistemleri kullanılabilir. Tüm tedaviler doktor kontrolünde planlanmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Tip 1 diyabet cerrahi ile tedavi edilmez. Ancak diyabete bağlı komplikasyonlar (göz, böbrek sorunları gibi) için cerrahi gerekebilir. Bunu doktorunuzla konuşun.

Bu durumla yaşamak

Tip 1 diyabetle yaşamak, kan şekeri seviyenizi sürekli dengelemeyi gerektirir. Günlük rutininizde insülin kullanımı, beslenme planı ve egzersiz yer alır. Başlangıçta zor gibi görünse de zamanla alışır ve kendi yönetiminizi öğrenirsiniz.

Yaşam tarzı ipuçları

• Kan şekeri günlüğü tutun ve düzenli aralıklarla takip edin.
• Diyetisyen eşliğinde kişisel bir beslenme planı oluşturun.
• Düzenli uyuyun ve stresten uzak durmaya çalışın.
• Seyahat ederken yanınızda yeterli insülin ve atıştırmalık bulundurun.
• Tıbbi kimlik kartı veya bilezik taşıyın.

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı bir beslenme programı kan şekerinizi kontrol altında tutmanıza yardımcı olur. Karbonhidrat alımınızı ölçülü yapın, tam tahıllı gıdaları tercih edin. Egzersiz insülin duyarlılığını artırır; egzersiz öncesi ve sonrası kan şekerinizi kontrol edin. Düzenli yürüyüş, bisiklet gibi aktiviteler önerilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak bazen kaygı, üzüntü veya tükenmişlik hissi yaratabilir. Bu duygular normaldir. Konuşarak rahatlamak, destek gruplarına katılmak faydalı olabilir. Ruh sağlığınızı ihmal etmeyin; gerektiğinde bir psikolog veya psikiyatristten yardım isteyin. Unutmayın, yalnız değilsiniz. Acil bir kriz anında ALO 112'yi arayın.

Önleme

Tip 1 diyabet şu an için önlenebilen bir hastalık değildir. Araştırmalar devam etmektedir. Ancak sağlıklı yaşam tarzı herkes için önemlidir.

Aşılar

Tip 1 diyabet için bir aşı bulunmamaktadır. Ancak grip ve zatürre aşıları gibi rutin aşılar genel sağlık için önerilir.

Tarama programları

Ailesinde Tip 1 diyabet olan kişilerde bazı tarama testleri (otoantikor testleri) yapılabilir. Bunu doktorunuzla konuşabilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Diyabetik ketoasidoz (hayatı tehdit eden ciddi bir durum)
• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek hasarı (nefropati)
• Sinir hasarı (nöropati)
• Göz sorunları (retinopati)
• Ayak yaraları ve enfeksiyonlar

Uzun vadeli görünüm

Tip 1 diyabet iyi yönetildiğinde uzun ve sağlıklı bir yaşam sürmek mümkündür. Kan şekeri kontrolüne dikkat ederek, düzenli doktor kontrolleri ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ile komplikasyon riskini büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Unutmayın, diyabet sizi değil, siz diyabeti yönetiyorsunuz.

Destek bul

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.