Varicose Veins

Genel Bakış

Varis, bacaklardaki toplardamarların (kanı kalbe taşıyan damarlar) genişlemesi, bükülmesi ve şişmesidir. Bu damarlar genellikle mavi veya mor renkte, kabarık ve kıvrımlı görünür. Varisler genellikle bacaklarda görülür çünkü ayakta durmak ve yürümek bu damarlardaki basıncı artırır.

Evet, varisler oldukça yaygındır. Toplumda her 4 kişiden 1'inde görülür. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık rastlanır.

Varisler her yaşta ortaya çıkabilir, ancak en sık 30-50 yaş arası yetişkinlerde görülür. Kadınlar, hamilelik, hormonal değişiklikler ve doğum kontrol hapları gibi nedenlerle daha yüksek risk altındadır. Ayrıca uzun süre ayakta duran veya oturan meslek gruplarında (örneğin öğretmenler, tezgahtarlar) daha sık görülür.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda mavi veya mor renkte, kabarık ve kıvrımlı damarlar
• Bacaklarda ağırlık hissi, ağrı veya sızı
• Uzun süre ayakta durunca veya oturunca artan şişlik
• Bacaklarda kaşıntı veya yanma hissi
• Geceleri bacak krampları
• Ayak bileklerinde şişlik

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda varis nadirdir, ancak görüldüğünde genellikle doğumsal damar anomalileri ile ilişkilidir.
• Çocuklarda varis belirtileri genellikle ağrı veya şişlik gibi şikayetlerle ortaya çıkabilir.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda varisler daha belirgin olabilir ve ciltte incelme, renk değişikliği (kırmızımsı-mor) görülebilir.
• Yaşlılarda varisler daha sık kaşıntı, egzama ve bacak ülserlerine (yaralara) yol açabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar duvarlarının zayıflaması: Toplardamarların duvarları zayıfladığında damarlar genişler ve kapakçıklar düzgün çalışamaz.
• Kapakçıkların hasar görmesi: Normalde kanın geriye kaçmasını engelleyen kapakçıklar bozulduğunda kan damarlarda birikir ve varis oluşur.
• Yüksek toplardamar basıncı: Uzun süre ayakta durmak, aşırı kilo veya hamilelik gibi durumlar bacaklardaki toplardamar basıncını artırır.

Risk faktörleri

• Yaş (ileri yaş damar duvarlarını zayıflatır)
• Kadın cinsiyet (hormonal faktörler riski artırır)
• Aile öyküsü (ailede varis varsa risk daha yüksektir)
• Obezite (fazla kilo bacak damarlarına ek yük bindirir)
• Hamilelik (hormonal değişiklikler ve artan kan hacmi)
• Uzun süre ayakta durmak veya oturmak (örneğin tezgahtarlık, öğretmenlik)
• Hareketsiz yaşam tarzı
• Sigara kullanımı (damarların yapısını bozabilir)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Yukarıda 'acil' olarak belirtilen belirtilerden herhangi biri varsa derhal doktora başvurun veya 112'yi arayın.
• Varisli damardan kanama olursa hemen acile gidin.

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Bacaklarınızda yeni varisler fark ederseniz veya mevcut varisler büyüyorsa
• Varisler nedeniyle ağrı, şişlik veya rahatsızlık çekiyorsanız
• Varisleriniz günlük aktivitelerinizi etkiliyorsa
• Ciltte kaşıntı, kızarıklık veya yara oluşmuşsa
• Ailenizde varis öyküsü varsa ve koruyucu önlemler almak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz öncelikle tıbbi geçmişinizi dinler ve bacaklarınızı ayakta dururken muayene eder. Varisler fizik muayenede genellikle kolayca fark edilir.

Yapılabilecek testler

• Doppler ultrason: Kan akışını ve damar kapakçıklarının işlevini değerlendirmek için kullanılan ağrısız bir görüntüleme testidir.
• Venöz ultrason: Damarların detaylı görüntüsünü almak için kullanılır.
• Fizik muayene: Doktorunuz bacaklarınızı gözlemler ve elle muayene eder.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı süreci genellikle basit ve ağrısızdır. Muayene sırasında doktorunuz sizden ayakta durmanızı veya bacaklarınızı kaldırmanızı isteyebilir. Doppler ultrason gibi testler genellikle 15-30 dakika sürer ve herhangi bir hazırlık gerektirmez. Sonuçlar hemen alınabilir ve doktorunuz size tanıyı ve tedavi seçeneklerini açıklayacaktır.

Tedavi

Varis tedavisinin amacı belirtileri hafifletmek, komplikasyonları önlemek ve görünümü iyileştirmektir. Tedavi seçenekleri varislerin şiddetine, semptomlara ve genel sağlık durumunuza bağlı olarak değişir. Çoğu durumda yaşam tarzı değişiklikleri ve kendinize bakım yöntemleri yeterli olabilir.

Evde kişisel bakım

• Bacaklarınızı mümkün olduğunca yüksekte tutun (örneğin yatarken bacaklarınızın altına yastık koyun)
• Uzun süre ayakta durmaktan veya oturmaktan kaçının, sık sık pozisyon değiştirin
• Düzenli egzersiz yapın (özellikle yürüyüş ve yüzme gibi bacak kaslarını çalıştıran aktiviteler)
• Sağlıklı kilonuzu koruyun (fazla kilo damarlara ek yük bindirir)
• Bol ve rahat kıyafetler giyin, dar giysilerden kaçının
• Doktorunuzun önerisiyle varis çorapları (basınç çorapları) kullanabilirsiniz
• Bacaklarınızı soğuk suyla yıkamak şişliği azaltabilir

Tıbbi tedaviler

Daha belirgin varislerde doktorunuz çeşitli tıbbi tedaviler önerebilir. Bunlar arasında skleroterapi (damar içine özel bir solüsyon enjekte edilerek damarın kapatılması), lazer tedavisi (damar içine lazer ışığı gönderilerek kapatılması), radyofrekans ablasyonu (ısı enerjisiyle damarın kapatılması) ve venöz stripping (cerrahi olarak varisli damarın alınması) sayılabilir. Hangi tedavinin sizin için uygun olduğuna doktorunuz karar verecektir. Lütfen doktorunuzun önerilerini dikkate alın ve kendiniz herhangi bir ilaç veya tedavi uygulamayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi tedavi genellikle büyük ve şiddetli varislerde, diğer tedaviler yetersiz kaldığında veya komplikasyonlar geliştiğinde düşünülür. Damarın çıkarılması (ligasyon ve stripping) veya daha az invaziv olan yöntemler arasında mikroflobektomi (küçük kesilerle damarın çıkarılması) bulunur. Doktorunuz sizin için en uygun cerrahi seçeneği değerlendirecektir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşamak genellikle zor değildir. Günlük yaşamınızı düzenleyerek belirtileri kontrol altında tutabilirsiniz. Örneğin, uzun süre ayakta kalmanız gerekiyorsa ara sıra bacaklarınızı hareket ettirin veya oturun. Akşamları bacaklarınızı yüksekte tutarak dinlenin. Varis çorapları gün boyu rahatlık sağlayabilir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Her gün en az 30 dakika yürüyüş yapın
• Bol sıvı tüketin (susuzluk damar sağlığını olumsuz etkileyebilir)
• Tuz tüketimini azaltın (tuz şişkinliğe neden olabilir)
• Sigara içmeyin
• Yüksek topuklu ayakkabılar yerine rahat, düz ayakkabılar tercih edin
• Uzun süreli oturmalarda bacaklarınızı hareket ettirin

Diyet ve egzersiz

Sağlıklı ve dengeli bir beslenme varislerin yönetiminde önemlidir. Lif bakımından zengin gıdalar (tam tahıllar, sebzeler, meyveler) kabızlığı önler ve damar sağlığını destekler. Antioksidanlar açısından zengin besinler (yaban mersini, kiraz, yeşil yapraklı sebzeler) damar duvarlarını güçlendirebilir. Düzenli egzersiz, özellikle yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi bacak kaslarını çalıştıran aktiviteler kan dolaşımını iyileştirir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varisler bazı kişilerde görünüm kaygısına neden olabilir. Bu durum kişinin özgüvenini etkileyebilir ve sosyal ortamlarda rahatsızlık hissi yaratabilir. Endişeleriniz varsa bunu doktorunuzla veya bir terapistle paylaşmaktan çekinmeyin. Unutmayın ki varisler yaygındır ve tedavi seçenekleri mevcuttur.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek mümkün olmasa da riski azaltmak mümkündür. Sağlıklı kilo korumak, düzenli egzersiz yapmak, uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınmak, bacakları mümkün olduğunca yüksekte tutmak ve sigara içmemek önemli önleyici adımlardır.

Aşılar

Varisler için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Özel bir tarama testi önerilmez, ancak ailede varis öyküsü varsa düzenli doktor kontrolleri sırasında bacaklarınızı kontrol ettirebilirsiniz.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte renk değişiklikleri ve sertleşme (lipodermatoskleroz)
• Bacak ülserleri (açık yaralar) oluşabilir
• Yüzeyel tromboflebit (varisli damarın iltihaplanması ve pıhtılaşması)
• Derin ven trombozu (bacak derin damarlarında kan pıhtısı) nadir ancak ciddi bir risk
• Varisli damardan kanama

Uzun vadeli görünüm

Varisler çoğu insanda ciddi bir sağlık sorunu oluşturmaz. Uygun tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle semptomlar kontrol altına alınabilir ve komplikasyon riski büyük ölçüde azaltılabilir. Tedavi edilmediğinde ilerleme riski olsa da, düzenli doktor takibi ve kendinize bakım ile yaşam kalitenizi koruyabilirsiniz. Günümüzdeki tedavi seçenekleri oldukça başarılıdır ve birçok kişi rahat bir yaşam sürmektedir.

Destek bul

Uluslararası kuruluşlar

• Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (NHLBI) ↗

Yerel kuruluşlar

• Sağlık Bakanlığı (Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı) ↗ · Türkiye
• Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği ↗ · Türkiye

Yardım hatları

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.