Varis (Variköz Ven) ve Beslenme Rehberi

Genel Bakış

Varis, toplardamarların (kanı kalbe geri taşıyan damarların) genişleyip kıvrımlı hale gelmesidir. Bacaklarda mavi-mor renkli, kabarık damarlar olarak görülür. Damar içindeki kapakçıkların düzgün çalışmaması kanın bacaklarda birikmesine neden olur.

Varis çok yaygın bir durumdur. Dünyada her 4 yetişkinden yaklaşık 1'inde görülmektedir. Kadınlarda erkeklere oranla daha sık rastlanır.

Varis her yaşta görülebilir, ancak yaş ilerledikçe risk artar. Kadınlar, hamileler, uzun süre ayakta çalışanlar, aşırı kilolu kişiler ve ailesinde varis olanlar daha yüksek risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağrı, sızı veya dolgunluk hissi
• Bacaklarda ağırlık ve yorgunluk
• Ayak bileklerinde ve bacaklarda şişlik
• Kaşıntı, yanma veya kramplar
• Gece bacak huzursuzluğu

Çocuklarda belirtiler

• Çocuklarda varis çok nadirdir. Doğuştan damar bozuklukları veya ailevi yatkınlık varsa görülebilir.
• Çocukta bacakta belirgin, kabarık ve ağrılı damarlar fark edilirse mutlaka çocuk doktoruna danışılmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşlılarda varisler daha belirgin olabilir ve ciltte kuruluk, incelme, koyulaşma görülebilir.
• İleri yaşta varis zemininde bacak ülseri (açık yara) ve cilt iltihabı riski artar.
• Yaşlılarda denge ve hareket kısıtlılığı varsa düşme riskini azaltmak için tedavi ve düzenli bakım önemlidir.

Nedenler

Ana nedenler

• Damar duvarının zayıflaması ve genişlemesi
• Toplardamar içindeki kapakçıkların düzgün kapanmaması (kanın geriye kaçması)
• Kanın bacaklarda toplanması ve damar basıncının artması

Risk faktörleri

• Genetik yatkınlık (ailede varis öyküsü)
• Yaşın ilerlemesi
• Kadın cinsiyeti ve hormonal değişiklikler (hamilelik, menopoz)
• Uzun süre ayakta durma veya hareketsiz kalma
• Obezite ve aşırı kilo
• Kabızlık (ıknma, karın içi basıncı artırır)

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta ani ve şiddetli şişlik, ağrı, kızarıklık veya sıcaklık artışı
• Varisli damardan kanama
• Bacakta iyileşmeyen açık yara veya sızıntı
• Nefes darlığı veya göğüs ağrısıyla birlikte bacak belirtileri

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisleriniz ağrı, kaşıntı, yanma veya kramp yapıyorsa
• Görünüm sizi rahatsız ediyor ve günlük yaşamı etkiliyorsa
• Bacaklarınızda sürekli şişlik veya ağırlık hissi varsa
• Ailede varis veya kan pıhtısı öyküsü nedeniyle kontrol yaptırmak istiyorsanız

Tanı

Doktorunuz önce bacaklarınızı gözle muayene eder ve dolaşımınızı değerlendirir. Tanıyı doğrulamak için genellikle Doppler ultrason adı verilen ağrısız bir görüntüleme yöntemi kullanılır.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (ayakta ve yatarak bacakların incelenmesi)
• Doppler ultrasonografi (damar içindeki kan akışını ve kapakçıkları değerlendirme)
• Gerekirse venografi (damar içine kontrast maddesi verilerek röntgen çekilmesi) yapılabilir.

Randevunuzda neler beklenir

Ultrason sırasında bacaklarınıza kayganlaştırıcı jel sürülür ve prob ile bacaklarınız görüntülenir. Bu işlem tamamen ağrısızdır. Muayene sonrasında doktorunuz size önerilerde bulunur, çoğu zaman hemen sonuç alırsınız.

Tedavi

Varis tedavisinin amacı belirtileri azaltmak, komplikasyonları önlemek ve görünümü iyileştirmektir. Tedavi; yaşam tarzı değişiklikleri, kompresyon (basınç) çorapları, enjeksiyon tedavileri, lazer/radyofrekans yöntemleri veya cerrahi girişimleri içerebilir. Tedavide uygun yöntem, varisin büyüklüğüne, yerine ve şikayetlere göre doktor tarafından belirlenir.

Evde kişisel bakım

• Bacaklarınızı dinlenirken kalp seviyesinin üzerine kaldırın.
• Uzun süre ayakta durmaktan veya hareketsiz oturmaktan kaçının, sık sık yürüyüş yapın.
• Düzenli egzersiz yapın (özellikle yürüyüş, yüzme, bisiklet).
• Sağlıklı kiloyu koruyun.
• Dar giysiler yerine bol ve rahat kıyafetler tercih edin.
• Doktorunuzun önerirse varis çorabı kullanın.

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz uzun süren belirtilerde veya komplikasyon riskinde; skleroterapi (damar içine özel bir madde enjekte edilmesi), endovenöz lazer veya radyofrekans tedavisi, bazı durumlarda cerrahi müdahale gibi yöntemleri önerebilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna muayene sonrası karar verilir. İlaçlar konusunda kesin öneri yalnızca doktorunuza aittir; başkalarının kullandığı ilaç ve kremleri kullanmayın.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

Büyük ve ileri derecede varislerde, cilt yaraları oluşmuşsa, pıhtı veya kanama gibi komplikasyonlar varsa veya kapak fonksiyonu çok bozulmuşsa, cerrahi seçenekler (varis sıyırma, kapak tamiri gibi) gündeme gelebilir. Cerrahi kararı kalp ve damar cerrahisi uzmanı tarafından bireye özel verilir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşarken günlük alışkanlıklarınız önemlidir. Bacaklarınızı düzenli olarak yüksekte tutmak, uzun süre aynı pozisyonda kalmamak ve gün içinde kısa yürüyüşler yapmak şikayetlerinizi azaltır. Varisli bölgeyi travmalardan korumak için dikkatli olun.

Yaşam tarzı ipuçları

• Haftanın çoğu günü 30 dakika tempolu yürüyüş yapın.
• Fazla kilonuz varsa, yavaş yavaş kilo vermeyi hedefleyin.
• Dar kemer, korse veya bacakları sıkan kıyafetlerden kaçının.
• Yüksek topuklu ayakkabılar yerine düz ve rahat ayakkabılar tercih edin.
• Uçak veya uzun yolculuklarda her 1-2 saatte bir kalkıp bacaklarınızı hareket ettirin.

Diyet ve egzersiz

Lifli sebze ve meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve bol su içmek kabızlığı önleyerek karın içi basıncı azaltır. Tuz tüketimini azaltmak ödem ve şişliği hafifletebilir. Düzenli egzersiz, özellikle yürüme ve yüzme, bacaklardaki kan dolaşımını destekler. Beslenme, varisi tek başına iyileştirmez ancak tedaviye yardımcı olabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varislerin görünümü bazı kişilerde utanma, kaygı veya özgüven düşüklüğü yaratabilir. Bu duygular çok normaldir. Estetik kaygılarınız ya da yaşam kalitenizi etkileyen ağrılarınız varsa bunu doktorunuzla açıkça paylaşmanız önemlidir.

Önleme

Varisi tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da riski azaltmak için etkili adımlar vardır. Düzenli egzersiz, sağlıklı kiloyu korumak, uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınmak ve bacakları sık sık yüksekte tutmak varis oluşumunu geciktirebilir veya şiddetini azaltabilir.

Tarama programları

Ailenizde varis veya kan pıhtısı öyküsü varsa, rutin sağlık kontrollerinde doktorunuza bacak damarlarınızı kontrol ettirmenizi isteyebilirsiniz. Belirti olmasa bile risk gruplarındaki kişilerde erken muayene ve yaşam tarzı önerileriyle ilerleme yavaşlatılabilir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Yüzeyel tromboflebit (varisli toplardamarın iltihaplanması ve pıhtı oluşumu)
• Bacak cildinde egzama, renk koyulaşması ve sertleşme
• Varis ülseri (bacakta iyileşmeyen açık yara)
• Varisli damardan kanama
• Nadir de olsa derin ven trombozu (bacakta derin damarda pıhtı oluşması)

Uzun vadeli görünüm

Varisler çoğu zaman iyi seyirli bir durumdur. Uygun yaşam tarzı, düzenli takip ve gerekli olduğunda uygulanan tedavi yöntemleriyle belirtiler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Tedavi edilmeyen varislerde komplikasyon gelişme riski düşüktür, ancak erken önlem almak her zaman daha kolay ve etkilidir.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.