Urticaria (Hives)
Başvurulan kaynaklar
Bu makale özgün hasta eğitimi içeriğidir.
- WHO—Health topics A–Z(2024)
- NHS—Health A to Z(2024)
- CDC—Health topics(2024)
Uluslararası klinik kılavuzlara dayalıdır
Genel Bakış
Kurdeşen (ürtiker), ciltte kaşıntılı, kabarık, kızarık veya deri renginde lekeler (kabarcıklar) olarak ortaya çıkan yaygın bir deri rahatsızlığıdır. Bu kabarcıklar genellikle birkaç saat içinde kaybolur, ancak yenileri çıkabilir.
Önemli bilgiler
- Kurdeşen sıklıkla alerjik reaksiyon sonucu oluşur, ancak her zaman alerji anlamına gelmez.
- Akut kurdeşen 6 haftadan kısa sürer, kronik kurdeşen ise 6 haftadan uzun sürer.
- Kurdeşen genellikle zararsızdır ve kendiliğinden geçer.
- Nadiren ciddi alerjik reaksiyonun (anafilaksi) bir parçası olabilir ve acil müdahale gerektirebilir.
Evet, kurdeşen oldukça yaygındır. Her 5 kişiden yaklaşık 1'i hayatının bir döneminde kurdeşen yaşar.
Kurdeşen her yaştan, her cinsiyetten ve her ırktan insanı etkileyebilir. Ancak alerjik bünyeye sahip kişilerde, otoimmün hastalığı olanlarda veya ailesinde kurdeşen öyküsü bulunanlarda daha sık görülür.
Belirtiler
- Nefes almada zorluk veya hırıltılı solunum
- Dudaklarda, dilde, yüzde veya boğazda ani şişme
- Baş dönmesi, bayılma veya baygınlık hissi
- Kurdeşenle birlikte şiddetli karın ağrısı, bulantı veya kusma
- ⚠Yaygın ve şiddetli kurdeşen döküntüsü
- ⚠Yüksek ateş, eklem ağrısı veya genel bir hastalık hissi ile birlikte kurdeşen
- ⚠Birkaç gün içinde geçmeyen veya sürekli tekrarlayan kurdeşen
Yaygın belirtiler
- Ciltte aniden ortaya çıkan, kaşıntılı, kabarık kırmızı veya deri renginde lekeler (kabarcıklar).
- Kabarcıkların boyutu birkaç milimetreden birkaç santimetreye kadar değişebilir.
- Kabarcıklar genellikle birkaç saat içinde kaybolur, ancak vücudun başka bir bölgesinde yenileri çıkabilir.
- Kaşıntı hissi bazen yanma veya batma şeklinde de olabilir.
Çocuklarda belirtiler
- Çocuklarda kurdeşen kabarcıkları daha büyük olabilir ve ateş eşlik edebilir.
- Çocuklar kaşıntıyı daha yoğun hissedebilir ve bu nedenle huzursuzluk yaşayabilir.
- Özellikle enfeksiyon sonrası ortaya çıkan kurdeşen çocuklarda daha sık görülür.
Yaşlı yetişkinlerde belirtiler
- Yaşlılarda kurdeşen genellikle kronik seyreder ve daha uzun sürebilir.
- İlaçlara bağlı kurdeşen yaşlılarda daha sık görülür.
- Yaşlılarda cilt daha hassas olduğu için kaşıntı daha şiddetli hissedilebilir.
Nedenler
Ana nedenler
- Alerjik reaksiyonlar: Bazı besinler (süt, yumurta, kabuklu deniz ürünleri, fındık, çilek gibi), ilaçlar (antibiyotikler, ağrı kesiciler gibi), böcek sokmaları veya polenler.
- Fiziksel etkenler: Soğuk, sıcak, güneş ışığı, su, basınç (dar giysiler) veya titreşim.
- Enfeksiyonlar: Soğuk algınlığı, grip, boğaz enfeksiyonu gibi viral veya bakteriyel enfeksiyonlar.
- Stres ve duygusal gerginlik
- Otoimmün hastalıklar (bazı kronik kurdeşen vakalarında)
Risk faktörleri
- Alerjik astım, egzama veya saman nezlesi gibi alerjik hastalıklara sahip olmak
- Ailede kurdeşen veya alerji öyküsü bulunması
- Otoimmün hastalıklar (lupus, tiroid hastalıkları gibi)
- Bazı ilaçları düzenli kullanmak (nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar gibi)
- Sık sık enfeksiyon geçirmek
Ne zaman doktora görünmeli
Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:
- Yukarıda acil durum olarak belirtilen nefes alma güçlüğü, dil/boğaz şişmesi gibi belirtiler varsa hemen 112'yi arayın.
- Kurdeşenle birlikte baş dönmesi, baygınlık veya şiddetli karın ağrısı varsa acil servise başvurun.
Şu durumlarda rutin randevu alın:
- Kurdeşen 6 haftadan uzun sürüyorsa (kronik kurdeşen) bir dermatoloji uzmanına görünün.
- Kurdeşen nedeniyle uykunuz bölünüyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa.
- Kurdeşeninizin olası bir ilaca veya besine bağlı olduğunu düşünüyorsanız.
Tanı
Doktorunuz öncelikle size belirtilerinizi, ne zaman başladığını, olası tetikleyicileri ve tıbbi geçmişinizi sorar. Fizik muayene ile döküntüleri inceler. Çoğu durumda kurdeşen tanısı bu şekilde konur.
Yapılabilecek testler
- Gerekirse alerji testleri (deri prick testi veya kan testi) yapılabilir.
- Kronik kurdeşende altta yatan bir hastalığı araştırmak için kan testleri (tam kan sayımı, tiroid fonksiyon testleri gibi) istenebilir.
- Nadiren şüpheli bir durumda deri biyopsisi (deriden küçük bir parça alınarak incelenmesi) yapılabilir.
Randevunuzda neler beklenir
Doktorunuz tanı koymak için genellikle sadece muayene yeterlidir. Tetkikler genellikle kurdeşenin nedenini bulmak veya kronikse altta yatan bir durumu değerlendirmek için yapılır. Randevu sırasında endişelerinizi ve sorularınızı rahatça sorabilirsiniz.
Tedavi
Kurdeşen tedavisinde temel amaç belirtileri hafifletmek ve tetikleyicilerden kaçınmaktır. Tedavi, kurdeşenin şiddetine ve süresine göre değişir. Hafif vakalarda kendiliğinden iyileşme gözlenirken, daha şiddetli veya kronik durumlarda ilaç tedavisi gerekebilir.
Evde kişisel bakım
- Kaşıntıyı azaltmak için serin bir duş alın veya soğuk kompres uygulayın.
- Dar giysilerden kaçının; bol, pamuklu ve rahat kıyafetler tercih edin.
- Cildinizi kaşımayın; kaşımak kurdeşeni kötüleştirebilir ve enfeksiyona yol açabilir.
- Bilinen tetikleyicileriniz varsa (örneğin belirli bir besin, sıcak veya soğuk) bunlardan uzak durun.
- Stresi yönetmek için gevşeme teknikleri veya meditasyon deneyin.
Tıbbi tedaviler
Doktorunuz durumunuza uygun tedavi seçeneklerini belirleyecektir. Yaygın olarak antihistaminik adı verilen alerji ilaçları kullanılır. Şiddetli veya kronik kurdeşende kısa süreli kortikosteroid ilaçlar veya bağışıklık sistemini düzenleyici diğer tedaviler de önerilebilir. Tedavi planı kişiye özeldir; doktorunuz sizin için en uygun olanını belirleyecektir.
Ameliyat ne zaman düşünülür?
Cerrahi tedavi kurdeşen için uygun bir yöntem değildir.
Bu durumla yaşamak
Kurdeşen çoğu zaman kontrol altına alınabilir. Günlük yaşamınızda tetikleyicilerinizi tanımak ve bunlardan kaçınmak önemlidir. Hafif bir kurdeşen atağı geçirdiğinizde panik yapmayın; çoğu atak kendiliğinden veya basit önlemlerle geçer.
Yaşam tarzı ipuçları
- Günlük bir not defteri tutarak kurdeşen ataklarınızı neyin tetiklediğini belirlemeye çalışın.
- Parfümsüz, hipoalerjenik sabun ve losyonlar kullanın.
- Cildinizi düzenli olarak nemlendirin.
- Aşırı sıcak ve soğuktan korunun.
Diyet ve egzersiz
Beslenme ve egzersiz konusunda özel bir kısıtlama yoktur. Ancak eğer belirli bir besin kurdeşeninizi tetikliyorsa bu besinden kaçının. Egzersiz sonrası kurdeşen çıkıyorsa, egzersiz öncesi ısınma yapmak veya ortamı serinletmek yardımcı olabilir.
Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli
Kurdeşen, özellikle kronikse, sürekli kaşıntı ve görünüm endişesi nedeniyle ruh sağlığınızı etkileyebilir. Kaygı ve depresyon hissetmeniz normaldir. Bu duygularla başa çıkmak için doktorunuzla veya bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmaktan çekinmeyin.
Önleme
Kurdeşeni tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, ancak bilinen tetikleyicilerden kaçınarak atakların sıklığı ve şiddeti azaltılabilir.
Aşılar
Kurdeşen için özel bir aşı bulunmamaktadır. Ancak genel sağlık için önerilen aşılar (grip, tetanos gibi) yapılabilir; aşı sonrası nadiren kurdeşen görülebilir, bu durumda doktorunuza bildirin.
Tarama programları
Kurdeşen için rutin bir tarama testi önerilmez. Ancak ailede alerji veya otoimmün hastalık öyküsü varsa, doktorunuz gerekli görmesi halinde bazı testler isteyebilir.
Komplikasyonlar
Tedavi edilmezse
- Şiddetli kaşıntıya bağlı olarak ciltte çizikler, yaralar ve ikincil bakteriyel enfeksiyonlar gelişebilir.
- Nadiren, kurdeşen anafilaksi adı verilen hayatı tehdit eden ciddi bir alerjik reaksiyonun habercisi olabilir.
- Kronik kurdeşen tedavi edilmezse yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir, uyku sorunlarına ve psikolojik strese yol açabilir.
Uzun vadeli görünüm
Kurdeşen genellikle kendi kendini sınırlayan bir durumdur ve hafif vakalar kendiliğinden iyileşir. Kronik kurdeşen bile uygun tedavi ile kontrol altına alınabilir. Çoğu insan için kurdeşen geçici bir rahatsızlıktır ve kalıcı bir hasar bırakmaz. Doğru yaklaşım ve tedavi ile sağlıklı bir yaşam sürmek mümkündür.
Destek bul
Uluslararası kuruluşlar
Yerel kuruluşlar
- T.C. Sağlık Bakanlığı ↗ · Türkiye
- Türk Dermatoloji Derneği ↗ · Türkiye
Yardım hatları
Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.
Bilgileri her zaman doktorunuzla doğrulayın
Sağlık kılavuzları ülkeye ve bölgeye göre değişir. Bu makaledeki bilgiler uluslararası klinik kılavuzlara dayanmaktadır ancak ülkenizdeki özel kılavuzları, ilaçları veya uygulamaları yansıtmayabilir. Sağlık endişelerinizi her zaman kendi doktorunuz veya sağlık hizmeti sağlayıcınızla görüşün ve yerel ulusal sağlık kılavuzlarına başvurun.
Önemli uyarı Bu bilgiler yalnızca eğitim amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, tanı veya tedavinin yerini tutmaz. Kendi durumunuzla ilgili mutlaka kalifiye bir sağlık uzmanına danışın. Tıbbi bir acil durum yaşıyorsanız derhal yerel acil servisinizi arayın.