Varis Komplikasyonlarına Dikkat: Belirtiler, Riskler ve Ne Zaman Doktora Gitmeli?

Genel Bakış

Varis, bacaklardaki toplardamarların genişleyip, bükülüp kıvrımlı hale gelmesidir. Normalde kanı kalbe geri taşıyan bu damarlar, içlerindeki kapakçıkların zayıflamasıyla yerçekimine karşı koyamaz ve bacaklarda kan birikir. Çoğu zaman kozmetik bir sorun olarak görülse de, bazı ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu yazıda varisin olası komplikasyonları, uyarı işaretleri ve ne zaman acil yardım almanız gerektiği anlatılmaktadır.

Evet, oldukça yaygındır. Erişkinlerin yaklaşık üçte birinde görülür. Özellikle 50 yaş üzerinde ve kadınlarda daha sıktır.

Varisler genellikle 30-70 yaş arasındaki kişilerde, özellikle kadınlarda, hamilelik döneminde, fazla kilolu olanlarda ve uzun süre ayakta durmayı veya oturmayı gerektiren işlerde çalışanlarda daha sık görülür. Ailede varis öyküsü de riski artırır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağırlık, yorgunluk ve huzursuzluk hissi
• Bacaklarda şişlik, özellikle gün sonuna doğru artan
• Ciltte belirgin, mavi-mor renkli, kıvrımlı damarlar
• Bacaklarda kaşıntı, yanma veya sızı hissi
• Gece krampları
• Uzun süre ayakta kalınca bacaklarda dolgunluk ve ağrı
• Bacaklarda renk değişikliği veya ciltte kuruma

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamar kapakçıklarının zayıflaması ve kanın geriye kaçması
• Damar duvarının genetik olarak zayıf ve elastikiyetini yitirmiş olması
• Uzun süre ayakta durmak veya oturmak nedeniyle bacakta kan basıncının artması
• Hamilelik, menopoz gibi hormonal değişikliklerin damar duvarını gevşetmesi
• Geçirilmiş bacak damar pıhtıları (derin ven trombozu) sonrası damar hasarı

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak
• Hamilelik sayısı ve doğum öyküsü
• Ailede varis olması (genetik yatkınlık)
• Aşırı kilo veya obezite
• Uzun süre hareketsiz kalma (bilgisayar başında, ayakta çalışma)
• Sigara içmek
• Geçirilmiş bacak pıhtısı veya damar yaralanması

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani, tek taraflı şişlik ve ağrı varsa: derin ven trombozu olabilir; vakit kaybetmeden acil servise başvurun
• Aktif kanama varsa: kanamaya basınç uygulayın, en yakın acil servise gidin veya 112'yi arayın
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya öksürükle kan gelmesiyle birlikte bacak ağrısı görülüyorsa: 112'yi arayın

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisleriniz ağrı yapıyorsa veya bacaklarınızda şişlik artıyorsa
• Ciltte renk değişikliği, kaşıntı, egzama veya sertleşme başladıysa
• Bacakta yara oluşmuşsa veya iyileşmeyen bir yara varsa
• Varis kanaması geçirdiyseniz
• Görünümden sosyal olarak rahatsız oluyorsanız ve tedavi seçeneklerini öğrenmek istiyorsanız

Tanı

Varisler genellikle fizik muayene ile teşhis edilir. Doktor bacaklarınızı ayakta ve yatarak inceleyecek, damarların yerini, boyutunu ve cilt bulgularını değerlendirecektir. Ayrıca şikayetlerinizi, aile öykünüzü ve risk faktörlerinizi soracaktır. Tanıyı doğrulamak ve kan akışını değerlendirmek için genellikle Doppler ultrason istenir.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene: Doktor bacaklarınızı ayakta ve yatarak inceleyerek varisli damarları ve çevresindeki cildi değerlendirir.
• Doppler ultrason: Ağrısız ve yaygın kullanılan bir testtir; toplardamarlardaki kan akışını, kapakçık fonksiyonunu ve pıhtı olup olmadığını gösterir.
• Bacak venografisi (nadiren gerekli): Damar içine kontrast madde verilerek röntgenle görüntüleme yapılır; daha özel durumlarda başvurulur.

Randevunuzda neler beklenir

Tanı için özel bir hazırlık genellikle gerekmez. Ultrason sırasında bacaklarınıza jel sürülür ve bir prob ile gezdirilir; işlem 15-20 dakika sürer ve herhangi bir ağrı hissetmezsiniz. Sonuçlar doktorunuz tarafından açıklanır; damarlarınızın durumu, pıhtı riski ve hangi tedavi seçeneğinin size uygun olacağı konusunda bilgilendirilirsiniz.

Tedavi

Varis tedavisinin amacı şikayetleri azaltmak, komplikasyonları önlemek ve görünümü iyileştirmektir. Tedavi seçenekleri; varislerin büyüklüğüne, şikayetlerinizin şiddetine, genel sağlık durumunuza ve tercihlerinize göre belirlenir. Kimi insanlarda yaşam tarzı değişiklikleri ve takip yeterlidir; daha ileri durumlarda ise işlemsel veya cerrahi tedaviler gerekebilir.

Evde kişisel bakım

• Bacaklarınızı gün içinde birkaç kez, kalp seviyesinin üzerine kaldırıp dinlendirin.
• Uzun süre ayakta veya oturarak çalışıyorsanız her saat başı kısa yürüyüşler yapın.
• Sağlıklı kiloda kalmaya özen gösterin; fazla kilo damar yükünü artırır.
• Düzenli yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi bacak kaslarını çalıştıran egzersizler yapın.
• Bol su için ve kabızlıktan kaçının; ıkınmak damar basıncını artırır.
• Dar kıyafetler ve yüksek topuklu ayakkabılardan kaçının.
• Hekiminiz önerdiyse varis çorabı (kompresyon çorabı) düzenli kullanın.

Tıbbi tedaviler

Tıbbi tedavi, damar hastalıkları uzmanı tarafından planlanır. Skleroterapi adı verilen yöntemde damar içine özel bir sıvı veya köpük enjekte edilerek varisli damarın kapanması sağlanır. Lazer veya radyofrekans enerjisi kullanılarak damar içinden kapatma (endovenöz ablasyon) uygulanabilir. Bu yöntemler minimal invazivdir; iyileşme süresi genellikle kısadır. Ağrı veya pıhtı riski için doktorunuzun önerdiği ilaçları yalnızca reçeteye göre kullanmalısınız. Bu yazıda hiçbir ilaç adı verilmemiştir; doktorunuza danışmadan ilaç kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Cerrahi (stripping) adı verilen yöntem, çok sayıda genişlemiş varisin olduğu veya diğer girişimsel yöntemlerin uygun olmadığı durumlarda tercih edilir. Günümüzde minimal invaziv teknikler yaygınlaştığı için klasik cerrahiye daha az başvurulur. Hangi yöntemin size uygun olduğuna, damar cerrahisi uzmanı muayene ve görüntüleme sonuçlarına göre karar verir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşamak çoğu zaman kolaydır, ancak günlük alışkanlıklarınızı küçük dokunuşlarla destekleyebilirsiniz. Sabah bacak egzersizleri yapmak, iş yerinde uzun süre hareketsiz kalmamak, akşamları bacakları yukarı kaldırmak ve doktorunuzun önerdiği şekilde varis çorabı kullanmak şikayetleri belirgin şekilde azaltır. Seyahat ederken, özellikle uzun uçak yolculuklarında düzenli hareket edin.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın en az 5 günü orta tempoda 30 dakika yürüyüş yapın.
• Bacaklarınızı dinlendirirken kalp seviyesinin üzerinde tutun.
• Rahat ve topuklu olmayan ayakkabılar tercih edin.
• Sigara içmeyin; sigara damar sağlığını bozar.
• Uzun yolculuklarda ve uçuşlarda bacaklarınızı sık sık hareket ettirin, bol su için.

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar (tam tahıl, sebze, meyve) ve yeterli su tüketimi kabızlığı önler ve damar basıncını dengelemeye yardımcı olur. Tuzu azaltmak, vücuttaki su tutulumunu ve bacak şişliğini azaltabilir. Egzersiz olarak en iyi seçenekler yürüyüş, yüzme ve bisiklettir; bu aktiviteler bacak kaslarını çalıştırarak kanın kalbe dönmesine yardımcı olur.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varisler bazen görünüm nedeniyle özgüveni etkileyebilir, bacak ağrısı ve şişlik kronik yorgunluğa yol açabilir. Bu duyguların normal olduğunu bilin. Tedavi seçenekleri hem şikayetleri hem de görünümü iyileştirebilir; bu sayede kaygı ve çaresizlik hissi azalır. Varislerin yaygın bir sağlık durumu olduğunu hatırlayarak kendinize karşı nazik olun.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek her zaman mümkün değildir, çünkü genetik yatkınlık önemli bir faktördür. Ancak düzenli egzersiz yapmak, sağlıklı kiloda kalmak, uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınmak ve riskli durumlarda varis çorabı kullanmak hem varis oluşumunu geciktirebilir hem de mevcut varislerin şikayetlerini azaltabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Ciltte kalıcı renk değişikliği ve sertleşme (lipodermatoskleroz)
• İyileşmesi uzun süren bacak ülseri (venöz ülser)
• Varis üzerinde yüzeyel pıhtı ve iltihap (tromboflebit)
• Bacağın derin toplardamarlarında pıhtı (derin ven trombozu)
• Pıhtının akciğere atması sonucu ölümcül olabilen pulmoner emboli
• Varisli damarın yırtılmasıyla ciddi kanama

Uzun vadeli görünüm

Varisler tedavi edilmezse bazı komplikasyonlar gelişebilir, ancak günümüzde etkili ve konforlu tedavi seçenekleri mevcuttur. Erken tanı ve uygun tedavi ile komplikasyonların önüne geçilebilir. Minimal invaziv yöntemler sayesinde iyileşme süreci kısa, başarı oranı yüksektir. Düzenli doktor kontrolü ve yaşam tarzı değişiklikleriyle çoğu kişi günlük hayatına rahatça devam edebilir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.