Ulcerative Colitis

Genel Bakış

Ülseratif kolit, kalın bağırsağın iç yüzeyinde iltihap ve yaralara (ülser) neden olan kronik bir bağırsak hastalığıdır. Bağışıklık sisteminin yanlışlıkla bağırsak hücrelerine saldırması sonucu oluşur ve genellikle ataklar halinde seyreder.

Ülseratif kolit Türkiye'de ve dünyada giderek daha sık görülmektedir. Her 100.000 kişiden yaklaşık 10-20'sinde bu hastalık görülmektedir.

Her yaşta görülebilir ancak en sık 15-30 yaş arasında başlar. Kadın ve erkeklerde eşit oranda görülür. Ailesinde iltihaplı bağırsak hastalığı olan kişilerde risk daha yüksektir.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Kanlı ishal (dışkıda kan görülmesi)
• Karın ağrısı ve kramplar
• Acil tuvalete gitme ihtiyacı
• Kilo kaybı
• Yorgunluk ve halsizlik
• İştahsızlık

Çocuklarda belirtiler

• Büyüme ve gelişme geriliği
• Eklem ağrıları ve şişlikler
• Ateş
• Cilt döküntüleri

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Belirtiler daha hafif seyredebilir
• Ateş daha az görülür
• Anemi (kansızlık) daha sık olabilir
• Bağırsak dışı belirtiler (örneğin eklem ağrısı) daha belirgin olabilir

Nedenler

Ana nedenler

• Bağışıklık sisteminin bağırsak hücrelerine yanlışlıkla saldırması (otoimmün reaksiyon)
• Genetik yatkınlık (ailede hastalık öyküsü)
• Çevresel faktörler (enfeksiyonlar, beslenme, stres gibi tetikleyiciler)

Risk faktörleri

• Ailede iltihaplı bağırsak hastalığı (Crohn veya ülseratif kolit) olması
• Sigara kullanımı (özellikle bıraktıktan sonra risk artar)
• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı (örneğin antibiyotikler)
• Batı tipi beslenme (yüksek yağ, düşük lif)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıdaki acil belirtilerden herhangi biri varsa hemen 112'yi arayın.
• Kanlı ishal ve yüksek ateş birlikte görülüyorsa
• Şiddetli karın ağrısı ve kusma varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• 1-2 haftadan uzun süren ishal ve karın ağrısı
• Dışkıda kan görülmesi
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kronik yorgunluk

Tanı

Doktor önce şikayetlerinizi dinler ve fizik muayene yapar. Tanı koymak için genellikle kolonoskopi adı verilen bir işlem yapılır. Kolonoskopi sırasında bağırsak iç yüzeyine bakılır ve gerekirse küçük doku örneği (biyopsi) alınır.

Yapılabilecek testler

• Kolonoskopi (bağırsağın kamera ile incelenmesi)
• Biyopsi (doku örneği alma)
• Kan testleri (iltihap belirteçleri, kansızlık)
• Gaita testleri (enfeksiyon veya parazit varlığı)
• Görüntüleme yöntemleri (bilgisayarlı tomografi veya MR)

Randevunuzda neler beklenir

Kolonoskopi genellikle sedasyon (hafif uyku) altında yapılır ve yaklaşık 30-45 dakika sürer. İşlem öncesi bağırsağınızı boşaltmak için özel bir diyet ve ilaç kullanmanız gerekebilir. İşlem sonrası birkaç saat dinlenmeniz önerilir, aynı gün normal aktivitelerinize dönebilirsiniz.

Tedavi

Tedavinin amacı iltihabı azaltmak, belirtileri kontrol altına almak ve atakları önlemektir. Tedavi kişiden kişiye değişir; doktorunuz hastalığınızın şiddetine göre bir plan oluşturacaktır.

Evde kişisel bakım

• Stresten uzak durun ve gevşeme teknikleri uygulayın (yoga, meditasyon gibi)
• Düzenli uyuyun ve dinlenin
• Beslenme günlüğü tutarak size rahatsızlık veren yiyecekleri belirleyin
• Sigara içiyorsanız bırakın, alkol tüketimini sınırlayın
• Düzenli egzersiz yapın (örneğin yürüyüş, yüzme)

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz iltihabı azaltan ilaçlar, bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar veya biyolojik tedaviler önerebilir. Bu ilaçlar tablet, fitil, lavman veya enjeksiyon şeklinde olabilir. Tedavi seçeneği hastalığın yaygınlığına ve şiddetine bağlıdır. İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Herhangi bir ilacı doktorunuza danışmadan bırakmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İlaç tedavilerine yanıt alınamadığında veya komplikasyonlar (örneğin bağırsak delinmesi, kanser riski) geliştiğinde cerrahi düşünülebilir. En sık yapılan ameliyat, kalın bağırsağın tamamının alınmasıdır (kolektomi). Cerrahi genellikle hastalığı tamamen ortadan kaldırır, ancak yaşam tarzında değişiklikler gerekebilir.

Bu durumla yaşamak

Ülseratif kolit atakları arasında normal bir hayat sürmek mümkündür. Atak dönemlerinde belirtileri yönetmek için doktorunuzun önerilerine uyun ve dinlenin. Sağlıklı beslenme ve düzenli yaşam alışkanlıkları atak sıklığını azaltabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Düzenli doktor kontrollerinizi aksatmayın
• Atak tetikleyicilerinden kaçının (stres, bazı yiyecekler)
• Seyahat ederken yanınızda ilaçlarınızı bulundurun
• Bağırsak hareketlerinizi kontrol eden bir günlük tutun

Diyet ve egzersiz

Beslenme kişiye göre değişir. Genel olarak lifli gıdalar (sebze, meyve, tam tahıl) önerilir ancak atak dönemlerinde lif miktarını azaltmak gerekebilir. Baharatlı, yağlı yiyecekler ve süt ürünleri bazı kişilerde şikayetleri artırabilir. Düzenli egzersiz bağırsak hareketlerini düzenleyebilir ve stresi azaltabilir. Yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi düşük etkili egzersizler idealdir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Kronik bir hastalıkla yaşamak kaygı, depresyon veya sosyal izolasyona yol açabilir. Bu duygular normaldir. Duygusal destek almak, bir psikolog veya danışmandan yardım istemek önemlidir. Unutmayın, yalnız değilsiniz.

Önleme

Ülseratif kolit kesin olarak önlenemez ancak sağlıklı bir yaşam tarzı ve tetikleyicilerden kaçınarak atak sıklığı ve şiddeti azaltılabilir. Düzenli doktor takibi komplikasyonları önlemeye yardımcı olur.

Aşılar

Doktorunuz grip (influenza) ve zatürre (pnömokok) aşılarını önerebilir. Ek olarak, bazı ilaçlar bağışıklık sistemini baskıladığı için canlı virüs aşılarından kaçınılması gerekebilir. Aşı takviminizi doktorunuzla belirleyin.

Tarama programları

Ülseratif kolit tanısı alan hastalarda kolon kanseri riski arttığı için düzenli kolonoskopi taraması önerilir. Tarama sıklığı hastalığın süresine ve yaygınlığına bağlıdır. Genellikle tanıdan 8-10 yıl sonra başlar ve 1-3 yılda bir tekrarlanır.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bağırsakta daralma (darlık) ve tıkanma
• Bağırsak delinmesi (perforasyon)
• Toksik megakolon (bağırsağın aşırı genişlemesi)
• Kolon kanseri riskinde artış
• Şiddetli kanama ve kansızlık
• Karaciğer sorunları (primer sklerozan kolanjit)

Uzun vadeli görünüm

Ülseratif kolit tedavi edilebilir ve yönetilebilir bir hastalıktır. Erken tanı, uygun tedavi ve düzenli takip ile hastaların çoğu uzun ve sağlıklı bir yaşam sürebilir. Atak dönemleri zorlu olsa da remisyon dönemlerinde yaşam kaliteniz normale dönebilir. Doktorunuzla iş birliği içinde olmanız ve tedaviye uymanız en önemli adımdır.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• European Federation of Crohn's and Ulcerative Colitis Associations (EFCCA) ↗
• Crohn's & Colitis Foundation ↗

Yerel kuruluşlar

• İltihaplı Bağırsak Hastalıkları Derneği (İBH Derneği) ↗ · Türkiye
• Sağlık Bakanlığı - Nadir Hastalıklar Portalı ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.