Yaşlılarda Varis: Bacaklardaki Damar Şişkinlikleri

Genel Bakış

Varis, bacaklarda yüzeysel toplardamarların (kanı kalbe taşıyan ince duvarlı damarların) genişleyip kıvrımlı hale gelmesidir. Halk arasında 'damar şişmesi' olarak da bilinir.

Evet, oldukça yaygındır. Özellikle 60 yaş ve üzerindeki kişilerde daha sık görülür. Yetişkinlerin yaklaşık dörtte birinde varis oluşabilir.

Yaşlı yetişkinleri daha çok etkiler. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Ayrıca uzun süre ayakta kalan veya oturan işlerde çalışanlar, fazla kilolu kişiler ve ailesinde varis öyküsü olanlar risk altındadır.

Belirtiler

Yaygın belirtiler

• Bacaklarda ağırlık, yorgunluk ve dolgunluk hissi
• Görünür mavi ya da mor renkli, kıvrımlı damarlar
• Bacaklarda, özellikle akşamları artan ağrı veya sızı
• Ayak bileklerinde ve bacaklarda hafif şişlik
• Bacaklarda kaşıntı veya yanma hissi

Çocuklarda belirtiler

• Varis çocuklarda çok nadirdir; genellikle doğuştan damar anomalileri nedeniyle oluşur. Böyle bir durumda mutlaka çocuk damar hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Yaşlı yetişkinlerde belirtiler

• Yaşla birlikte cilt inceldiği için varisler daha belirgin hale gelebilir.
• Bacakta kronik ağrı, geceleri kramp ve huzursuz bacak hissi sıklaşabilir.
• İleri yaşta varisler ciltte renk değişikliği, sertleşme ve yaralara yol açabilir.

Nedenler

Ana nedenler

• Toplardamarların içindeki minik kapakçıkların zayıflaması, kanın geriye kaçmasına ve damarda birikmesine neden olur.
• Damar duvarlarının elastikiyetini kaybetmesi, genişlemesine ve varis oluşmasına yol açar.
• Yaşlanmayla birlikte damarlarda doğal bir yıpranma meydana gelir.

Risk faktörleri

• İleri yaş
• Kadın olmak
• Aile öyküsünde varis bulunması
• Uzun süre ayakta durmak veya oturmak
• Fazla kilolu veya obez olmak
• Hamilelik öyküsü
• Hormon tedavisi veya doğum kontrol ilacı kullanmak

Ne zaman doktora görünmeli

Aşağıdaki durumlarda acilen doktora görünün:

• Bacakta kızarıklık, şişlik ve sıcaklık hissi varsa
• Varisli damar üzerinde veya çevresinde bir yara oluşmuşsa
• Ani şiddetli ağrı varsa

Şu durumlarda rutin randevu alın:

• Varisler günlük yaşamı etkiliyorsa
• Kozmetik olarak rahatsız ediyorsa
• Yürüme veya uyku düzenini bozuyorsa

Tanı

Doktorunuz bacaklarınızı muayene ederek genellikle tanıyı koyabilir. Ayaktayken damarların görünümü daha belirgin olur.

Yapılabilecek testler

• Fizik muayene (doktorun bacaklarınızı incelemesi)
• Gerekirse Doppler ultrasonografi (damar içi kan akımını görüntüleyen zararsız bir test)

Randevunuzda neler beklenir

Muayene sırasında doktorunuz bacaklarınızı dizlerinize kadar açmanızı isteyebilir. Ultrason testi ağrısızdır ve genellikle 15-30 dakika sürer. Sonuçlara göre tedavi seçenekleri konuşulur.

Tedavi

Varis tedavisinin amacı belirtileri azaltmak, komplikasyonları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi kişinin durumuna göre değişir.

Evde kişisel bakım

• Bacakları dinlendirirken ayakları kalp seviyesinden yukarı kaldırmak, örneğin yatarken ayakların altına bir yastık koymak
• Uzun süre ayakta veya oturur durumda kalmaktan kaçınmak, ara sıra yürüyüş yapmak
• Sağlıklı kiloyu korumak
• Hafif ve düzenli egzersiz yapmak, özellikle yürüyüş veya yüzme
• Gerekirse doktorunuzun önerdiği varis çorabı (kompresyon çorabı) kullanmak

Tıbbi tedaviler

Doktorunuz lazer tedavisi, radyofrekans ile damar kapatma, köpük skleroterapi gibi girişimsel yöntemler önerebilir. Bu işlemler damarın kapatılması veya çıkarılması esasına dayanır. Hangi yöntemin sizinkine uygun olduğuna damar cerrahisi uzmanı karar verir. İlaç tedavisi olarak damar duvarını güçlendirmeye yardımcı olan bazı destekleyici ilaçlar bulunmakla birlikte, bunların kullanımı mutlaka doktor kontrolünde olmalıdır.

Ameliyat ne zaman düşünülür?

İleri derecede büyümüş varislerde ya da yaralarla birlikte görülen ciddi durumlarda ameliyat (damarın soyulması/çıkarılması) gerekebilir. Ameliyat kararı, yapılan tetkiklerden sonra uzman doktor tarafından verilir.

Bu durumla yaşamak

Varislerle yaşamak çoğunlukla bu durumu yönetmek demektir. Bacakları sık sık hareket ettirmek ve yüksekte tutmak günlük yaşamda büyük fark yaratır. Dinlenme araları vermek, uzun süre hareketsiz kalmamak önemlidir.

Yaşam tarzı ipuçları

• Bacakları her gün birkaç kez yüksekte tutun
• Ayakta veya oturarak geçen işlerde düzenli kısa yürüyüşler yapın
• Dar ve bacakları sıkan giysilerden kaçının, rahat kıyafetleri tercih edin
• Doktorunuzun önerdiği şekilde varis çorabı kullanın
• Sigara kullanıyorsanız bırakmayı deneyin

Diyet ve egzersiz

Lifli gıdalar, sebze ve meyveler açısından zengin, bol su içeren sağlıklı bir beslenme düzeni önerilir. Yürüyüş, bisiklet, yüzme gibi hareketler bacak kaslarını çalıştırarak kanın kalbe dönmesine yardımcı olur. Aşırı tuzlu yiyeceklerden uzak durulması ödem oluşumunu azaltabilir.

Ruh sağlığı ve duygusal iyilik hâli

Varislerin görünümü ve rahatsız edici belirtileri bazı kişilerde özgüven sorunlarına ya da kaygıya yol açabilir. Bu durumun oldukça yaygın olduğunu ve tıbbi yardım alınabileceğini unutmamak önemlidir.

Önleme

Varisleri tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da belirtilerin ortaya çıkmasını geciktirmek ve şiddetini azaltmak mümkündür. Düzenli egzersiz, kilo kontrolü, uzun süre hareketsiz kalmamak ve bacakları yüksekte tutmak koruyucu önlemler arasındadır.

Aşılar

Varis için bir aşı bulunmamaktadır.

Tarama programları

Varis için ulusal bir tarama programı yoktur; ancak düzenli doktor kontrolü ve bacak muayenesi erken teşhis için önemlidir.

Komplikasyonlar

Tedavi edilmezse

• Bacakta cilt renginin koyulaşması ve sertleşmesi
• İyileşmekte zorlanan bacak yaraları (venöz ülser)
• Damar içi pıhtı oluşumu (tromboflebit)
• Kanama riskinin artması

Uzun vadeli görünüm

Varisler çoğu zaman ciddi bir sağlık sorunu oluşturmaz ve belirtiler doğru tedavi ve yaşam tarzı değişiklikleriyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Düzenli doktor takibi ve kendine iyi bakmak, komplikasyon riskini belirgin şekilde azaltır.

Destek bul

Harici bağlantılar üçüncü taraf web sitelerini açar. Ruqelo harici içerikten sorumlu değildir. Bir kuruluşun listelenmesi onaylandığı anlamına gelmez.